Cô gái bỏ việc viễn thông, khởi nghiệp với mô hình kinh doanh xanh

Từ ý tưởng trên mạng đến những luống rau đầu tiên

Trước khi khởi nghiệp với nông nghiệp, chị Phạm Hiền Duyên (Đan Phượng, Hà Nội) làm nhân viên hỗ trợ mạng viễn thông, với khách hàng chủ yếu là người dân trong xã. Công việc giúp chị có cơ hội tiếp xúc thường xuyên với nông dân, quan sát những vườn rau và dần nảy sinh niềm yêu thích với việc trồng trọt. Từ những chậu rau nhỏ tại nhà, chị bắt đầu tìm hiểu, học hỏi cách chăm sóc cây trồng.

Ý tưởng xây dựng mô hình Vườn Nhà đến với chị từ một lần xem video về mô hình nông trại ở Trung Quốc trên mạng xã hội. Ở đó, mỗi khu vườn được đánh số, có camera theo dõi; khách hàng có thể quan sát quá trình chăm sóc cây trồng, thậm chí cả vật nuôi, bất cứ khi nào muốn.

Chị Duyên hình dung đây là cách kết nối người dân thành phố với hoạt động sản xuất nông nghiệp theo một phương thức mới. Thay vì chỉ mua rau ngoài thị trường, các gia đình có thể thuê một khu vườn riêng, lựa chọn loại rau muốn trồng và trực tiếp chăm sóc. Nếu không có thời gian, họ có thể giao việc đó cho đơn vị cung cấp dịch vụ.

Ý tưởng càng trở nên có cơ sở khi chị nhận thấy nhiều gia đình đô thị quan tâm đến thực phẩm nhưng thiếu thời gian, không gian để tự trồng rau. Trong khi đó, tại quê nhà, quỹ đất nông nghiệp vẫn còn khả năng khai thác theo những cách khác.

Từ suy nghĩ ấy, chị Duyên cùng chồng là anh Vũ Công Khoa quyết định bắt tay vào làm. Hai vợ chồng thuê lại đất của nông dân, thành lập Công ty TNHH Dịch vụ nông nghiệp Vườn Nhà và bắt đầu thử nghiệm mô hình trên diện tích khoảng 2.000m².

Số vốn ban đầu vài trăm triệu đồng được hai vợ chồng tự thu xếp, kết hợp vay thêm một khoản nhỏ từ nguồn vốn vay ưu đãi của Ngân hàng Chính sách xã hội tại địa phương. Với nguồn lực còn hạn chế, họ phải tính toán kỹ từng hạng mục đầu tư, từ thiết kế khung vườn, lựa chọn vật liệu làm hàng rào đến cải tạo đất và bố trí các ô trồng rau.

Riêng việc lựa chọn thiết kế, đo đạc diện tích từng ô vườn mất khoảng một tháng; gần một tháng tiếp theo được dành cho lắp đặt. Trong thời gian đó, hai vợ chồng tranh thủ ủ đất bằng phân hữu cơ để chuẩn bị gieo hạt.

Thế nhưng, lứa rau đầu tiên lại không đạt sản lượng như mong đợi do thiếu kinh nghiệm. Với người mới bước vào lĩnh vực nông nghiệp, thất bại ấy là bài học thực tế về khoảng cách giữa ý tưởng và tổ chức sản xuất.

Không chỉ gặp khó ở khâu trồng trọt, chị Duyên còn phải tính lại mô hình kinh doanh. Ban đầu, chị muốn áp dụng gần như đầy đủ cách làm đã tham khảo ở Trung Quốc, bao gồm vật nuôi, hệ thống camera riêng cho từng vườn và nền tảng trực tuyến để khách hàng lựa chọn giống, theo dõi cây trồng.

Tuy nhiên, chi phí đầu tư, nhân công và chăm sóc vật nuôi khiến phương án này trở nên tốn kém. Nếu triển khai đầy đủ, giá thuê vườn có thể lên tới hơn 2 triệu đồng mỗi tháng, vượt quá mức mà chị muốn hướng tới.

Thay vì cố gắng đầu tư đồng bộ ngay từ đầu, chị quyết định cắt giảm những hạng mục chưa cần thiết. Hệ thống camera được thay bằng việc chụp ảnh, quay video cập nhật tình hình vườn cho khách hàng; vật nuôi và các tiện ích tốn kém khác được gác lại. Mô hình tập trung trước hết vào việc trồng rau, chăm sóc và cung cấp sản phẩm theo nhu cầu của từng gia đình.

Cách làm này giúp Vườn Nhà giảm áp lực vốn, đồng thời tạo điều kiện để dịch vụ tiếp cận khách hàng với mức giá phù hợp hơn.

Từ những mảnh vườn riêng đến mô hình kinh doanh xanh

Với mô hình cho thuê vườn, chị Duyên hướng đến các gia đình sống tại chung cư ở Hà Nội, đặc biệt là những người làm việc giờ hành chính, quan tâm đến chất lượng thực phẩm nhưng không có nhiều thời gian tự trồng rau.

