Cần có thêm chính sách hỗ trợ thiết thực cho những người giữ lửa văn hóa ở cơ sở

Phía sau một giờ sinh hoạt sôi nổi là hàng chục cuộc điện thoại nhắc lịch, chuẩn bị âm thanh, đạo cụ, vận động hội viên tham gia. Người đứng ra tổ chức hầu như không có chế độ hỗ trợ, nhưng vẫn đều đặn duy trì hoạt động. 

Những người giữ nghề

Theo bà Nguyễn Thị Diên, Giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công xã Lương Tài, hiện cả 14 thôn trong xã đều duy trì các câu lạc bộ dân vũ thể thao và hát Quan họ. Trong đó, nhiều câu lạc bộ do chính những người phụ nữ trong thôn thành lập, duy trì và tổ chức hoạt động.

"Ngày trước chị em chủ yếu tham gia biểu diễn, còn bây giờ nhiều người trực tiếp xây dựng ý tưởng, biên đạo, quản lý câu lạc bộ và kết nối các hoạt động văn hóa của địa phương. Vai trò của phụ nữ trong đời sống văn hóa ngày càng được khẳng định.

Để một câu lạc bộ duy trì sinh hoạt đều đặn, người phụ trách phải lo rất nhiều việc phía sau mỗi buổi tập. Đó là tập hợp thành viên, chuẩn bị địa điểm, âm thanh, đạo cụ, xây dựng nội dung luyện tập và phối hợp tổ chức khi địa phương có chương trình giao lưu, hội diễn.

Người ngoài chỉ nhìn thấy một giờ tập luyện, nhưng phía sau đó là rất nhiều công việc không tên và hoàn toàn dựa trên tinh thần tự nguyện" - bà Diên nói.

Hiện nay, kinh phí duy trì hoạt động của nhiều câu lạc bộ vẫn chủ yếu dựa vào sự đóng góp của hội viên hoặc nguồn xã hội hóa. Thậm chí, người phụ trách phải tự bỏ tiền mua trang phục, đạo cụ, hỗ trợ thêm chi phí tổ chức để phong trào không bị gián đoạn.

Bên cạnh khó khăn về kinh phí, việc tìm kiếm lực lượng kế cận cũng là một bài toán không dễ. Nhiều phụ nữ trẻ yêu thích các hoạt động văn hóa nhưng vì áp lực công việc, chăm sóc con nhỏ và cuộc sống gia đình nên khó gắn bó lâu dài.

Tại các đơn vị làm văn hóa ở cơ sở, áp lực công việc cũng ngày càng lớn khi cán bộ phải đảm nhiệm nhiều phần việc, từ tổ chức hoạt động văn hóa, thể thao, quản lý cơ sở vật chất đến những yêu cầu mới về chuyển đổi số. Những điều này khiến việc tổ chức các hoạt động văn hóa ở cơ sở gặp không ít khó khăn.

Theo bà Diên, để các thiết chế văn hóa ở cơ sở hoạt động hiệu quả, bên cạnh việc đầu tư xây dựng nhà văn hóa, cần quan tâm hơn đến những người trực tiếp duy trì các hoạt động bên trong.

"Tôi mong có cơ chế hỗ trợ kinh phí thường xuyên cho hoạt động của các câu lạc bộ. Đồng thời cần tổ chức nhiều chương trình giao lưu, tập huấn để nâng cao chất lượng hoạt động và tạo thêm động lực cho đội ngũ làm văn hóa ở cơ sở", bà đề xuất.

Nếu ở cơ sở, phụ nữ gìn giữ văn hóa thông qua các câu lạc bộ cộng đồng thì tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, ThS., nghệ sĩ Vũ Diệu Thảo lại chọn một con đường khác: truyền dạy nghệ thuật truyền thống.

Hơn 20 năm gắn bó với đàn Tỳ bà giúp chị hiểu rằng bảo tồn di sản cần những người kiên trì truyền nghề, nuôi dưỡng tình yêu văn hóa cho thế hệ trẻ.

Một trong những dấu ấn đáng nhớ của chị là chương trình "Đoàn viên", quy tụ hơn 130 nghệ sĩ đàn Tỳ bà cùng biểu diễn, tạo sự kết nối giữa nhiều thế hệ nghệ sĩ.

