Cô gái Cao Lan 18 tuổi và hành trình khởi nghiệp đưa quả còn lên không gian số

Từ ký ức văn hóa đến một ý tưởng khởi nghiệp

Năm nay, Nguyễn Thị Thương vừa bước vào năm nhất Học viện Hành chính và Quản trị công. Ở tuổi 18, cô gái trẻ đã lựa chọn khởi nghiệp bằng một sản phẩm không mới, thậm chí đã hiện diện trong đời sống cộng đồng Cao Lan qua nhiều thế hệ.

Thương chia sẻ: Quả còn gắn với những lễ hội truyền thống của đồng bào Cao Lan. Với Thương, đó không đơn thuần là một món đồ chơi dân gian. 4 góc của quả còn tượng trưng cho bốn phương trời. Những loại hạt giống như đậu, vừng, hạt muồng… được đặt bên trong gửi gắm ước mong mùa màng bội thu, mưa thuận gió hòa. Khi quả còn được tung lên, người ta gửi đi những điều không may; khi đón quả còn về tay, cũng là lúc đón nhận những điều may mắn.

Những ý nghĩa ấy đã trở thành một phần ký ức của Thương từ khi còn nhỏ. Nhưng cô cũng nhận thấy một khoảng cách ngày càng lớn giữa những giá trị truyền thống và thế hệ trẻ.

Đời sống hiện đại khiến nhiều bạn trẻ ít có cơ hội tiếp xúc với các nghề thủ công, trò chơi dân gian hay những câu chuyện văn hóa của chính cộng đồng mình. Trong khi đó, ngành dệt may mỗi năm tạo ra một lượng lớn vải vụn chưa được tái sử dụng hiệu quả.

Từ hai vấn đề ấy, Thương nghĩ đến việc kết nối chúng thành một sản phẩm và ấp ủ dự án khởi nghiệp "Mũi khâu vó còn - Tái sinh sợi nhớ". Thương cho biết, điểm khác biệt Thương muốn tập trung vào là không bán một quả còn hoàn thiện. Sản phẩm được thiết kế dưới dạng bộ kit thủ công DIY, để người mua tự tay tạo nên quả còn của riêng mình. Trong mỗi hộp để làm quả còn có những mảnh vải tái chế được cắt theo rập 3D, dây treo, kim chỉ đa sắc, tua rua, các loại hạt nông sản và tờ hướng dẫn. Người sử dụng có thể quét mã QR để xem video hướng dẫn từng bước.

Từ những mảnh vải rời rạc, người chơi sẽ lần lượt ghép, khâu, hoàn thiện sản phẩm. Quá trình ấy biến một món đồ lưu niệm thành một trải nghiệm. Người mua không chỉ cầm về một quả còn mà còn tự mình thực hiện những mũi khâu, tìm hiểu ý nghĩa của từng chi tiết và biết thêm câu chuyện văn hóa phía sau sản phẩm.

Với dự án này, Thương có thể tận dụng những mảnh vải vụn thải loại từ các xưởng may tại địa phương để lựa chọn, xử lý và tạo hình thành vật liệu cho bộ sản phẩm làm quả còn. Thương muốn biến những phần vật liệu tưởng như bỏ đi ấy thành nguyên liệu cho sản phẩm khởi nghiệp. Song điều cô gái trẻ người Cao Lan hướng tới không chỉ là "tái sinh" những sợi vải mà cô muốn những mũi khâu quả còn truyền thống tiếp tục có chỗ đứng trong đời sống hôm nay.

Dự án đặt mục tiêu tạo sinh kế cho khoảng 15-20 phụ nữ Cao Lan tại địa phương, đặc biệt trong thời gian nông nhàn. Các công đoạn gia công sản phẩm có thể được tổ chức theo hướng tạo việc làm tại cộng đồng, để phụ nữ vừa có thêm thu nhập, vừa tiếp tục tham gia gìn giữ nghề thủ công gắn với văn hóa của dân tộc mình.

Trong dự án, những nghệ nhân và người lớn tuổi trong cộng đồng cũng được xác định là lực lượng tham gia cố vấn về văn hóa. Đây là cách Thương muốn bảo đảm rằng khi quả còn được đưa vào một sản phẩm hiện đại, những giá trị nguyên bản của nó vẫn được tôn trọng.

Đưa quả còn từ lễ hội đến trường học và không gian số

Một điểm thú vị trong ý tưởng của cô gái 18 tuổi là cách tiếp cận thị trường. Thương mong muốn quả còn không chỉ xuất hiện vào những dịp lễ hội truyền thống mà có thể bước vào trường học, các trung tâm kỹ năng sống, điểm du lịch và cả những không gian mua sắm trực tuyến. Bộ kit làm quả còn có thể trở thành một học cụ STEM mang yếu tố văn hóa, giúp học sinh vừa thực hành thủ công, vừa tìm hiểu về một nét văn hóa truyền thống. Tại các điểm du lịch, sản phẩm có thể trở thành món quà lưu niệm để du khách mang về sau hành trình khám phá vùng đất.

Cùng với đó là những video được đăng trên các nền tảng mạng xã hội có thể kể câu chuyện ý nghĩa của quả còn, truyền văn hóa dân tộc bằng trải nghiệm thực tế.

Ở tuổi 18, Nguyễn Thị Thương đang bước vào hành trình biến một ký ức cộng đồng thành một sản phẩm có thể bước vào thị trường mà không đánh mất bản sắc ban đầu. Đây cũng là hướng đi nhiều tiềm năng nhiều bạn trẻ đang hướng tới. Đó là tìm kiếm cơ hội kinh doanh ngay từ những giá trị văn hóa tưởng như rất quen thuộc, kết hợp chúng với nhu cầu của đời sống hiện đại và giới thiệu, quảng bá trên không gian số, tạo thêm giá trị cho cộng đồng.