Chị bắt đầu giới thiệu dịch vụ qua các nhóm cư dân chung cư, bạn bè và những mối quan hệ quen biết. Theo mô hình này, khách hàng có thể thuê khu vườn khoảng 20-30m² với giá 1-1,2 triệu đồng mỗi tháng. Họ được lựa chọn tự chăm sóc hoặc giao toàn bộ việc gieo trồng, chăm bón, thu hoạch cho đội ngũ Vườn Nhà.

Với những gia đình không thể thường xuyên đến vườn, đơn vị gửi hình ảnh, video cập nhật quá trình chăm sóc. Rau được thu hoạch và giao tận nhà theo lịch hẹn, giúp khách hàng chủ động hơn trong việc chuẩn bị bữa ăn.

Đến nay, Vườn Nhà đã có hơn 50 hộ thuê vườn, phần lớn là các gia đình trẻ ở khu vực Từ Liêm, Cầu Giấy, Tây Hồ. Một số gia đình còn đưa con về vườn vào dịp cuối tuần để trải nghiệm gieo trồng, tưới cây, thu hoạch rau. Vì vậy, giá trị của mô hình không chỉ nằm ở nguồn thực phẩm mà còn ở cơ hội để cư dân đô thị gần gũi hơn với thiên nhiên.

Song song với dịch vụ cho thuê, chị Duyên còn tận dụng những diện tích vườn chưa có khách để chủ động trồng các loại rau theo mùa, phù hợp với nhu cầu của người tiêu dùng thành phố. Rau được cung cấp cho những mối quen như bạn bè, đồng nghiệp và cư dân tại các khu chung cư gần nhà.

Mỗi tuần, vợ chồng chị tổ chức thu hoạch, cắt rau từ 3-4 lần để giao cho khách. Sau khi thu hoạch, rau được phân loại, đóng gói bằng túi giấy hoặc túi cói nhằm hạn chế sử dụng bao bì nhựa. Cách làm này vừa giúp tận dụng hiệu quả diện tích sản xuất, vừa tạo thêm nguồn thu bên cạnh tiền cho thuê vườn.

Đối với chị Duyên, việc phát triển song song hai hoạt động cũng là cách để mô hình thích ứng với nhu cầu thực tế. Diện tích chưa có khách thuê không bị bỏ trống mà vẫn được đưa vào sản xuất, tạo ra sản phẩm có thể tiêu thụ qua mạng lưới khách hàng sẵn có.

Trong quá trình vận hành, Vườn Nhà có sử dụng một số lao động nữ tại địa phương theo hình thức thời vụ, làm việc theo giờ. Dù chưa hình thành đội ngũ lao động thường xuyên quy mô lớn, mô hình bước đầu tạo thêm cơ hội việc làm linh hoạt cho phụ nữ địa phương, phù hợp với quỹ thời gian và nhu cầu thu nhập của họ.

Về tài chính, hai vợ chồng cũng từng bước vượt qua áp lực ban đầu. Khoản vay ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội đã được hoàn trả hết. Đây là một dấu mốc đáng kể đối với mô hình khởi nghiệp được xây dựng từ nguồn vốn tự thu xếp của gia đình, trong bối cảnh phải đầu tư hạ tầng, tổ chức sản xuất và tìm kiếm khách hàng cùng lúc.

Với chị Duyên, điều khiến chị theo đuổi mô hình không chỉ là nhu cầu rau của các gia đình thành phố, mà còn là mong muốn giúp người tiêu dùng chủ động hơn trước những lo ngại về giá cả và nguồn gốc thực phẩm. Khi khách hàng được lựa chọn loại rau muốn trồng, theo dõi quá trình chăm sóc và nhận sản phẩm từ khu vườn của mình, mối quan hệ giữa người sản xuất và người tiêu dùng cũng trở nên gần gũi hơn.

Dẫu vậy, chị vẫn còn nhiều dự định cho Vườn Nhà, trong đó có việc đầu tư thêm công nghệ để khách hàng theo dõi vườn thuận tiện hơn. Trước mắt, chị lựa chọn phát triển từng bước, dựa trên nguồn lực thực tế và khả năng chi trả của khách hàng.

Từ một ý tưởng học hỏi trên mạng xã hội, chị Duyên đã bắt đầu bằng diện tích đất thí điểm, trải qua thất bại trong những lứa rau đầu tiên, điều chỉnh phương án đầu tư và từng bước tìm được nhóm khách hàng phù hợp. Việc kết hợp cho thuê vườn với tự trồng, cung ứng rau theo mùa cũng cho thấy nỗ lực khai thác hiệu quả hơn nguồn lực đất đai sẵn có.

Hành trình của Vườn Nhà cho thấy khởi nghiệp nông nghiệp không nhất thiết phải bắt đầu bằng một mô hình hoàn chỉnh hay nguồn vốn lớn. Điều quan trọng là nhận diện nhu cầu thị trường, dám thử nghiệm, biết điều chỉnh khi gặp khó khăn và từng bước xây dựng cách làm phù hợp với điều kiện thực tế. Với chị Duyên, những mảnh vườn nhỏ đang trở thành cầu nối giữa người trồng rau ở ngoại thành với các gia đình đô thị, đồng thời mở ra hướng phát triển kinh tế từ chính nguồn lực nông nghiệp tại địa phương.