4 bài học “dọn dẹp cảm xúc”

Câu chuyện của chị Mai không phải cá biệt. Nhiều gia đình tan vỡ không vì biến cố lớn, mà bởi những tổn thương nhỏ bị bỏ quên, tích tụ theo năm tháng.

Gia đình vốn được xem là nơi trú ẩn an toàn nhất của mỗi người. Nhưng khi cảm xúc tiêu cực không được "dọn dẹp" thường xuyên, chính tổ ấm ấy lại khiến ta kiệt quệ. "Dọn dẹp cảm xúc", nghe tưởng mơ hồ, thực chất là một thói quen sống cụ thể, có thể học và thực hành mỗi ngày.

Khi cảm xúc quá "bừa bộn"

Chị Mai kể, mọi việc bắt đầu từ những điều rất nhỏ: Chồng về muộn, ít nói; con trai tuổi teen hay cáu gắt; chị vừa đi làm vừa chăm bố mẹ già nên luôn trong trạng thái căng thẳng. Ai cũng nghĩ "chuyện nhỏ", "nói ra lại mệt", "để lúc khác"… Nhưng "lúc khác" ấy không bao giờ đến.

Sự im lặng kéo dài khiến mỗi người tự diễn giải hành vi của người khác theo cách tiêu cực: Chồng cho rằng vợ khó chịu vì coi thường mình, vợ nghĩ chồng vô tâm, con cảm thấy bố mẹ không hiểu mình… Cảm xúc không được nói ra giống như rác để lâu ngày, ban đầu không mùi, nhưng dần dần làm ô nhiễm cả không gian sống.

Bài học đầu tiên: Cảm xúc cũng cần được "dọn" mỗi ngày

Chúng ta quen dọn nhà, rửa bát, giặt quần áo, nhưng lại hiếm khi "dọn" cảm xúc. Nhiều gia đình chỉ nói chuyện nghiêm túc khi mâu thuẫn đã bùng nổ, trong khi đó, các chuyên gia tâm lý đều cho rằng, cảm xúc cần được xử lý khi còn nhỏ.

Một gia đình trẻ tôi từng gặp có thói quen mỗi tối Chủ nhật dành 20 phút "check-in cảm xúc". Không phải họp gia đình căng thẳng, mỗi người trả lời 3 câu hỏi đơn giản: Tuần qua mình vui điều gì? Điều gì khiến mình buồn hoặc khó chịu? Mình mong điều gì ở tuần tới?... Nhờ vậy, những bực bội nhỏ được nói ra sớm, không kịp tích tụ thành oán giận.

Bài học thứ hai: Nói cảm xúc, đừng buộc tội

Một sai lầm phổ biến khiến việc chia sẻ cảm xúc phản tác dụng là biến nó thành buổi "kể tội". Những câu nói như "Anh lúc nào cũng…", "Mẹ chẳng bao giờ…", "Bố suốt ngày…"… khiến người nghe lập tức phòng thủ.

Thay vào đó, hãy tập nói theo công thức: Tôi cảm thấy… khi… và tôi mong…. Ví dụ, thay vì nói "Anh vô tâm, chẳng bao giờ giúp em!", hãy bày tỏ: "Em rất mệt và cô đơn khi một mình lo hết việc nhà. Em mong anh chia sẻ với em nhiều hơn". Cùng một vấn đề, nhưng cách nói khác nhau có thể dẫn đến đối đầu hoặc thấu hiểu.

Bài học thứ ba: Cho phép nhau được yếu đuối

Trong nhiều gia đình, vai trò được "đóng khung": Cha phải mạnh mẽ, mẹ phải hy sinh, con phải ngoan ngoãn. Khi mệt mỏi, nhiều người sợ nói ra vì lo bị đánh giá là yếu đuối, ích kỷ hay vô trách nhiệm.

Thực tế, gia đình chỉ thực sự là nơi an yên khi mỗi người được phép… không ổn. Người cha có thể thừa nhận "Hôm nay bố rất áp lực"; người mẹ có thể nói "Mẹ đang quá tải"; đứa trẻ có thể bày tỏ "Con buồn và không biết vì sao"… Việc cho phép cảm xúc được tồn tại, không phán xét, chính là một cách "dọn dẹp" sâu và bền vững.

Bài học thứ tư: Hóa giải cảm xúc trước khi dạy dỗ

Một người mẹ từng chia sẻ: "Mỗi lần con làm sai, tôi la mắng không hẳn vì con mà vì tôi đã dồn nén quá nhiều từ công việc". Khi cảm xúc người lớn chưa được xử lý, chúng dễ trút lên những người yếu thế hơn trong gia đình, đặc biệt là trẻ em.

Vì vậy, trước khi dạy con, hãy tự hỏi: Mình đang tức vì hành vi của con hay vì một ngày quá mệt? Chỉ cần tạm dừng vài phút để hít thở, gọi tên cảm xúc của mình, cơn giận đã có thể giảm đi đáng kể. Dạy con trong trạng thái bình tĩnh không chỉ hiệu quả hơn, mà còn giúp con học được cách quản lý cảm xúc lành mạnh.