AI đang tạo ra kỷ nguyên dân chủ cho sáng tạo nhạc

AI trao quyền để sáng tạo nhạc?

Hiện nay, trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra các ca khúc thu hút hàng triệu lượt nghe, thậm chí dẫn tới những hợp đồng với các hãng thu âm lớn. Một mặt, người ta cho rằng, AI sẽ làm mất đi tính con người của âm nhạc; mặt khác, AI được nhận định có thể giúp âm nhạc trở nên dân chủ hơn. Không chỉ vậy, AI còn mở ra "chiếc hộp Pandora", buộc xã hội phải tự vấn về những giá trị và kỳ vọng mà con người thực sự mong muốn ở âm nhạc.

Mô hình của Suno, nền tảng phổ biến nhất hiện nay, được huấn luyện dựa trên một lượng lớn các các bản ghi âm, từ đó tạo ra những ca khúc phù hợp với hầu như mọi thể loại hay phong cách mà người dùng yêu cầu. Chính điều này khiến AI bị nhìn nhận như một cỗ máy đạo nhạc, đồng thời làm dấy lên lo ngại rằng giá trị của công sức, kỹ năng và tri thức của người làm nhạc dễ bị xem nhẹ.

Phản ứng tiêu cực với âm nhạc do AI tạo ra đang lan rộng. iHeartRadio, tập đoàn sở hữu phần lớn các đài phát thanh thương mại tại Mỹ và một mạng lưới podcast lớn, gần đây đưa ra khẩu hiệu "cam kết do con người thực hiện". Chủ tịch Tom Poleman khẳng định, công ty sẽ không sử dụng nhân vật AI hay phát các ca khúc có giọng hát chính hoàn toàn do AI tổng hợp. Khi công bố chính sách này, ông dẫn lại một nghiên cứu cho thấy, 70% người dùng AI như công cụ hỗ trợ nhưng 90% muốn nội dung họ tiếp nhận do con người tạo ra.

Ở chiều ngược lại, các công ty AI cho rằng, công nghệ của họ đang trao quyền sáng tạo cho con người. Tháng 11/2025, Rosie Nguyễn, nhân viên của Suno, chia sẻ trên mạng xã hội X rằng, khi còn nhỏ, cô từng mơ ước làm ca sĩ, nhưng gia đình nghèo, không có điều kiện mua nhạc cụ, học nhạc hay thuê phòng thu. Theo Rosie, với khả năng biến lời ca hoặc giai điệu thành một bài hát hoàn chỉnh gần như tức thì, Suno đã mở ra cánh cửa sáng tạo âm nhạc cho những người như cô. "Giấc mơ ngày ấy giờ đã có thể trở thành hiện thực", cô viết.

Thực tế cho thấy, AI thực sự đang giúp tạo ra các bài hát "chuyên nghiệp" một cách dễ dàng hơn, ngay cả với những người không có nền tảng âm nhạc. "Ca sĩ" AI Xania Monet đã nhận hợp đồng trị giá 3 triệu USD sau khi có các ca khúc hit trên nền tảng trực tuyến. Người đứng sau Monet là Telisha "Nikki" Jones, nữ doanh nhân 31 tuổi ở Mississippi, người dùng Suno để chuyển các bài thơ tự truyện thành nhạc R&B. Tương tự, người đứng sau Bleeding Verse, một "nhóm nhạc" AI gây tranh cãi vì vượt mặt nhiều nghệ sĩ emo-metal nổi tiếng, là cựu giám sát viên của một công ty bê tông và biết đến Suno qua quảng cáo trên Facebook.

Ranh giới nào cho sáng tạo âm nhạc?

Các trường hợp trên đặt ra vô số câu hỏi về bản chất của sáng tạo âm nhạc. Nếu một người chỉ nhập vài từ khóa để tạo ra một ca khúc, mức độ đóng góp của họ nên được ghi nhận đến đâu? Và ranh giới nằm ở đâu khi một người chơi một đoạn guitar, sau đó để AI phát triển thành bài hát hoàn chỉnh, rồi lại tiếp tục dùng AI để chỉnh sửa và hoàn thiện nhạc phẩm.

