Bạo loạn tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ ở Pháp: Bất ổn tích tụ từ những đốm lửa nhỏ

Pháp tan hoang sau bạo loạn

Làn sóng bạo loạn bùng phát mạnh mẽ khắp nước Pháp. Được truyền thông quốc tế đánh giá là đợt bạo lực công cộng nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ qua tại Pháp, vụ việc đã gây chấn động dư luận toàn cầu bởi quy mô tàn phá và tốc độ lan rộng vượt tầm kiểm soát.

Làn sóng biểu tình bắt nguồn từ các trường học ở ngoại ô Paris hồi tháng 9, khi học sinh xuống đường phản đối tình trạng thiếu giáo viên và cơ sở vật chất xuống cấp. Biểu tình sau đó lan rộng, thu hút nhiều nhóm bất mãn trước giá cả leo thang và tình trạng suy giảm chất lượng dịch vụ công.

Khoảng 550.000 đến 800.000 người đã xuống đường biểu tình trên khắp các thành phố lớn như Paris, Marseille, Lyon, Limoges… Nhiều công trình, đường phố bị tàn phá khi các cuộc biểu tình phản đối giá sinh hoạt ở Pháp trở nên mất kiểm soát. Hàng nghìn người đã bị bắt giữ trong 2 ngày, 17 và 18/10, khi các cuộc biểu tình ở Pháp bùng phát thành làn sóng bạo lực tồi tệ nhất tại quốc gia này trong hàng chục năm qua. Phó thị trưởng Paris Lamia El Aaraje nhận định thành phố đã chứng kiến "mức độ bạo lực chưa từng xảy ra trước đây".

Tại thủ đô Paris, cuộc tuần hành quanh quảng trường République biến thành bạo lực khi những người biểu tình mặc đồ đen, đeo mặt nạ ném pháo hoa và đá về phía cảnh sát, buộc lực lượng chức năng phải sử dụng hơi cay để giải tán. Các nhóm quá khích đã đập phá ngân hàng, đốt phá xe cộ, phá cửa cuốn kim loại của nhiều cửa hàng thời trang, trung tâm thương mại và siêu thị để cướp bóc tài sản.

Tình trạng bạo lực cũng lan sang nhiều thành phố khác. Tại Limoges, tòa thị chính 143 năm tuổi gần như bị thiêu rụi sau khi những người biểu tình đeo mặt nạ phóng hỏa. Tại Marseille, người biểu tình sử dụng rào chắn an ninh trên đường để phá cửa xông vào tòa thị chính.

Bộ trưởng Nội vụ Pháp Laurent Nunez lên án tình trạng bạo lực, cho rằng các cuộc biểu tình hợp pháp đã bị những nhóm gây rối lợi dụng để đập phá và cướp bóc.

Thủ tướng Sebastien Lecornu khẳng định chính phủ sẽ "không bị uy hiếp" bởi bạo lực, cáo buộc "lực lượng cực tả và các phần tử tội phạm" gây ra bất ổn chỉ vài tháng trước cuộc bầu cử tổng thống.

Tổng thống Emmanuel Macron tuyên bố sẽ truy tố và xử phạt những người thực hiện hành vi phá hoại. "Tất cả chúng ta sẽ cùng đoàn kết chống lại những kẻ gieo rắc sự hỗn loạn, chỉ tìm cách phá hoại thể chế và ngăn cản người muốn bày tỏ yêu cầu của mình một cách ôn hòa", ông cho hay.

Sự giận dữ tích tụ từ những đốm lửa nhỏ

Bất kỳ hành vi đập phá, hôi của hay đốt phá các tòa thị chính đều không thể biện minh. Bạo lực phá hoại tài sản cộng đồng và gieo rắc sợ hãi chỉ làm hoen ố tính chính đáng của mọi yêu sách xã hội. Nhưng nếu chỉ dừng lại ở việc lên án bạo lực, người ta sẽ bỏ qua căn bệnh trầm kha đang gặm nhấm nền Cộng hòa Pháp. Dù nguyên nhân bùng phát là gì, mẫu số chung của mọi cuộc bạo loạn tại Pháp luôn mang một gam màu quen thuộc: Sự giận dữ tích tụ từ những đốm lửa nhỏ ở vùng ngoại ô bất chấp những tuyên bố trấn an từ Điện Élysée. Sự bùng nổ trên đường phố không đến từ vô vọng trong một ngày. Nó là tiếng vọng của hàng triệu nỗi lo âu nhỏ nhặt tích tụ qua từng bữa ăn, từng hóa đơn điện và từng ước mơ bị gạt sang bên lề của người dân Pháp.