Chị Thảo trăn trở, nghệ thuật truyền thống cần thời gian đào tạo dài, trong khi cơ hội nghề nghiệp và thu nhập chưa thực sự tương xứng, khiến nhiều bạn trẻ e ngại theo đuổi.

Là phụ nữ, áp lực còn lớn hơn khi phải cân bằng giữa công việc nghệ thuật, giảng dạy và gia đình. Những giai đoạn sinh con, chăm sóc con nhỏ hay các chuyến biểu diễn dài ngày đều đặt ra không ít thử thách.

Tại Phú Thọ, chị Nguyễn Phương Liên lựa chọn phát triển du lịch cộng đồng từ chính bản sắc địa phương với mô hình Montem Villa - Dừng Chân Mơ.

Điều chị mong muốn mang đến cho du khách là sự thoải mái và trải nghiệm về bữa cơm quê, câu chuyện làng xóm, nếp sống, văn hóa bản địa. Chính những giá trị bình dị ấy tạo nên sức hấp dẫn riêng, đồng thời mở ra sinh kế cho người dân thông qua tiêu thụ nông sản, đặc sản và tạo việc làm tại chỗ.

Tuy nhiên, để biến văn hóa thành sản phẩm du lịch bền vững không hề dễ. Chị gặp khó khăn từ tiếp cận vốn, kỹ năng quản trị đến quảng bá và tìm đầu ra cho sản phẩm.

Một trở ngại khác là chuyển đổi số. Nhiều phụ nữ ở nông thôn chưa được đào tạo bài bản về marketing, xây dựng thương hiệu hay khai thác các nền tảng trực tuyến nên phải tự tìm hiểu trong quá trình làm việc.

Điều chị mong muốn, ngoài việc được hỗ trợ vốn là sự kết nối với doanh nghiệp lữ hành, các nền tảng số và chuỗi giá trị du lịch để những người làm du lịch cộng đồng có thêm cơ hội phát triển.

Cần có cơ chế hỗ trợ lực lượng làm văn hóa tại cộng đồng 

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, qua những câu chuyện từ cơ sở có thể thấy, đầu tư cho văn hóa không chỉ là xây dựng nhà văn hóa hay không gian sinh hoạt cộng đồng, mà còn phải quan tâm đến những người đang trực tiếp giữ cho các hoạt động ấy được duy trì.

Trong nhiều năm qua, các nhà văn hóa, không gian sinh hoạt cộng đồng đã được quan tâm đầu tư, nhưng lực lượng vận hành những hoạt động bên trong vẫn chưa nhận được sự hỗ trợ tương xứng. Với nhiều phụ nữ, việc tổ chức câu lạc bộ, truyền dạy văn hóa hay kết nối phong trào vẫn dựa chủ yếu vào sự tự nguyện và tâm huyết cá nhân.

Theo ông Bùi Hoài Sơn, trong quá trình sửa đổi các quy định liên quan đến văn hóa và bình đẳng giới, cần xây dựng những cơ chế cụ thể hơn để hỗ trợ lực lượng làm văn hóa tại cộng đồng. Trong đó, cần quan tâm đến nguồn kinh phí cho các câu lạc bộ, mở rộng cơ hội tập huấn về tổ chức hoạt động, truyền thông, chuyển đổi số. Đồng thời tạo điều kiện để phụ nữ tiếp cận các nguồn lực, tiếp tục phát huy vai trò trong việc gìn giữ và phát triển các giá trị văn hóa địa phương.

Sau mỗi buổi tập, những người phụ nữ ở Nhà văn hóa Lương Tài (Bắc Ninh) lại trở về với gia đình, tiếp tục những công việc quen thuộc thường ngày. Họ có thể chưa xuất hiện trên những sân khấu lớn, cũng chưa nhận được nhiều sự hỗ trợ về vật chất, nhưng sự gắn bó đều đặn và bền bỉ ấy đang góp phần duy trì sức sống cho đời sống văn hóa ở cộng đồng.

Để những phong trào này hoạt động hiệu quả cần có thêm chính sách hỗ trợ thiết thực, giúp những người đang âm thầm giữ lửa văn hóa ở cơ sở có thêm điều kiện để gắn bó lâu dài - ông Sơn nhấn mạnh.