Chuyên gia khuyến cáo về biến chứng khi chạy thận
Người bệnh thận mạn, đặc biệt là người lọc máu lâu năm, có thể gặp các biến chứng như rối loạn chuyển hóa canxi, phospho, tổn thương xương và thiếu máu.
Theo bác sĩ, đối với người bệnh thận mạn, khi phải lọc máu định kỳ, việc tuân thủ điều trị, kiểm soát dinh dưỡng và chăm sóc đúng cách có ý nghĩa quan trọng đối với sức khỏe và chất lượng sống.
Thận có chức năng đào thải các chất chuyển hóa, bài tiết nước tiểu và duy trì sự ổn định của môi trường bên trong cơ thể. Bệnh thận có nhiều mức độ, từ giai đoạn 1 đến giai đoạn 5. Khi chức năng thận suy giảm nghiêm trọng ở giai đoạn cuối, người bệnh có thể cần điều trị thay thế thận, trong đó có chạy thận nhân tạo.
BSCK1 Trần Đình Nghĩa, Trưởng khoa Thận - Lọc máu, Bệnh viện Đa khoa An Sinh (TPHCM), cho biết bệnh thận mạn ảnh hưởng đến khoảng 10% dân số toàn cầu theo các thống kê được đề cập trong y văn. "Đáng lưu ý, bệnh không chỉ xuất hiện ở người lớn tuổi. Thực tế trong quá trình điều trị tôi đã từng tiếp nhận bệnh nhân 17 tuổi phải lọc máu", bác sĩ Nghĩa chia sẻ.
Theo bác sĩ, với người đã chạy thận nhân tạo, nhu cầu dinh dưỡng có những điểm khác biệt; kiêng khem quá mức hoặc ăn uống kém có thể làm tăng nguy cơ suy dinh dưỡng. Người chạy thận cần kiểm soát lượng nước, muối và các chất khoáng theo hướng dẫn của bác sĩ, đồng thời bảo đảm đủ năng lượng và đạm. Lượng dịch phù hợp phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe, lượng nước tiểu còn lại và trọng lượng khô của từng người. Vì vậy, không nên áp dụng một công thức cố định cho tất cả bệnh nhân.
Bệnh thận mạn đang có xu hướng trẻ hóa, với nhiều người 20-40 tuổi bị suy thận giai đoạn cuối.
Theo thống kê từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), phụ nữ chiếm khoảng 40-50% tổng số ca mắc bệnh thận mạn tính trên toàn thế giới. Điều đáng lo ngại là nhiều chị em thường bỏ qua các triệu chứng ban đầu vì chúng khá mơ hồ, dễ nhầm lẫn với các bệnh lý thông thường khác. Các nghiên cứu chỉ ra phụ nữ có nguy cơ mắc bệnh thận mạn tính cao hơn so với nam giới. Bệnh ở phụ nữ dẫn đến một loạt các vấn đề sức khỏe như: kinh nguyệt thất thường, vấn đề sức khỏe và cả sức khỏe tâm thần.
Tại Việt Nam, ước tính có hơn 10 triệu người mắc bệnh thận mạn. Đáng nói, phần lớn các ca đều phát hiện ở giai đoạn muộn, bệnh nhân buộc phải lọc máu, ghép thận.
Bên cạnh đó, đối với người chạy thận nhân tạo, việc bảo vệ đường vào mạch máu là một phần quan trọng trong chăm sóc hằng ngày. Điều dưỡng Đinh Thị Thái, Khoa Lọc thận, Bệnh viện Đa khoa An Sinh cho biết người bệnh có cầu nối động – tĩnh mạch cần rửa tay bằng xà phòng trước và sau khi chạm vào vị trí cầu nối, đồng thời vệ sinh theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Người bệnh nên kiểm tra cầu nối mỗi ngày bằng cách đặt tay lên vị trí này để cảm nhận độ rung. Nếu không còn cảm nhận được độ rung như thường ngày hoặc phát hiện dấu hiệu bất thường, cần liên hệ cơ sở y tế để được kiểm tra. Cánh tay có cầu nối không nên dùng để đo huyết áp, lấy máu hoặc truyền dịch. Người bệnh cũng cần tránh đè ép cánh tay khi nằm, đeo phụ kiện gây chèn ép, mặc quần áo quá chật hoặc để xảy ra va chạm mạnh tại vị trí cầu nối.
