Chung tay bảo vệ cảnh quan, ứng xử văn minh để tạo sức sống bền lâu cho lễ hội

Với đồng bào dân tộc Mường ở xã Toàn Thắng, tỉnh Phú Thọ, Lễ hội Đánh cá suối không chỉ là dịp vui chơi, giao lưu mà còn gắn với tín ngưỡng nông nghiệp, ước vọng mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và những phong tục được trao truyền qua nhiều thế hệ. Để gìn giữ giá trị ấy, việc trang bị kiến thức cho những người trực tiếp thực hành, tổ chức lễ hội có ý nghĩa quan trọng.

Năm 2026, lớp tập huấn bảo tồn, phát huy giá trị Lễ hội Đánh cá suối truyền thống tại Toàn Thắng thu hút khoảng 75 học viên là đồng bào dân tộc Mường, nghệ nhân, cán bộ cơ sở cùng các báo cáo viên, chuyên gia văn hóa - du lịch. Bên cạnh nghi lễ truyền thống, kỹ năng tổ chức phần lễ, phần hội, hoạt động văn nghệ và trò chơi dân gian, chương trình đặt vấn đề bảo tồn bản sắc trong bối cảnh phát triển du lịch.

Khi lễ hội ngày càng thu hút sự quan tâm của du khách, trách nhiệm của cộng đồng cũng cần được nhìn nhận rộng hơn. Gìn giữ lễ hội không chỉ là nhớ đúng nghi thức, thực hành đúng phong tục mà còn là bảo vệ không gian diễn ra lễ hội, giữ gìn vệ sinh, cảnh quan và tạo môi trường thân thiện cho người đến tham dự.

Chị Bùi Thị Quý, dân tộc Mường ở xóm Tân Lập, xã Toàn Thắng, chia sẻ: "Tôi nhận thức rõ hơn về trách nhiệm của bản thân trong việc giữ gìn những nét đẹp cha ông để lại cũng như nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, xây dựng lễ hội văn minh, hiếu khách".

Từ nhận thức về giá trị văn hóa, người dân có thể chủ động hơn trong từng phần việc cụ thể như giữ vệ sinh tại khu vực tổ chức lễ hội, thu gom rác đúng nơi quy định, bảo vệ dòng suối và cảnh quan tự nhiên, đồng thời nhắc nhở nhau thực hiện nếp sống văn minh.

Chị Bùi Thị Hòa (xã Toàn Thắng) bộc bạch: "Chúng tôi hiểu rằng giữ gìn lễ hội không chỉ là bảo tồn các nghi thức, trò chơi dân gian mà còn phải giữ cho không gian lễ hội sạch đẹp, đón tiếp khách chu đáo. Làm tốt những việc ấy thì vừa giữ được nét đẹp của quê hương, vừa để du khách có ấn tượng tốt khi đến với lễ hội".

Cùng với người lớn tuổi và các nghệ nhân, lớp trẻ cũng được khuyến khích tham gia tìm hiểu, thực hành và trao truyền văn hóa. Sự tham gia của người trẻ có ý nghĩa không chỉ ở việc tiếp nối các nghi thức, làn điệu dân gian mà còn ở khả năng lan tỏa ý thức bảo vệ môi trường, ứng xử văn minh tới cộng đồng. 

Tại xã Châu Lộc, tỉnh Nghệ An, việc phục dựng Lễ hội Xỏ Nặm Phạ (Lễ hội Cầu mưa) của đồng bào dân tộc Thái cũng đặt ra yêu cầu tương tự. Đây là lễ hội gắn với ước vọng mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, đồng thời thể hiện sự gắn kết giữa con người với thiên nhiên và cộng đồng bản làng.

Thời gian qua, các cơ quan chức năng cũng tích cực tổ chức các hoạt động bảo tồn lễ hội truyền thống, trong đó có tập huấn phương pháp, kỹ năng bảo tồn lễ hội và truyền dạy thực hành nghi lễ, nghi thức, trò chơi, trình diễn dân gian. Thông qua việc tìm hiểu giá trị lễ hội, phương pháp tổ chức và cách phát huy di sản, người dân có thêm cơ hội nhìn nhận lễ hội không chỉ là một sự kiện diễn ra theo phong tục, mà còn là không gian văn hóa cần được bảo vệ và giới thiệu phù hợp.

Đưa ý thức vào từng hành động

Ở Châu Lộc, tinh thần cộng đồng thể hiện ngay từ những ngày chuẩn bị lễ hội.

Tại các bản, người có kinh nghiệm hướng dẫn người trẻ những công việc đòi hỏi sự khéo léo; thanh niên đảm nhận những phần việc nặng hơn. Người dân còn chủ động đề xuất làm gian hàng giới thiệu sản vật địa phương, từ thịt gác bếp, thổ cẩm đến sản phẩm nghề nuôi ong. Lễ hội vì thế vừa là dịp thực hành văn hóa, vừa mở ra cơ hội quảng bá sản vật và hình ảnh quê hương.

Những việc làm ấy cũng gợi ra yêu cầu về trách nhiệm khi tổ chức lễ hội. Khi nhiều người cùng tham gia dựng lán, chuẩn bị gian hàng, đón khách và tổ chức các hoạt động, việc giữ gìn vệ sinh, thu dọn vật liệu, bảo vệ cảnh quan cần được tính đến ngay từ khâu chuẩn bị. Một không gian văn hóa được cộng đồng cùng tạo dựng cũng cần được cộng đồng cùng gìn giữ.

Bà Phạm Minh Thùy (70 tuổi, trú tại xã Châu Lộc) chia sẻ, trước đây, người dân thường nghĩ lễ hội là ngày vui chung của bản làng. Tuy nhiên, ngày nay, khi có du khách đến, mỗi người dân đều cần góp phần tạo nên hình ảnh của quê hương. "Mình cần giữ vệ sinh, bảo vệ cảnh quan, hướng dẫn khách và ứng xử thân thiện. Đó cũng là cách để giữ gìn văn hóa của dân tộc mình và để khách còn muốn quay lại", bà Thùy chia sẻ.

Từ Toàn Thắng đến Châu Lộc, điểm chung là cộng đồng được đặt ở vị trí trung tâm trong quá trình bảo tồn và phát huy giá trị lễ hội. Chính quyền, cơ quan chuyên môn có vai trò định hướng, hỗ trợ, cung cấp kiến thức và kỹ năng; nhưng để những nội dung ấy đi vào đời sống, người dân, nghệ nhân, hội phụ nữ và các hộ kinh doanh cần cùng tham gia thực hiện.

Khi ý thức giữ gìn môi trường, bảo vệ cảnh quan và ứng xử văn minh trở thành nếp sống của cộng đồng, lễ hội sẽ không chỉ đẹp trong những ngày diễn ra mà còn giữ được sức sống lâu dài.