Bạo lực với phụ nữ ở nơi công cộng - Bài 1: Trở thành nạn nhân chỉ vì mâu thuẫn nhỏ

Từ va chạm đến bạo lực

Những ngày cuối tháng 6, liên tiếp hai vụ phụ nữ bị hành hung tại nơi công cộng xảy ra ở Phú Thọ và Bắc Ninh thu hút sự quan tâm của dư luận. Mỗi vụ việc có diễn biến và kết quả xử lý khác nhau, song đều cho thấy chỉ một mâu thuẫn trong đời sống cũng có thể để lại những hệ lụy đáng tiếc.

Ngày 22/6, tại phường Xuân Hòa (tỉnh Phú Thọ), bà N.T.B., người bán rau tại chợ, bị Nguyễn Thị Thúy, chủ một cửa hàng hải sản, dùng vòi rửa xe áp lực cao xịt vào vùng mặt và người. Sau quá trình xác minh, ngày 26/6, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Phú Thọ đã khởi tố bị can Nguyễn Thị Thúy về tội "Cố ý gây thương tích".

Cũng trong ngày 22/6, tại một cửa hàng hoa quả ở phường Quế Võ (tỉnh Bắc Ninh), chị N.T.H. (SN 1994), đang mang thai, bị Nguyễn Văn T. tát vào mặt trong lúc xảy ra mâu thuẫn. Sau khi clip vụ việc được lan truyền trên mạng xã hội, Công an phường Quế Võ đã vận động người liên quan đến làm việc. Hiện vụ việc vẫn đang được cơ quan công an tiếp tục điều tra, xác minh để xử lý theo quy định.

Điểm chung của hai vụ việc là hành vi bạo lực đều xảy ra ở nơi công cộng và nhanh chóng được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội. Chỉ trong thời gian ngắn, hàng nghìn lượt bình luận bày tỏ sự bức xúc, đồng thời mong muốn cơ quan chức năng sớm làm rõ trách nhiệm của người có liên quan.

Hai vụ việc được xử lý ở những giai đoạn tố tụng khác nhau. Tuy nhiên, từ những hình ảnh gây bức xúc lan truyền trên mạng xã hội, điều dư luận quan tâm không chỉ là việc xử lý một cá nhân vi phạm. Điều nhiều người đặt ra hơn là vì sao những va chạm rất đời thường lại dễ bị đẩy thành xung đột, rồi kết thúc bằng bạo lực. Đây cũng là vấn đề cần được nhìn nhận rộng hơn, thay vì chỉ dừng lại ở từng vụ việc đơn lẻ.

Điều gì đang xảy ra với văn hóa ứng xử?

Nhìn từ hai vụ phụ nữ bị hành hung ở Phú Thọ và Bắc Ninh, TS Đặng Vũ Cảnh Linh – Chuyên gia xã hội học cho rằng, sẽ là chưa đủ nếu chỉ coi đây là những phút nóng giận bột phát của một vài cá nhân. Điều đáng quan tâm hơn là phía sau những cú đánh giữa đời thường đang bộc lộ những vấn đề về văn hóa ứng xử, cách giải quyết mâu thuẫn và ý thức tôn trọng người khác trong xã hội.

Theo ông, điểm chung của nhiều vụ việc là mâu thuẫn ban đầu không lớn. Chỉ một va chạm trong mua bán, một lời qua tiếng lại hay cảm giác bị "mất mặt" cũng có thể nhanh chóng đẩy sự việc vượt khỏi giới hạn. Khi đó, điều đáng nói không còn là bản thân mâu thuẫn mà là cách mỗi người lựa chọn phản ứng. Thay vì đối thoại, nhiều người lại chọn nắm đấm, lời lẽ xúc phạm hoặc hành vi áp đặt để giải quyết bất đồng. Đó là biểu hiện của sự suy giảm khả năng tự kiểm soát, sự lệch chuẩn trong cách sử dụng sức mạnh và sự coi nhẹ những chuẩn mực ứng xử vốn phải có trong không gian công cộng.

"Điều khiến tôi lo ngại không chỉ là hành vi bạo lực, mà là ngưỡng kiềm chế trong ứng xử của một bộ phận người dân đang bị hạ thấp", TS Đặng Vũ Cảnh Linh chia sẻ. Theo ông, nếu những hành vi hung hãn liên tiếp xuất hiện nhưng chỉ được nhìn nhận như những vụ "va chạm ngoài đường" hay "nóng giận nhất thời", xã hội rất dễ rơi vào trạng thái bình thường hóa bạo lực. Khi đó, ranh giới giữa một mâu thuẫn đời thường và hành vi vi phạm pháp luật cũng dần bị xóa nhòa trong nhận thức của không ít người.

Một thực tế khác khiến vị chuyên gia trăn trở là nhiều vụ bạo lực diễn ra ngay giữa nơi công cộng, trước sự chứng kiến của nhiều người. Theo ông, không gian công cộng phải là nơi mỗi người tự điều chỉnh hành vi theo những quy tắc chung, biết tôn trọng pháp luật và tôn trọng người khác.

Khi một người sẵn sàng hành hung người khác giữa chợ, trên đường phố hay trong cửa hàng, điều bị tổn thương không chỉ là nạn nhân mà còn là cảm giác an toàn của cả cộng đồng. Mỗi vụ bạo lực như vậy đều để lại tâm lý bất an cho những người chứng kiến và làm xói mòn niềm tin vào những chuẩn mực ứng xử trong xã hội.

Đáng chú ý, không ít nạn nhân trong các vụ việc gần đây là phụ nữ. TS Đặng Vũ Cảnh Linh cho rằng cần bác bỏ mọi cách lý giải vô tình đổ lỗi cho người bị hại. Theo ông, không có bất kỳ lời qua tiếng lại hay mâu thuẫn nào có thể trở thành lý do để biện minh cho hành vi hành hung. "Đừng hỏi nạn nhân đã làm gì để bị đánh. Hãy hỏi vì sao một người lại cho mình quyền đánh người khác", ông nhấn mạnh.

Quan điểm này, theo vị chuyên gia, không chỉ nhằm bảo vệ phụ nữ mà còn khẳng định nguyên tắc cơ bản của một xã hội văn minh: thân thể, danh dự và nhân phẩm của mỗi con người đều phải được tôn trọng và không ai có quyền dùng bạo lực để giải quyết bất đồng.

Theo TS Đặng Vũ Cảnh Linh, muốn những va chạm đời thường không tiếp tục bị đẩy thành bạo lực thì trước hết cần khôi phục văn hóa tôn trọng con người và tinh thần thượng tôn pháp luật trong đời sống hằng ngày. Khi mỗi người biết dừng lại trước cơn nóng giận, biết lựa chọn đối thoại thay vì nắm đấm và ý thức rõ giới hạn của hành vi, những xung đột nhỏ sẽ không còn dễ dàng biến thành những vụ việc gây bức xúc như thời gian qua.