Ngứa da là tình trạng có thể gặp ở người lọc máu lâu năm. Người bệnh có thể tắm bằng nước ấm vừa phải, sử dụng sản phẩm dưỡng ẩm phù hợp và chú ý chế độ ăn theo hướng dẫn. Tuy nhiên, tình trạng ngứa có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân, trong đó có sự tích tụ các chất chuyển hóa, rối loạn khoáng chất hoặc những thay đổi liên quan đến tình trạng viêm và hệ thần kinh ngoại biên. Nếu ngứa kéo dài hoặc ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để tìm nguyên nhân, thay vì chỉ chăm sóc da bên ngoài.
Khi có dấu hiệu bất thường cần báo ngay cho nhân viên y tế
Trong quá trình lọc máu, theo bác sĩ, việc rút dịch khỏi hệ tuần hoàn có thể khiến huyết áp giảm nếu cơ thể không kịp bù dịch. Người bệnh có thể xuất hiện chóng mặt, buồn nôn, chuột rút, đau ngực hoặc ngất. Khi có dấu hiệu bất thường nghiêm trọng, cần báo ngay cho nhân viên y tế hoặc đưa người bệnh đi cấp cứu tùy tình huống. Việc kiểm soát lượng dịch giữa các buổi lọc và sử dụng thuốc huyết áp cần thực hiện theo hướng dẫn chuyên môn; người bệnh không nên tự ý bỏ hoặc thay đổi thuốc.
Việt Nam hiện nằm trong nhóm nước có tỷ lệ bệnh thận mạn cao nhất khu vực châu Á - Thái Bình Dương, tạo gánh nặng bệnh tật và kinh tế lớn cho người bệnh, gia đình và hệ thống y tế.
Sau buổi lọc máu, mức độ mệt mỏi ở mỗi người khác nhau. Có người hồi phục nhanh, nhưng cũng có người cần nghỉ ngơi nhiều giờ hoặc đến ngày hôm sau. Gia đình nên hỗ trợ người bệnh theo dõi huyết áp, kiểm soát mức tăng cân giữa các buổi lọc và bảo đảm dinh dưỡng phù hợp. Nếu người bệnh ăn uống kém hoặc có dấu hiệu suy dinh dưỡng, việc bổ sung thực phẩm hay sản phẩm dinh dưỡng cần được trao đổi với bác sĩ.
Bên cạnh đó, người chạy thận vẫn có thể duy trì các hoạt động thường ngày và tập thể dục phù hợp với thể trạng. Đi bộ hoặc đạp xe có thể được cân nhắc với cường độ tăng dần theo khả năng. Người có cầu nối mạch máu cần tránh mang vác nặng hoặc tạo áp lực lớn lên cánh tay có cầu nối; người sử dụng catheter phải chú ý giữ vị trí đặt catheter khô, sạch và phòng ngừa nhiễm trùng.
Theo bác sĩ Nghĩa, người bệnh thận mạn, đặc biệt là người lọc máu lâu năm, có thể gặp các biến chứng như rối loạn chuyển hóa canxi, phospho, tổn thương xương và thiếu máu. Khi chức năng thận suy giảm, quá trình điều hòa chất khoáng và chuyển hóa xương bị ảnh hưởng. Đồng thời, thận giảm sản xuất erythropoietin, hormone tham gia kích thích tạo hồng cầu khiến người bệnh có nguy cơ thiếu máu.
Bác sĩ lưu ý thêm, người bệnh thận mạn không nên tự ý thay thế thuốc điều trị bằng nước lá, rễ cây hoặc các phương pháp được quảng cáo là thanh nhiệt, giải độc nhưng chưa có cơ sở khoa học rõ ràng. Thành phần và nguy cơ của những sản phẩm này có thể không được kiểm soát đầy đủ, trong khi việc tự ý sử dụng hoặc kết hợp với thuốc đang điều trị có thể ảnh hưởng đến quá trình chữa bệnh.
