Cá rô phi Việt Nam "lấn sân" thực đơn sushi tại Nhật Bản
Ảnh minh họa VGP
Việc lô cá rô phi phi lê đầu tiên của Việt Nam chính thức được xuất khẩu sang Nhật Bản để phục vụ chế biến sushi và sashimi không chỉ là một đơn hàng thương mại đơn thuần. Điều này cho thấy năng lực chinh phục những thị trường khó tính nhất bằng các sản phẩm chế biến sâu và minh bạch về nguồn gốc của ngành thủy sản Việt Nam.
Khẳng định vị thế tại "thủ phủ" sushi
Tháng 7/2026, Công ty CP Thủy sản sạch Việt Nam (TP Cần Thơ) đã hoàn tất xuất khẩu lô cá rô phi phi lê đầu tiên sang Nhật Bản. Cá rô phi phi lê là phần thịt cá đã được lọc xương để làm món sushi và sashimi. Đây là thành quả sau 6 tháng doanh nghiệp kiên trì đầu tư, chuẩn hóa quy trình nuôi và chế biến theo tiêu chuẩn thực phẩm giá trị gia tăng khắt khe.
Ông Võ Văn Phục, Tổng Giám đốc Công ty CP Thủy sản sạch Việt Nam, cho biết: "Chất lượng cá rô phi sau khi phi lê và chế biến thành các sản phẩm giá trị gia tăng được nhiều khách hàng quốc tế khen ngợi". Phản hồi tích cực từ thị trường Nhật Bản về cả hương vị lẫn chất lượng là bằng chứng cho thấy cá rô phi Việt Nam đã sẵn sàng cho phân khúc cao cấp nhất.
Mặt hàng cá rô phi là một trong những ngành hàng có tốc độ phát triển nhanh nhất của thủy sản Việt Nam. Trong 5 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu cá rô phi đạt 62 triệu USD, tăng vọt hơn 100% so với cùng kỳ năm trước. Việc mở rộng sang Nhật Bản giúp ngành hàng này thoát khỏi sự phụ thuộc vào các thị trường truyền thống như Brazil (hiện chiếm hơn một nửa giá trị xuất khẩu).
Hơn thế nữa, trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến việc nuôi cá biển gặp khó khăn do tỷ lệ hao hụt và chi phí cao, cá rô phi lại cho thấy sự thích nghi tuyệt vời với các vùng nước lợ ven biển của Việt Nam. Với sản lượng toàn quốc năm 2025 đạt khoảng 420.000 tấn và năng lực sản xuất 1,4 tỷ con giống mỗi năm, Việt Nam đang có một nền tảng vững chắc để đưa cá rô phi trở thành ngành hàng tỷ USD tiếp theo. Điểm mấu chốt tạo nên thành công chính là hệ thống quản lý chuỗi sản xuất khép kín, từ con giống đến bàn ăn, đều tuân thủ nghiêm ngặt Luật Thủy sản và các quy định về truy xuất nguồn gốc.
Món sushi của Nhật Bản. Ảnh minh họa
"Hộ chiếu" cho thủy sản Việt vào thị trường Nhật
Nhật Bản vốn nổi tiếng là thị trường có hệ thống rào cản kỹ thuật (TBT) và các tiêu chuẩn vệ sinh, kiểm dịch (SPS) nghiêm ngặt nhất thế giới. Để một sản phẩm thủy sản như cá rô phi Việt Nam có thể hiện diện trong thực đơn sushi của người Nhật, doanh nghiệp cần vượt qua một quy trình thẩm định đa tầng và khắt khe.
Về quy trình cấp phép và thông quan, doanh nghiệp phải tuân thủ 3 bước cốt lõi:
Phê duyệt và hạn ngạch: Một số mặt hàng bắt buộc phải nhận được phê duyệt nhập khẩu từ Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI). Nhà nhập khẩu cần nộp hồ sơ bao gồm dữ liệu thống kê, giấy phép khai thác và chứng nhận tái xuất.
Kiểm dịch vệ sinh an toàn thực phẩm: Các cơ quan giám sát thuộc Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản sẽ lấy mẫu kiểm tra dư lượng kháng sinh, chất phụ gia và các vi sinh vật gây bệnh. Nếu phát hiện vi phạm dù là nhỏ nhất, lệnh cấm nhập khẩu có thể được ban hành ngay lập tức.
Thông quan và Ghi nhãn: Tờ khai hải quan phải được thực hiện chính xác. Nhãn mác bắt buộc phải in bằng tiếng Nhật hoặc tiếng Anh, ghi rõ: tên sản phẩm, thành phần dinh dưỡng, hạn sử dụng, nước xuất xứ và địa chỉ nhà nhập khẩu.
Để mặt hàng thủy sản vào Nhật Bản, các chuyên gia và nhà thương mại Nhật Bản nhấn mạnh vào yếu tố "văn hóa hợp tác" và "chi tiết nhỏ". Daisuke Tsuji từ Kohyo Company chia sẻ: Các công ty Nhật Bản thường dành thời gian dài để đưa ra quyết định thông qua hệ thống "Ringi" (chia sẻ quyền quyết định tập thể). Nhưng một khi đã chọn đối tác, họ sẽ duy trì mối quan hệ rất lâu dài. Doanh nghiệp Việt Nam cần xem các yêu cầu chi tiết của đối tác - thậm chí là về trang phục công nhân hay màu sắc dụng cụ chế biến - như những "lời khuyên" để cải thiện chất lượng nhà máy.
Đặc biệt, vấn đề truy xuất nguồn gốc và chứng nhận bền vững đang trở thành xu thế bắt buộc. Các chuỗi bán lẻ tại Nhật ngày càng siết chặt yêu cầu về chứng nhận ASC, MSC. Do đó, việc xây dựng vùng nuôi áp dụng công nghệ mới, thân thiện môi trường và ghi chép nhật ký sản xuất minh bạch không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là "tấm vé" thông hành để thủy sản Việt Nam đứng vững tại thị trường này.
Mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam lên 100 tỷ USD năm 2027, nhưng vẫn đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Tại tọa đàm mới đây, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), cho biết: Đặc tính thâm dụng lao động là vấn đề cốt lõi khó thay đổi trong 5-10 năm tới, trong khi tình trạng thiếu hụt nhân lực tại Đồng bằng sông Cửu Long đang trực tiếp cản trở khả năng hoàn thành đơn hàng.
Bên cạnh đó, các rào cản kỹ thuật khắt khe từ EU, Mỹ và Nhật Bản về phát triển xanh, truy xuất nguồn gốc cùng áp lực từ thẻ vàng IUU buộc toàn ngành phải chuyển mình quyết liệt.Những điểm nghẽn về hạn mức tín dụng bị thu hẹp, chi phí vận tải biển tăng vọt và vướng mắc trong thủ tục hoàn thuế GTGT cũng đang gây áp lực nặng nề lên dòng tiền của doanh nghiệp.
Để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược, ông Nam kiến nghị cần thành lập một ban chỉ đạo hoặc tổ điều hành chuyên trách tầm quốc gia để điều phối liên ngành hiệu quả.
Giải pháp then chốt là chuyển dịch mô hình từ tăng trưởng sản lượng sang chất lượng, đẩy mạnh chế biến sâu để nâng cao giá trị gia tăng.
Đồng thời, Chính phủ cần tiếp tục hỗ trợ các gói tín dụng ưu đãi, thúc đẩy chuyển đổi số và xanh hóa chuỗi cung ứng nhằm duy trì vị thế cạnh tranh bền vững trên thị trường quốc tế.
