Từ "việc nhà" đến hệ sinh thái chăm sóc người cao tuổi

Trại dưỡng lão ban ngày "hút khách"

Thấy mẹ sống một mình trong khi các con đều đi làm cả ngày, con gái bà Đinh Thị Phương (SN 1947, một công nhân về hưu ở phố Tôn Thất Tùng, Hà Nội), đã tìm hiểu mô hình chăm sóc NCT ban ngày rồi đưa mẹ đến cơ sở tại phường Đống Đa. 

Bà Phương vẫn khỏe, tự lập nên các con không tìm một nơi để gửi mẹ. Điều họ cần là một nơi để bà có bạn bè, được vận động và có người trò chuyện trong thời gian con cái vắng nhà. 

Mỗi sáng, bà thuê xe ôm đến cơ sở và chiều lại trở về nhà. "Ở nhà chỉ có một mình, đến đây tôi có bạn bè, có các cô điều dưỡng quan tâm, trò chuyện nên vui hơn", bà Phương chia sẻ.

Với bà Nguyễn Thị Bích (SN 1945), nhu cầu lại khác. Chồng bà từng bị tai biến, ở nhà ít vận động nên sức khỏe suy giảm. Biết đến mô hình chăm sóc ban ngày, bà bàn với các con rồi đưa chồng đến trung tâm. 

Buổi sáng, hai ông bà ngâm chân, tập luyện, giao lưu, buổi chiều tham gia hát, chơi trò chơi dân gian. Khoảng 16h30, họ trở về nhà. "Trước đây, ông nhà tôi ở nhà thường nằm một chỗ, không vận động. Từ ngày đến đây, có lịch trình cụ thể và áp dụng mỗi ngày nên ông ấy chịu đi lại, vui vẻ và tự giác hơn. Ông ấy vui khỏe thì cả nhà cũng vui", bà Bích kể.

Bà Kiều Thị Thúy Nga, Giám đốc Trạm Y tế phường Đống Đa - Cơ sở chăm sóc NCT ban ngày phường Đống Đa, cho biết nhu cầu đến từ cả gia đình và chính NCT. Con cháu đi làm nên không thể quan tâm, chăm sóc cha mẹ trong ngày; trong khi nhiều NCT muốn ra ngoài, vận động và gặp gỡ bạn bè. Mô hình ban ngày phù hợp với những NCT chưa cần chăm sóc nội trú 24/24 giờ, vẫn sống cùng gia đình nhưng cần được theo dõi sức khỏe, tập luyện và giao lưu.

Tại phường Long Biên, ThS.BS Nguyễn Khắc Thúy, Giám đốc Trạm Y tế phường, cho biết cơ sở hiện có khoảng 20 NCT thường xuyên tham gia. Ngoài theo dõi sức khỏe, các cụ được tập dưỡng sinh, yoga, phục hồi chức năng, tập phòng ngừa té ngã, chơi cờ, văn nghệ, vẽ tranh và giao lưu. Chăm sóc ban ngày chỉ là một trong nhiều lựa chọn. Có NCT phù hợp với mô hình này, nhưng cũng có người cần hỗ trợ tại nhà, theo giờ, chăm sóc cả ngày hoặc chăm sóc dài hạn.

Cần đa dạng các loại hình chăm sóc

Theo bác sĩ Chuyên khoa II Nguyễn Thị Việt Hà, Phó Giám đốc Bệnh viện Phục hồi chức năng Hà Nội, chăm sóc NCT tại nhà đang tạo áp lực cho nhiều gia đình khi thiếu kiến thức chuyên môn, nhân lực và thời gian, đồng thời phải đối mặt với gánh nặng tâm lý, tài chính. Con cái khó có thể ở bên cha mẹ cả ngày, thuê người giúp việc cũng chưa đáp ứng được yêu cầu chăm sóc chuyên môn. Trong khi đó, với những NCT vẫn còn khả năng tự chủ, việc đưa vào cơ sở chăm sóc dài hạn chưa thực sự cần thiết.

Theo bác sĩ Việt Hà, cần chuyển dần từ việc phụ thuộc hoàn toàn vào gia đình sang mô hình chăm sóc dựa vào cộng đồng, có sự hỗ trợ của Nhà nước và hệ thống an sinh xã hội. 

Trạm y tế cơ sở có thể giữ vai trò quản lý sức khỏe NCT, theo dõi bệnh mạn tính và kết nối các dịch vụ khi cần. Cùng với đó, cần mở rộng các mô hình chăm sóc ban ngày, dịch vụ tại cộng đồng và hỗ trợ tài chính cho NCT có hoàn cảnh khó khăn, người neo đơn hoặc mất khả năng tự chăm sóc. Nhân lực chăm sóc cũng cần được đào tạo bài bản.

"Việt Nam cần phát triển các dịch vụ chăm sóc tại nhà, theo giờ, ngắn hạn, dài hạn, phục hồi chức năng và chăm sóc NCT sa sút trí tuệ. Gia đình có thể lựa chọn theo sức khỏe, mức độ phụ thuộc và khả năng tài chính"- bà Thúy Nga đề xuất.

Chăm sóc tại nhà có thể là lựa chọn ban đầu, kèm hỗ trợ điều dưỡng hoặc phục hồi chức năng khi cần. Khi người chăm sóc chính đi làm hoặc cần nghỉ ngơi, dịch vụ theo giờ, ngắn ngày có thể hỗ trợ. NCT còn tương đối tự chủ có thể sử dụng dịch vụ ban ngày, bán trú. 

Với người cần được hỗ trợ nhiều hơn, gia đình có thể lựa chọn dịch vụ chăm sóc cả ngày; người mất khả năng tự chăm sóc hoặc cần theo dõi thường xuyên có thể cần chăm sóc dài hạn. Theo ông Khắc Thúy, các hình thức này cần được kết nối để khi sức khỏe hoặc hoàn cảnh gia đình thay đổi, NCT có thể chuyển sang hình thức phù hợp. Cơ sở không thay thế gia đình, cũng không thay thế bệnh viện, mà là một mắt xích hỗ trợ gia đình chăm sóc NCT tốt hơn ngay tại cộng đồng.