Cán bộ Hội không chỉ "tuyên truyền" mà thực sự "tham mưu, giám sát" lồng ghép giới

Thực hiện một cách thực chất

Tại tập huấn về lồng ghép giới trong phát triển kinh tế - xã hội địa phương tổ chức mới đây, bà Hoàng Vũ Linh, Phó ban Công tác phụ nữ, điều phối viên Dự án "Nâng cao năng lực thực hiện bình đẳng giới trong phát triển kinh tế - xã hội tại thành phố Huế", cho rằng: Bình đẳng giới không chỉ là mục tiêu cần hướng đến, mà còn là yêu cầu quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Theo bà Hoàng Vũ Linh, việc bảo đảm phụ nữ có cơ hội tham gia, đóng góp và thụ hưởng bình đẳng trong các lĩnh vực của đời sống xã hội cần được quan tâm thực hiện ngay từ khâu xây dựng chủ trương, kế hoạch, chứ không phải chỉ ở khâu tổ chức triển khai hay đánh giá kết quả. Thế nhưng trên thực tế, dù phụ nữ có nhiều đóng góp trong phát triển kinh tế gia đình, xây dựng cộng đồng và thực hiện các phong trào tại cơ sở, nhu cầu, điều kiện và những khó khăn đặc thù của họ chưa phải lúc nào cũng được nhận diện đầy đủ trong quá trình xây dựng và thực hiện các kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) của địa phương.

Đồng quan điểm, TS. Nguyễn Thị Thanh Thủy, chuyên gia Trung tâm Nghiên cứu Giới, Gia đình và Phát triển cộng đồng (GFCD), cho biết: một bản kế hoạch phát triển KT-XH cấp xã, phường hiện nay không thiếu vắng hai chữ "phụ nữ" hay "trẻ em", nhưng sự hiện diện ấy phần lớn vẫn là "có mặt nhưng thiếu chiều sâu, chưa đi vào thực chất". Chỉ tiêu trong kế hoạch thường dừng ở những con số quen thuộc mang tính y tế - dân số hay bảo trợ xã hội, mà hiếm khi đề cập đến quyền năng kinh tế hay khả năng tiếp cận nguồn lực phát triển của phụ nữ. Phụ nữ dễ bị nhìn như đối tượng cần hỗ trợ hơn là chủ thể kiến tạo phát triển; hầu như không có dòng ngân sách nhạy cảm giới ở cấp xã, trong khi việc lồng ghép giới gần như bị giao khoán cho Hội LHPN, vốn đã eo hẹp về kinh phí hoạt động.

Chính vì vậy, theo bà Hoàng Vũ Linh, lồng ghép giới cần được thực hiện một cách thực chất, có căn cứ và phù hợp với điều kiện của từng địa phương, thay vì chỉ dừng lại ở việc đề cập đến bình đẳng giới trong các văn bản, kế hoạch như một hình thức. Đây vừa là trách nhiệm, vừa là cơ hội để tổ chức Hội LHPN khẳng định vai trò đại diện, chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của phụ nữ, đồng thời phát huy chức năng tham mưu, giám sát và phản biện xã hội đối với các chủ trương, chính sách, chương trình, kế hoạch phát triển có liên quan đến phụ nữ và bình đẳng giới - thay vì chỉ dừng ở vai trò phối hợp tuyên truyền, vận động hội viên chấp hành sau khi kế hoạch đã được ban hành.

Trang bị công cụ, kỹ năng để cán bộ Hội giám sát, phản biện

Theo bà Hoàng Vũ Linh, đội ngũ cán bộ lãnh đạo Hội cấp xã, phường giữ vai trò đặc biệt quan trọng, bởi đây là những người trực tiếp nắm bắt tình hình thực tế, nhận diện vấn đề giới tại cộng đồng, phản ánh tiếng nói của hội viên, phụ nữ và chủ động tham gia cùng cấp ủy, chính quyền trong quá trình xây dựng, triển khai các nhiệm vụ phát triển của địa phương. Nhưng muốn thực hiện tốt vai trò đó, mỗi cán bộ Hội cần được trang bị kiến thức, phương pháp và kỹ năng cần thiết để phân tích vấn đề giới, đề xuất giải pháp phù hợp, cũng như theo dõi, giám sát việc thực hiện các mục tiêu bình đẳng giới - chứ không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm hay sự nhiệt tình.

