Nghệ An: Người dân xã Châu Lộc chung sức cho ngày hội lớn của cộng đồng

Gác việc riêng, góp sức cho ngày hội 

Mấy ngày nay, nhịp sống bản làng ở xã Châu Lộc như đảo lộn hẳn so với ngày thường. Những trận mưa giữa tháng 9 trút xuống các triền núi, làm đường bết bùn đất. Thế nhưng, thời tiết thất thường không ngăn nổi khí thế rộn ràng của bà con chuẩn bị cho Lễ hội Xỏ Nặm Phạ (Lễ hội Cầu mưa) năm 2026.

Trên khoảng đất rộng được quy hoạch làm không gian tổ chức lễ hội, hương tre nứa tươi mới bị vạt vỏ vẫn bốc lên nồng nồng, quện vào làn sương núi. Tiếng dao rựa chạm vào thân tre giòn giã, tiếng đục gỗ chan chát vang vọng. 

Chỉ cần dải mây xám rách ra một vệt sáng, trời hửng lên, tiếng gọi nhau lại í ới cất lên rộn rã. Người Thái ở Châu Lộc đang hối hả gác lại công việc riêng, tranh thủ từng giờ tạnh ráo để dựng nên không gian cho sự kiện linh thiêng và mong đợi nhất của người dân sẽ diễn ra vào ngày 20/9 tới đây.

Ở tuổi 70, đôi chân đã chậm, lưng đã mỏi, nhưng mỗi khi nghe tiếng gọi nhau í ới từ đầu ngõ, nghe tiếng dao chặt tre khô giòn ngoài bãi tập kết, bà Phạm Thuỳ Minh (người dân tộc Thái) lại thấy hào hứng. Bà gác lại công việc gia đình để cùng người dân trong bản chuẩn bị cho lễ hội.

Không khí chuẩn bị hối hả, mỗi người một tay một việc. Những thanh niên trai tráng trẻ khỏe mạnh được phân công đảm nhận phần việc nặng nhọc lấy tre, vác gỗ kéo về làm khung, dựng cột lán trại. Còn những người lớn tuổi khéo tay như bà Thùy Minh thì đảm nhận phần việc cần sự tỉ mỉ, kiên trì như chẻ lạt, đục then, vót từng thanh nứa để làm khuôn hình cho các mô hình truyền thống. Công việc cứ thế nối tiếp nhau, người biết làm chỉ cho người chưa biết, tiếng đục chan chát hòa lẫn tiếng cười nói râm ran cả một khoảng trời.

Thời tiết ở Châu Lộc mùa này thất thường, đang nắng hửng rồi lại bất chợt đổ mưa ào ào. Những lúc mưa to quá không thể tiếp tục, mọi người đành trú tạm dưới hiên lán, nhìn tre nứa ngổn ngang dở dang mà lòng ai cũng buồn buồn, sốt ruột. Nhưng trời vừa lặng gió, ngớt mưa là bà con lại phấn khởi ùa ra làm tiếp. Chẳng ai thấy vất vả hay nản lòng, vì với người Thái ở Châu Lộc, "Xỏ Nặm Phạ" không chỉ là nghi lễ tâm linh cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, mà còn là ngày hội lớn nhất để bản làng thắt chặt tình đoàn kết, sum họp bên nhau.

"Mấy đứa con đi làm ăn xa ngoài tỉnh cũng gọi điện về hỏi thăm, bảo đang thu xếp chuyến xe đêm để kịp về trước ngày 20/9. Mấy ngày nay cùng bà con làm việc, bao nhiêu mệt mỏi của tuổi già như tan biến hết. Ngày hội đã đến rất gần rồi, khi nhìn những lán trại dần thành hình sau mỗi trận mưa, chúng tôi ai nấy đều thấy ấm lòng vì đã góp một phần công sức nhỏ bé của mình vào niềm vui chung của cả cộng đồng", bà Thùy Minh chia sẻ.

Đến bản Rồng, không khí chuẩn bị cho lễ hội đã bắt đầu đếm ngược từng ngày. Thực tế, công tác chuẩn bị ở đây đã được lãnh đạo thôn triển khai từ hơn 10 ngày trước. Càng sát ngày 20/9, nhịp độ công việc càng được đẩy lên gấp gáp.

Ông Vi Sinh Viên (62 tuổi, Bí thư Chi bộ bản Rồng) cho biết, bản đã huy động gần như toàn bộ nguồn nhân lực có thể tham gia. Tính sơ sơ, có khoảng 60 người gồm cả nam lẫn nữ cùng chung tay góp sức.

Mỗi ngày, đúng 7 giờ 30 sáng, bà con tập trung tại khu vực được phân công. Công việc kéo dài gần như liên tục đến cuối giờ chiều mới nghỉ. Đến nay, phần lớn các hạng mục cơ bản phục vụ cho lễ hội đã dần thành hình. Điều khiến vị Bí thư Chi bộ bản Rồng tự hào hơn cả là tinh thần đoàn kết tuyệt đối của bà con. "Gần như hết cả xóm tham gia. Cả nam, cả nữ cùng góp sức", ông Viên nhấn mạnh.