Giá cả leo thang làm suy giảm nghiêm trọng khả năng trang trải của tầng lớp lao động và trung lưu thấp, biến sự mệt mỏi trong đời sống thường nhật thành làn sóng giận dữ. Tình trạng quá tải và thiếu hụt ngân sách tại các trường học, cơ sở y tế ở các khu vực ngoại ô khoét sâu cảm giác bị lãng quên của giới trẻ. Sự bất mãn với các chính sách kinh tế - xã hội khiến lòng tin giữa công dân và bộ máy quản lý xói mòn, khiến các cuộc biểu tình an bình dễ dàng biến tướng thành đụng độ.

Khi bạo loạn bùng phát tại Pháp, giới truyền thông thường tập trung vào góc quay của những chiếc ô tô bốc cháy, cửa kính siêu thị bị đập vỡ hay những cuộc đụng độ nảy lửa giữa thanh niên quá khích và lực lượng an ninh. Nhưng đằng sau những thước phim đầy kịch tính ấy là một thực tế lặng lẽ hơn: Nỗi khổ đè nặng lên vai những người dân thường.

Mỗi khi màn đêm buông xuống, hàng triệu hộ gia đình - đặc biệt là ở các khu ngoại ô hay gần các khu trung tâm - phải sống trong tâm lý bất an. Xe ô tô, tài sản cá nhân hay thậm chí là nhà ở có thể trở thành mục tiêu bị đốt phá bất cứ lúc nào. Các trường học phải đóng cửa, khu vui chơi bị phá hỏng, người cao tuổi không dám bước ra khỏi nhà vì khói cay và tiếng nổ đập phá dọc các con phố. Xe buýt và tàu điện ngầm thường xuyên bị hủy chuyến hoặc ngừng hoạt động sớm để đảm bảo an toàn. Việc di chuyển đi làm, đi học hay đưa đón con cái trở thành bài toán khó với nhiều người.

Các chủ cửa hàng nhỏ, tiệm cắt tóc, quán cà phê là những nạn nhân trực tiếp nhất. Ngoài tổn thất tài sản, họ mất đi nguồn thu nhập trong những ngày phải đóng cửa kinh doanh, trong khi tiền thuê mặt bằng và chi phí vận hành vẫn chạy.

Chính những người dân nghèo sống ở vùng ngoại ô lại là bên chịu thiệt hại nặng nề nhất khi các cơ sở hạ tầng công cộng (trạm xe buýt, thư viện, trung tâm thể thao) tại chính khu vực của họ bị đập phá.

Nước Pháp không thiếu những đạo luật hay chính sách tái thiết đô thị. Nhưng điều Pháp thực sự cần hiện nay không chỉ là sự diện diện của cảnh sát chống bạo động trên đường phố, mà là một cam kết chính trị đủ sâu rộng để hàn gắn những rạn nứt xã hội từ gốc rễ. Bạo loạn khoét sâu thêm bất đồng giữa các tầng lớp dân cư, làm gia tăng sự kỳ thị, hoài nghi lẫn nhau giữa các cộng đồng sắc tộc và tôn giáo. Nhiều người dân cảm thấy tiếng nói của mình không được lắng nghe trong các chính sách lớn của chính phủ (như cải cách tuổi nghỉ hưu hay chính sách thuế), dẫn đến sự xói mòn lòng tin vào bộ máy quản lý.

Nỗi sợ hãi lớn nhất của người dân Pháp trước bạo loạn không chỉ là ngọn lửa thiêu rụi các con phố, mà là sự sụp đổ của cảm giác an toàn và sự bình yên trong chính ngôi nhà của mình. Nếu không giải quyết triệt để những bất ổn tích tụ, tro tàn của cuộc bạo loạn này sẽ lại trở thành mồi lửa cho những đợt bùng phát tiếp theo.