Con, cháu đang là… mật khẩu của người cao tuổi

"Con mở giúp mẹ cái này với…". Câu nói này đã trở nên quen thuộc với chị Nguyễn Thị Thúy Hồng, con gái bà Nguyễn Thị Thơm, xã Bình Minh, Thành phố Hà Nội.

Ở tuổi 94, bà Thơm vẫn dùng điện thoại để trò chuyện với các cháu. Nhưng trong cuộc sống số, càng nhiều ứng dụng cần kết nối, cần cập nhật trên chiếc điện thoại như đăng ký tài khoản công dân, cập nhật sổ an sinh xã hội, xác thực chính chủ sim điện thoại… ngày càng có nhiều thao tác bà chưa quen và phải nhờ đến sự hỗ trợ của con gái.

Chị Thúy Hồng vì thế đã trở thành "người hướng dẫn công nghệ" của mẹ. Mỗi khi mẹ hỏi, chị ngồi cạnh, cầm điện thoại, chỉ từng bước. Không phải lúc nào chị cũng có thể ở bên mẹ, nhưng những lúc cần, hai mẹ con lại cùng nhau thực hành đi, thực hành lại một thao tác.

Với một gia đình, chuyện con cái hỗ trợ cha mẹ sử dụng điện thoại là điều rất bình thường. Nhưng khi ngày càng nhiều dịch vụ, thủ tục và hoạt động đời sống chuyển lên môi trường số, câu chuyện ấy gợi ra một vấn đề lớn hơn: Nếu không có con cháu ở bên, người cao tuổi sẽ tìm ai để "mở khóa" những điều mình chưa biết, để giúp mình lưu giữ những dãy mật khẩu với nhiều loại ký tự?

Từ "làm hộ" đến "cầm tay chỉ việc"

Tại thôn Bình Đà 2, xã Bình Minh, việc hỗ trợ người dân sử dụng các dịch vụ số diễn ra thường xuyên. Những phụ nữ lớn tuổi tìm đến với những vướng mắc rất cụ thể: Người quên mật khẩu VNeID, người chưa có tài khoản, người cần tích hợp thông tin an sinh xã hội… Cũng có những trường hợp vẫn còn sử dụng điện thoại "cục gạch", cán bộ hướng dẫn phải lập biên bản, sau đó thực hiện quét mặt trực tiếp. Từng bước, từng người, cán bộ và lực lượng an ninh cơ sở phối hợp hướng dẫn từ những thao tác đầu tiên, giúp người cao tuổi bước vào đời sống số.

Đối với bà Nguyễn Thị Thơm, câu chuyện ý nghĩa hơn, khi cách đây tròn 80 năm, khi còn là cô bé 13 tuổi, bà đã tham gia phong trào "bình dân học vụ", giúp người dân biết đọc, biết viết. Ngày nay, bà chính là học viên cao tuổi tham gia "Bình dân học vụ số". 

Những kỷ niệm của các lớp học bình dân học vụ ùa về trong ký ức của bà, cũng háo hức, rộn ràng như những người phụ nữ ngày nay vận động cùng nhau đến các lớp "bình dân học vụ số" ngay tại nhà văn hóa thôn, hay tại những buổi biểu diễn văn nghệ, thể thao, sinh hoạt tại địa phương.

Ở xã Bình Minh cũng như các địa phương trên khắp cả nước, nhiều hoạt động đồng hành đang được thực hiện, đưa người cao tuổi đến gần hơn với công nghệ số, để họ có thể làm chủ những chiếc điện thoại của mình.

Mục tiêu 50% bắt đầu từ một thao tác tự làm

Trong thời kỳ chuyển đổi số mạnh mẽ, năng lực số là đòi hỏi tất yếu với mọi công dân. Các ứng dụng công nghệ mang đến cho người cao tuổi nhiều tiện ích như quản lý hồ sơ sức khỏe số, khám chữa bệnh từ xa, đặt lịch bác sĩ, tra cứu thông tin bảo hiểm xã hội, cập nhật các chính sách mới... Môi trường số giúp người cao tuổi tăng cường kết nối, duy trì liên lạc với người thân, giảm cảm giác cô đơn, gia tăng sức khỏe tinh thần; đồng thời giúp họ tham gia các hoạt động cộng đồng, kinh doanh trực tuyến, quảng bá sản phẩm hay chia sẻ kinh nghiệm chuyên môn, sống vui và có ích. Với những người cao tuổi, việc thành thạo các kỹ năng công nghệ giúp họ dễ dàng thích ứng và làm chủ cuộc sống trong môi trường số.

Ngày 20/2/2025 Thủ tướng Chính phủ đã Phê duyệt Đề án "Người cao tuổi tham gia đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, khởi nghiệp và tạo việc làm" với mục tiêu tổng quát là: Phát huy vai trò, kinh nghiệm của người cao tuổi trong công cuộc chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, khởi nghiệp và tạo việc làm, qua đó nâng cao chất lượng cuộc sống và góp phần phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó, mục tiêu đến năm 2030 là phấn đấu 50% người cao tuổi thành thạo kỹ năng số cơ bản.

Để những mục tiêu ấy đi vào đời sống, cần bắt đầu từ những việc rất nhỏ như: Người cao tuổi tự đăng nhập được tài khoản, tự thực hiện thủ tục công trực tuyến, biết cách thanh toán không dùng tiền mặt, biết kiểm tra thông tin trước khi bấm vào một đường link lạ hay đơn giản là biết mình đang gặp vấn đề gì và tìm đến đúng nơi để được hỗ trợ.

Theo Chủ tịch Hội Người cao tuổi Việt Nam Nguyễn Thanh Bình, khi người cao tuổi thành thạo các kỹ năng cơ bản trong sử dụng điện thoại thông minh sẽ góp phần giảm gánh nặng xã hội, giúp họ thích ứng cuộc sống hiện đại, tăng tính tự chủ, kết nối với gia đình và cộng đồng, đồng thời thu hẹp khoảng cách số giữa các thế hệ. Chuyển đổi số chỉ thật sự thành công khi không ai bị bỏ lại phía sau, nhất là người cao tuổi.