Di sản Cồng chiêng và những lễ hội văn minh đưa giá trị Việt Nam vươn xa

Bộ tiêu chí về môi trường văn hóa trong lễ hội truyền thống, ban hành theo Quyết định 2068/QĐ-BVHTTDL ngày 3/8/2023 đặt ra 9 tiêu chí, trong đó nổi bật là tiêu chí bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trên cơ sở bảo vệ môi trường sinh thái, cảnh quan thiên nhiên; giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển. Bài trừ các hủ tục, tập tục, tập quán lạc hậu, nghi lễ có tính bạo lực, các hành vi phản cảm trái thuần phong, mỹ tục dân tộc trong hoạt động lễ hội.

Giữ tiếng chiêng từ đời sống buôn làng

Tại Lễ hội Cồng chiêng Đông Nam Á năm 2025 do UBND tỉnh Lâm Đồng tổ chức diễn ra từ ngày 18/12/2025 đến 2/1/2026 tại Quảng trường Lâm Viên, phường Xuân Hương - Đà Lạt, nhiều hoạt động nghệ thuật - du lịch quy mô lớn, kết nối cộng đồng trong nước và quốc tế đã diễn ra.

Theo đại diện Ban Tổ chức, Lễ hội đã tôn vinh, quảng bá rộng rãi giá trị di sản văn hóa Việt Nam, nhất là Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên; những thành tựu kinh tế, văn hóa đặc trưng và tiềm năng du lịch của đồng bào các dân tộc khu vực Tây Nguyên nói chung và tỉnh Lâm Đồng nói riêng.

Tại liên hoan, nhiều hoạt động diễn ra sôi nổi như: diễn tấu cồng chiêng, múa xoang, kéo co, đẩy gậy tạo không gian giao lưu thú vị giữa nghệ nhân, người dân và du khách. Đây cũng là dịp để các nghệ nhân đồng bào các dân tộc có cơ hội giao lưu học hỏi, trao đổi kinh nghiệm trong công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc, góp phần xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Lễ hội Cồng chiêng Đông Nam Á 2025 cũng đã xác lập 2 kỷ lục Việt Nam. Đó là kỷ lục "Không gian trình diễn cồng chiêng, kết hợp văn hóa nghệ thuật lớn nhất" và kỷ lục "Tác phẩm âm nhạc có phần biểu diễn cồng chiêng lớn và đông đảo nhất" với tác phẩm We are LamDong.

UNESCO đã ghi danh Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2008. Đối tượng được vinh danh là cả không gian văn hóa, gắn với cộng đồng và các thực hành truyền thống, chứ không riêng một chương trình biểu diễn.

Bởi vậy, sức sống của ngày hội cần bắt đầu từ cộng đồng, người dân bản địa. Theo thông tin của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công bố tháng 10/2025, Lâm Đồng đã triển khai 10 lớp truyền dạy cồng chiêng, hỗ trợ trang phục, nhạc cụ truyền thống cho 39 đội văn nghệ. Đây là nguồn lực hỗ trợ bảo tồn của tỉnh, tạo nền tảng cho các hoạt động văn hóa cộng đồng.

Đặt trong tinh thần Bộ tiêu chí, Lễ hội Cồng chiêng Đông Nam Á năm 2025 ghi dấu ấn ở khả năng kết nối mạnh mẽ, nỗ lực bảo tồn và giới thiệu bản sắc, hệ giá trị văn hoá của con người Việt Nam. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, hoạt động lễ hội cần bảo đảm mức sống cho các nghệ nhân, người trẻ có cơ hội học nghề và không gian diễn ra lễ hội cần đảm bảo an toàn.

Một lễ hội văn minh từ những việc nhỏ 

Tại Khánh Hòa, Lễ hội Tháp Bà Po Nagar cho thấy một hướng thực hành khác: chăm lo điều kiện tham gia lễ hội song hành với gìn giữ nghi lễ. Theo ban tổ chức, kỳ lễ hội từ ngày 5 đến 11/5/2026 thu hút hơn 100.000 lượt người; khoảng 150 đoàn thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu với gần 9.000 người đăng ký tham gia.

Quy mô ấy đặt ra yêu cầu tổ chức với những tiêu chí cụ thể. Trước lễ hội, Ban tổ chức lắp đặt hơn 1.100m² nhà tiền chế, có lót nền, phục vụ hành lễ và nghỉ ngơi. Nhìn từ nhu cầu của người đi hội, một chỗ nghỉ sạch sẽ, lối đi thuận tiện hay sự hướng dẫn rõ ràng đều có ý nghĩa thiết thực. Sự chu đáo ấy càng cần thiết với người cao tuổi và các gia đình có trẻ nhỏ.

Trong quá trình diễn ra lễ hội, các lực lượng phối hợp bảo đảm an ninh, an toàn; các đoàn múa bóng được quán triệt không rải tiền, không đốt vàng mã khi biểu diễn. Việc điều chỉnh hành vi được thực hiện cùng với duy trì nghi lễ, góp phần giữ sự trang nghiêm của không gian thờ tự.

Cách làm của Lễ hội Tháp Bà Po Nagar cho thấy việc xây dựng môi trường văn hóa có sự phối hợp giữa ban tổ chức, lực lượng phục vụ và người hành hương. Và để giữ được hiệu quả lâu dài, địa phương cần tiếp tục theo dõi việc truyền dạy, lợi ích của cộng đồng, môi trường để Bộ tiêu chí tiếp tục đi vào đời sống.

Từ những phân tích trên có thể thấy giá trị của Lễ hội Cồng chiêng Đông Nam Á và Lễ hội Tháp Bà Po Nagar đã đáp ứng các tiêu chí và góp phần lan toả hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam trong giai đoạn mới.