Có quan điểm cho rằng làm nhạc với AI hầu như không đòi hỏi nỗ lực, nhưng trên thực tế, nhiều nhạc sĩ sử dụng Suno vẫn dành hàng giờ liền cho quá trình sản xuất. Và AI rõ ràng cũng đang giúp cả những nhạc sĩ kỳ cựu làm việc ít hơn, hoặc ít nhất là nhanh hơn. Theo The Verge, công nghệ này ngày càng được sử dụng phổ biến trong dòng nhạc đồng quê, khi các chuyên gia tại Nashville dùng AI để hoàn thiện bản demo và phát triển giai điệu. Nhà sản xuất Jacob Durrett nhận xét, Suno giúp "tăng năng suất hơn là sáng tạo", trong khi nhà phát hành Eric Olson cho biết AI cho phép anh có thêm thời gian dành cho gia đình. Giám đốc điều hành Học viện Thu âm, Harvey Mason Jr., cũng xác nhận rằng nhiều nhà sản xuất và nhạc sĩ mà ông biết đang sử dụng AI ở những mức độ khác nhau.

Trong khi công nghệ đang âm thầm tái định hình ngành công nghiệp âm nhạc, tác động rõ rệt nhất của AI là sự bùng nổ về số lượng. Người dùng Suno tạo ra khoảng 7 triệu bản nhạc mới mỗi ngày; chỉ trong vòng 2 tuần, con số này đã tương đương toàn bộ thư viện của Spotify. Phần lớn những ca khúc ấy có lẽ sẽ không bao giờ được nghe đến, nhưng theo dịch vụ nghe nhạc trực tuyến Deezer, gần một phần ba lượng nhạc được tải lên nền tảng mỗi ngày hiện nay là sản phẩm do AI tạo ra.

Những ca khúc tạo được tiếng vang hiếm khi hoàn toàn nguyên bản hay chỉ đơn thuần là sao chép, mà thường được kết hợp tinh tế giữa yếu tố cũ và mới. Thoạt nhìn, AI dường như khó tạo ra điều mới mẻ vì nó được huấn luyện từ các bài hát đã có; bởi vậy, nhiều sản phẩm do AI tạo ra nghe khá quen tai. Tuy nhiên, một số trường hợp cho thấy công nghệ này vẫn có khả năng tạo ra đột phá.

Các hiện tượng như Bleeding Verse hay Spalexma, "nghệ sĩ" AI phát hành khoảng 280 ca khúc chỉ trong chưa đầy 1 năm, cho thấy AI có thể tạo ra những hiệu ứng giọng hát kỳ dị, hoặc những bài hát khó cảm thụ nhưng lại lan truyền mạnh. Điều này gợi ra một viễn cảnh trong đó tính mới lạ, thay vì kỹ thuật hay chủ ý nghệ thuật, trở thành động lực chính, kéo theo nguy cơ "thảm họa": Âm nhạc kém chất lượng nhưng gây nghiện.

Những thỏa thuận pháp lý gần đây giữa các hãng thu âm lớn và các công ty âm nhạc AI đã giúp kiểm soát cách sản xuất và phân phối nhạc do AI tạo ra chặt chẽ hơn. Các nền tảng như Udio chỉ cho phép người dùng nghe hoặc phối lại nhạc trong chính ứng dụng, trong khi Suno sẽ đào tạo lại hệ thống trên kho nhạc có bản quyền và thu phí người dùng khi tải xuống. Những điều chỉnh này có thể tạm thời kìm hãm làn sóng lan truyền không kiểm soát của nhạc AI chất lượng thấp, nhưng khó có thể loại AI ra khỏi ngành công nghiệp.

Thay vào đó, ngành âm nhạc đang tìm cách bảo vệ lợi ích của mình bằng việc khiến các công cụ AI trở nên đắt đỏ hoặc khó tiếp cận hơn với người nghiệp dư. Tuy nhiên, sức hút và tiềm năng sáng tạo của âm nhạc AI khó có thể biến mất. Hệ quả là lĩnh vực thu âm nhiều khả năng sẽ ngày càng cạnh tranh hơn, song hành với sự trân trọng mới dành cho nghệ thuật của con người và sự hỗn loạn bởi các sản phẩm do AI tạo ra.