Báo Phụ nữ Việt Nam thắp hương, tưởng nhớ Anh hùng, liệt sĩ Hoàng Ngân

Di ảnh của Anh hùng, liệt sĩ Hoàng Ngân được người em gái của mình thờ tại nhà riêng, thuộc phường Tân Sơn Hòa, TPHCM.

Trong lịch sử phong trào phụ nữ Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, liệt sĩ Hoàng Ngân là một trong những gương mặt tiêu biểu, kết tinh nhiều phẩm chất cao đẹp của người phụ nữ Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh.

Anh hùng, liệt sĩ Hoàng Ngân tên thật là Phạm Thị Vân, sinh năm 1921 tại Hải Phòng. Bà tham gia cách mạng từ năm 14 tuổi với công việc đầu tiên là làm liên lạc, qua "mũi" bọn mật thám, mã tà, Việt gian để đưa thư, công văn đến các chú, các anh từ chợ Sắt, nhà máy Tơ, chợ Cột Đèn qua bến Đính, Thủy Nguyên (Hải Phòng)…

Vừa đi học, vừa làm liên lạc từ năm 1936 đến 1938, Bà trở thành nữ cán bộ trẻ, năng động trong phong trào vận động thanh niên, phụ nữ dân chủ. Đặc biệt, Bà được Xứ ủy tín nhiệm, giao trọng trách "Hộp thư liên lạc đặc biệt" của Xứ ủy Hải Phòng, Quảng Ninh và là Thường vụ Hội Phụ nữ Dân chủ.

Bà được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương khi mới 17 tuổi (1938). Ngày 30/5/1939, Phạm Thị Vân tham gia cuộc biểu tình của hơn 1 vạn người dân Hải Phòng phản đối chính sách đàn áp của nhà cầm quyền thực dân. Cuộc biểu tình bị đàn áp, hơn 200 người bị bắt và đưa ra tòa, trong đó có nữ chiến sĩ cách mạng Phạm Thị Vân. Tuy nhiên, do không có chứng cứ để kết tội nên Bà và mọi người được trả tự do.

Tháng 1/1941, khi đang dự một cuộc họp quan trọng tại làng Vạn Phúc thì có hiệu lệnh báo động khẩn cấp. Cuộc họp được lệnh giải tán và yêu cầu mọi người tản ra theo các hướng để tránh địch. Ra đến bến xe điện đầu thị xã Hà Đông, Bà bị sa vào ổ đón lõng của bọn mật thám.

3 tháng sau, Bà bị đưa ra tòa trong một phiên xử công khai của tòa án tỉnh Hà Đông. Đứng trước vành móng ngựa, trước câu hỏi thẩm vấn của quan tòa, Bà dõng dạc tuyên bố: "Tôi làm cách mạng vì tôi yêu nước, tôi yêu dân tộc tôi, vì tôi căm thù đến cực độ những bóc lột tàn ác của các ông đối với nhân dân Việt Nam". Kết thúc phiên tòa, thực dân Pháp kết án Phạm Thị Vân 12 năm tù, chuyển giam tại nhà tù Hỏa Lò.

Trong tù, Bà được bầu vào tiểu ban công tác tư tưởng, bồi dưỡng chính trị cùng với các nữ chiến sĩ cách mạng đi trước, như Nguyễn Thị Quang Thái, Trần Thị Sinh, Trương Thị Mỹ. Ngoài việc phổ biến tình hình thời cuộc, nắm các diễn biến tư tưởng để giải đáp kịp thời, bồi dưỡng các kiến thức phổ thông về chính trị, Bà và các thành viên trong tiểu ban còn lo việc dạy học cho một số chị em chưa biết chữ; vận động chị em đấu tranh đòi được ra sân phơi nắng, không ăn gạo hẩm, cá thiu, định kỳ được nhận đồ tiếp tế từ gia đình.

Tháng 3/1945, lợi dụng thời cơ Nhật đảo chính Pháp, công tác quản lý của quân Nhật trong nhà tù lỏng lẻo, chi bộ Hỏa Lò đã tổ chức cho tù nhân trốn thoát bằng nhiều hình thức như trèo tường, chui cống... Bà Phạm Thị Vân cùng một số chị em đã trà trộn vào đám đông người nhà vào tiếp tế, thoát khỏi nhà tù Hỏa Lò tiếp tục hoạt động cách mạng.

Trở về, Bà được bầu làm Bí thư Đoàn Phụ nữ cứu quốc Hà Nội, Thành ủy viên Đảng bộ thành phố Hà Nội… Trong những ngày chuẩn bị tổng khởi nghĩa, nữ chiến sĩ Hoàng Ngân đã tổ chức đội nữ du kích Minh Khai. Trong năm 1946 - 1947, Bà tích cực hoạt động trong phong trào phụ nữ và được cử làm Bí thư Trung ương lâm thời Đoàn Phụ nữ cứu quốc Việt Nam, rồi thành Bí thư Ban Phụ nữ cứu quốc Bắc Bộ.

Năm 1948-1949, kháng chiến chống Pháp bước vào giai đoạn ác liệt, Hội Liên hiệp phụ nữ phải đi nhiều nơi như Thái Nguyên, Bắc Kạn… nhưng Bà vẫn không ngừng đẩy mạnh phong trào, sáng lập tờ báo Tiếng gọi phụ nữ (tiền thân của báo Phụ nữ Việt Nam) với bài xã luận gây nhiều tiếng vang.

Ngày 17/7/1949, Bà qua đời tại Việt Bắc khi vừa 28 tuổi.

Bà đã được phong tặng và truy tặng các danh hiệu: Huân chương Kháng chiến chống Pháp hạng Nhất, Huân chương Độc lập hạng Nhất, Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân, Huân chương Hồ Chí Minh… Phần mộ của bà được dời từ Thái Nguyên về nghĩa trang Mai Dịch bên cạnh chồng bà - nhà cách mạng Hoàng Văn Thụ để được yên nghỉ mãi mãi bên nhau.