Giữa mùa làm ăn bận rộn, việc huy động được hàng chục lao động cùng làm việc chung không phải là chuyện dễ dàng. Nhiều người phải đi làm ăn xa, số khác lại đang vướng bận việc đồng ruộng, gia đình. Thế nhưng, khi loa bản vang lên thông báo lịch trình chuẩn bị cho lễ hội mọi người đều gác lại công việc riêng, tự giác thu xếp thời gian.

Thách thức từ thời tiết vẫn hiện hữu từng giờ. Có một số hôm thời tiết không ủng hộ, mưa dầm dề nhưng bà con vẫn hăng say làm, cố gắng khắc phục. Chính từ sự kiên trì ấy, những dãy lán trại vững chãi phục vụ ngày hội lớn dần thành hình sau mỗi ngày.

Kết nối những người con xa quê

Cách bản Rồng không xa, tại bản Khục Ính, công tác chuẩn bị cũng đang diễn ra gấp gáp. Ông Lô Văn Vinh, Trưởng bản Khục Ính cho biết, bản bắt tay vào triển khai thực địa từ ngày 12/9 theo đúng kế hoạch chung của Ban tổ chức lễ hội.

Theo quy chuẩn thống nhất, các bản phải tự tập kết vật liệu tự nhiên, tự tay dựng các lán trại theo kích thước và khuôn mẫu truyền thống đã được phê duyệt. Những ngày này, nhịp sống ở Khục Ính như đảo lộn bởi sự bận rộn nhưng tràn ngập tiếng cười. "Bà con nhân dân cùng góp tay, góp sức để xây dựng các mô hình phục vụ lễ hội. Đến nay cơ bản đã ổn định", Trưởng bản Lô Văn Vinh phấn khởi thông tin.

Điểm đặc biệt trong mùa lễ hội năm nay tại Châu Lộc chính là sự lan tỏa năng lượng tích cực đến cả những người không thể có mặt thường xuyên tại địa phương. Nhận thức được ý nghĩa văn hóa sâu sắc của Lễ hội Xỏ Nặm Phạ, chính quyền và các bản đã chủ động vận động con em đang đi làm ăn xa nhà cùng hướng về cội nguồn.

Khoảng cách địa lý dường như bị xóa mờ trước tình yêu văn hóa dân tộc. Người có điều kiện kinh tế thì gửi tiền hỗ trợ, người thu xếp được thời gian thì xin nghỉ phép trở về góp công. Sự chung tay này còn có sự đồng hành của một số doanh nghiệp đóng trên địa bàn, góp phần giúp các bản hoàn thiện lán trại một cách chỉn chu nhất.

Một khoản hỗ trợ nhỏ từ phương xa gửi về liền biến thành những thanh tre, tấm nứa, hay ấm trà xanh phục vụ bà con dựng lán. Quan trọng hơn cả, đó là phương thức để những người trẻ xa quê duy trì sợi dây liên kết thiêng liêng với nguồn cội, với bản làng của mình. "Bà con rất phấn khởi, vui vẻ, cùng nhau chuẩn bị cho ngày hội", ông Vinh không giấu được sự tự hào khi nói về tinh thần của dân bản.

Lễ hội chính thức còn chưa bắt đầu, nhưng cái "hồn" của lễ hội đó là sự kết nối, sẻ chia và hân hoan đã hiện hữu rõ nét trong từng cuộc gặp gỡ như thế.

Lễ hội Cầu mưa "Xỏ Nặm Phạ" từ xa xưa đã gắn liền với đời sống tâm linh của người Thái miền Tây Nghệ An. Đây là dịp để dân bản gửi gắm ước vọng về một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cỏ cây tươi tốt, cuộc sống gia đình bình an, hạnh phúc. Chính vì ý nghĩa linh thiêng ấy, sự tham gia của người dân không chỉ gói gọn trong việc ăn mặc đẹp đến tham dự phần lễ hay phần hội.

Họ đã là chủ thể của lễ hội khi tự tay chọn từng thân tre, dựng lán, chuẩn bị từng vật phẩm, tập luyện từng điệu múa… và cùng nhau đếm ngược từng ngày.

Chiều muộn ở Châu Lộc, không gian núi rừng dần lắng lại. Những đám mây đen vẫn còn vương vãi trên đỉnh núi cao, báo hiệu những trận mưa có thể quay lại bất cứ lúc nào. Nhưng ở một góc sân lễ hội, ánh đèn bắt đầu được thắp lên. Một vài nhóm người vẫn tranh thủ nán lại hoàn thiện nốt chi tiết cuối cùng.

Tiếng đục lại vang lên giòn giã. Người giữ tre, người đo đạc, người cẩn thận buộc dây. Trong câu chuyện của họ, không ai than vất vả. Họ hào hứng nói về ngày hội sắp diễn ra, về những đứa con xa quê sắp đáp chuyến xe đêm trở về, về những lán trại rực rỡ sắc màu, và về niềm tin vào một ngày 20/9 trời quang mây tạnh, đông vui và bình an.