Chợ phiên truyền thống hút khách bằng thịt lợn quay, bánh dày và hát dân ca

Ngày 28/5 ( tức ngày 12 tháng 4 âm lịch), dòng người nghe theo tiếng đàn tính, hát Then, Sli, Lượn mà tìm đến gềnh thác có bãi bồi bằng phẳng ven sông Kỳ Cùng thuộc xã Khánh Khê dự hội. Địa phương này thuộc xã vùng III của tỉnh Lạng Sơn nằm ở phía Đông - Nam của tỉnh, cách trung tâm Lạng Sơn khoảng 25km với 2.715 hộ dân, 13.373 nhân khẩu, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 99,46% dân số, chủ yếu là dân tộc Tày, Nùng nên đời sống văn hóa rất phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc.

Ông Triệu Đức Dũng, Chủ tịch UBND xã Khánh Khê, chia sẻ: Cây cầu Khánh Khê vắt ngang sông Kỳ Cùng kết nối hai huyện Cao Lộc và Văn Quan (cũ) giữa một vùng sông núi tuyệt mỹ. Dòng sông chảy đến đây gặp núi phải đổi hướng nhưng vẫn kịp để lại trên vách đá ven sông những ngấn nước rộng rất đẹp. Đáy sông lộ ra những hòn cuội tròn trịa đủ mọi kích cỡ, thành phần, nhất là những hòn cuội đá núi lửa, minh chứng cho một giai đoạn phun trào rầm rộ trên vùng đất này từ hơn 200 triệu năm trước.

"Bên cạnh những vẻ đẹp thiên nhiên hùng vĩ mà thiên nhiên ban tặng, ở ven đường đầu cầu Khánh Khê, hàng ngày có khoảng chục bàn bán thịt lợn quay cả con, nhồi lá mác mật nổi tiếng. Thịt lợn quay Khánh Khê có hương vị đặc biệt nên khách nhớ, mỗi khi có dịp lại tới mua thịt để thờ cúng tổ tiên dịp lễ tết và thưởng thức, khoản đãi bạn bè", ông Triệu Đức Dũng nói.

Đặc sản thịt lợn quay nguyên con, nhồi lá mác mật

Quả đúng là như vậy, hôm nay số lượng quầy bán thịt lợn quay chật kín hai bên đường dẫn đến cầu Khánh Khê, ước chừng có tới 50-60 điểm bán hàng. Còn tại trung tâm khai mạc chợ truyền thống xã Khánh Khê cũng có thêm nhiều quầy bán thịt lợn quay. Ban tổ chức còn chấm giải thịt lợn quay giữa các đội thuộc các thôn bản, trường học trên địa bàn.

Chị Lương Lưu Ly, Phó hiệu trưởng Trường mầm non xã Khánh Khê, đon đả giới thiệu về con lợn quay vàng ruộm, đợm mùi thơm: "Chúng tôi chọn con lợn ưng ý, nặng chừng 60kg. Song, đến công đoạn chế biến và tẩm ướp gia vị là chúng tôi quan tâm hơn cả.

Nguyên liệu để cho vào bên trong bụng của lợn trước quay gồm: lá mác mật tươi, quả mác mật, muối, đường,… Cho gia vị vào bụng lợn, sau đó sẽ được khâu lại bằng chỉ, để lúc quay nước và gia vị không bị rơi ra ngoài. Lợn quay Khánh Khê được quay nguyên con; tạo màu cho nó là một trong những bước quan trọng nhất. Để da lợn có màu đẹp, vàng giòn, chúng tôi phết mật ong và quay đều tay cho đến khi con lợn xuất hiện màu nâu cánh gián, nom đẹp mắt, cuốn hút".

Bên cạnh du khách phương xa, nhiều người dân địa phương mặc áo chàm truyền thống cũng về dự hội chợ phiên. Bà Lăng Ngọc Nhi, 45 tuổi, dân tộc Nùng, trú ở thôn Long Giang, xã Xuân Long cũ (nay thuộc xã Khánh Khê) cho biết; bà cùng các chị em đi bộ gần chục cây số để đến bãi đá Đán Lài dự hội. Ngoài việc ăn thịt lợn quay, mua sắm các đặc sản địa phương như: rau cải, bầu bí, bánh rán, bánh chưng rán… cùng các đồ đan lát bằng tre, bà rất thích ăn bánh dày ngũ sắc.

"Năm nay, chính quyền tổ chức thi giã làm bánh dày rất hoành tráng. Quê tôi, bánh dày là món ăn cổ truyền và hoạt động giã bánh dày không thể thiếu trong các dịp lễ tết, đặc biệt là dịp cưới hỏi. Theo quan niệm xưa, bánh dày là biểu tượng của tình yêu, sự thủy chung son sắc của trai gái, còn là biểu tượng của mặt trời và mặt trăng là nguồn gốc sinh ra con người và vạn vật trên trái đất. Ngày nay, bánh dày cũng là thức ăn đãi bạn bè mỗi khi đến thăm nhà…", bà Nhi giới thiệu.

Gắn văn hóa phát triển du lịch, kinh tế - xã hội

Điểm nhấn không thể thiếu của phiên chợ truyền thống xứ Lạng thu hút sự chú ý của mọi người đó là chương trình giao lưu văn hóa, văn nghệ; các trò chơi dân gian như: Thi lảy cỏ, đi cầu đung đưa, bịt mắt bắt vịt…được tổ chức ở khu trung tâm. Các nghệ nhân người Tày, Nùng thi nhau biểu diễn các tiếp mục hát Then, đàn tính và chung nhau điệu múa Chầu đặc sắc.

Chủ tịch UBND xã Triệu Đức Dũng cho hay, từ khi thực hiện chính quyền 2 cấp, một số địa phương ở Lạng Sơn đã tăng cường đưa hoạt động văn hóa truyền thống để phát triển du lịch. Vấn đề đặt ra là làm sao để chợ phiên "sống" bền vững trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển, bà con đã biết mua sắm online, thì chợ có đủ giữ chân người đến?

"Thực tế thì sự phát triển của thương mại điện tử đã thay đổi thói quen mua sắm, nhưng chợ phiên vẫn có khả năng giữ chân du khách nếu chuyển đổi trọng tâm từ "nơi mua bán hàng hoá" thành "không gian trải nghiệm văn hoá". Người tiêu dùng có thể mua đặc sản trên mạng, nhưng họ không thể mua được không khí nhộn nhịp, nét văn hóa bản địa hay cảm xúc trực tiếp trên đó", ông Triệu Đức Dũng nhấn mạnh.

Theo ông Dũng, công tác tuyên truyền trên các phương tiện truyền thông, mạng xã hội cần mở rộng; các hoạt động văn hóa, văn nghệ ở chợ phiên cũng phong phú, đa dạng hơn. Mặt hàng bày bán tại chợ ưu tiên cho các món đặc sản, riêng có của quê hương; có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, các sản phẩm OCOP có tiếng và người dân thân thiện, bán hàng văn minh, lịch sự thì các phiên chợ truyền thống sẽ mãi trường tồn.