TS Lê Văn Sơn, chuyên gia Giới của GFCD, giới thiệu bộ công cụ "6 câu hỏi vàng": "ai tiếp cận, ai tham gia, ai kiểm soát, ai ra quyết định, ai hưởng lợi và ai bị bỏ lại" Qua đó, cán bộ Hội có thể đặt trước bất kỳ chính sách hay dự định đầu tư nào của địa phương, từ đó nhận diện những "rào cản vô hình" vốn không nằm ở điều khoản nào trong văn bản.

Từ bộ câu hỏi nền tảng ấy, ông hướng dẫn cách chuyển hóa thành con chữ cụ thể trong kế hoạch: một mục tiêu như "tăng cường đào tạo nghề cho người lao động" cần được viết lại thành "tăng cơ hội tiếp cận đào tạo nghề có chất lượng cho phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ dân tộc thiểu số và phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn" để có địa chỉ cụ thể; một chỉ tiêu "500 người được đào tạo" cần đi kèm điều kiện "ít nhất 50% là nữ" để không còn "mù giới"; và một dòng ngân sách chỉ ghi số tiền, số người cần được bổ sung tỷ lệ nữ tối thiểu cùng các khoản hỗ trợ cụ thể - như hỗ trợ trông trẻ, hỗ trợ đi lại - để giải quyết đúng những rào cản khiến phụ nữ khó tham gia trên thực tế.

Cùng với đó, TS Nguyễn Thị Thanh Thủy đề xuất cán bộ Hội cơ sở cần chuyển mình từ "người làm phong trào" sang "nhà vận động chính sách dựa trên bằng chứng", với ba năng lực then chốt: nói chuyện bằng số liệu cụ thể của địa bàn mình thay vì nhận định chung chung; chủ động tham gia ngay từ khâu đầu của chu trình lập kế hoạch, làm việc với công chức địa chính, văn hóa, thống kê - kế toán từ giữa năm thay vì chờ đến khi dự thảo cuối cùng được đưa ra lấy ý kiến chiếu lệ; và có kỹ năng chuyển hóa nhu cầu của hội viên thành "ngôn ngữ chỉ tiêu phát triển" để chính quyền thấy được vai trò không thể thay thế của Hội. Ở tầm chính sách, bà cũng đề xuất một "bộ ba giải pháp" đồng bộ về công cụ (chuẩn hóa bộ chỉ số thống kê giới cấp xã), cơ chế (thể chế hóa sự tham gia của Hội trong Ban chỉ đạo, Tổ soạn thảo kế hoạch, gắn với dòng dự toán ngân sách cụ thể) và con người (tập huấn theo hướng "cầm tay chỉ việc" trên chính bản kế hoạch của địa phương).

Những công cụ và năng lực này là nội dung của khóa tập huấn thuộc Dự án "Nâng cao năng lực thực hiện bình đẳng giới trong phát triển kinh tế - xã hội tại thành phố Huế", do Quỹ Rosa Luxemburg Stiftung (CHLB Đức) tài trợ, được UBND thành phố Huế phê duyệt và giao Hội LHPN thành phố Huế là cơ quan tiếp nhận, thực hiện. Bà Hoàng Vũ Linh nhấn mạnh, thông qua các hoạt động tập huấn, điều quan trọng không chỉ là cán bộ, hội viên nắm được kiến thức mà còn là khả năng vận dụng vào thực tiễn. Mỗi cán bộ Hội cần chủ động nghiên cứu, tham mưu cho cấp ủy, chính quyền và phối hợp với các ngành liên quan để đưa nội dung bình đẳng giới vào những nhiệm vụ, chỉ tiêu và giải pháp phát triển KT-XH của địa phương một cách cụ thể, khả thi. Đồng thời tăng cường tiếng nói và sự tham gia thực chất của phụ nữ trong suốt quá trình xây dựng và thực hiện các kế hoạch đó.