"Cơn sốt" thuốc tiêm đang càn quét nước Mỹ

Vào những năm 1990 tại Mỹ, uống thuốc đã trở thành điều bình thường trong cuộc sống của người dân. Trong thập kỷ đó, số lượng người trưởng thành dùng từ 5 loại thuốc trở lên đã tăng gấp đôi, trong khi tỷ lệ sử dụng thuốc điều trị trầm cảm và cholesterol tăng hơn gấp ba lần. Từ chỗ chỉ được dùng tạm thời để giảm đau đầu hay ngừa nhiễm trùng, việc uống thuốc, dù là một hay nhiều viên thuốc, đã trở thành thói quen hàng ngày của hàng chục triệu người Mỹ.

Đến những năm 2020, nước Mỹ lại bước vào một giai đoạn chuyển đổi thứ hai tương tự: sự khởi đầu của "thời đại kim tiêm".

Cơn sốt thuốc tiêm 

Trong 5 năm qua, số lượng thuốc tiêm tại Mỹ đã tăng lên mức chưa từng thấy. Khác với trước đây khi thuốc tiêm khá hiếm và chủ yếu dành cho bệnh nhân tiểu đường cần insulin, giờ đây, hàng triệu người đang sử dụng thuốc tiêm Ozempic để điều trị tiểu đường hoặc Mounjaro để giảm cân. Tính đến năm 2025, khoảng 12% người trưởng thành tại Mỹ đã sử dụng các loại thuốc này, khiến thuốc tiêm GLP-1 chiếm tới 7% tổng số đơn thuốc toàn quốc vào năm ngoái.

Đó chỉ là một phần nhỏ của xu hướng dịch chuyển lớn hơn hướng tới "thời đại tiêm chích". Thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) tại Mỹ đã tăng gấp đôi sau một thập kỷ, kéo theo khoảng 10 đến 20 triệu mũi tiêm hormone tự thực hiện mỗi năm. Đến năm 2024, quốc gia này cũng ghi nhận 10 triệu lượt tiêm botox và 8 triệu lượt tiêm filler. Dù một số mũi tiêm thẩm mỹ diễn ra tại phòng khám, phần lớn lại được thực hiện tại 10.000 "spa y tế" mới mọc lên khắp cả nước.

Xu hướng này không xuất hiện một sớm một chiều. Botox được phê duyệt thẩm mỹ vào năm 2002, và ba năm sau, loại thuốc GLP-1 điều trị tiểu đường đầu tiên cũng ra mắt. Tuy nhiên, văn hóa tiêm chích hiện nay chỉ thực sự bùng nổ từ đầu mùa hè năm 2021, khi FDA chấp thuận semaglutide (thành phần trong Ozempic) làm thuốc điều trị béo phì, khơi mào cho cơn sốt giảm cân.

Một tháng sau, trên podcast của mình, diễn viên hài độc thoại Joe Rogan chia sẻ với hàng triệu khán giả rằng tiêm các loại peptide ít tên tuổi khác cũng mang lại kết quả kỳ diệu, như việc loại BPC-157 đã chữa khỏi viêm gân khuỷu tay của anh trong hai tuần. Cơn sốt peptide bắt đầu từ đó, lan rộng qua những lời chứng thực hào hứng từ các chuyên gia công nghệ, người nổi tiếng, và gần đây nhất là từ các quan chức cấp cao. Đầu năm nay, Bộ trưởng Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Robert F. Kennedy Jr. cũng chia sẻ với Rogan: "Tôi là một người hâm mộ lớn của peptide; tôi đã tự mình sử dụng chúng."

Tâm lý mâu thuẫn trong thời đại kim tiêm

Tuy nhiên, điều này lại trái ngược với bản năng của con người. Nỗi sợ kim tiêm là phản ứng tự nhiên và khá phổ biến, kể cả ở người lớn. Theo một đánh giá tổng hợp năm 2018 từ hàng chục nghiên cứu, có tới 30% người dưới 40 tuổi sợ kim tiêm, và 16% người tham gia cho biết họ từng bỏ qua việc tiêm phòng cúm chỉ để tránh cảm giác căng thẳng khi phải tiêm.

Nỗi sợ đó trở thành một mối lo ngại lớn vào mùa hè năm 2021, khi chiến dịch tiêm vaccine COVID-19 được triển khai trên quy mô lớn. Trước sự xuất hiện của các loại vaccine mới, nhiều chuyên gia y tế lo ngại tâm lý sợ kim tiêm sẽ cản trở nỗ lực tiêm chủng. Một bài báo công bố vào tháng 6 năm đó kết luận rằng nỗi sợ này chiếm khoảng 1/10 số trường hợp do dự tiêm vaccine COVID-19. Thậm chí, một số ý kiến còn đề xuất miễn trừ quy định tiêm chủng bắt buộc cho những người mắc chứng sợ kim tiêm.

Nghiên cứu của Jennifer Reich, nhà xã hội học y tế tại Đại học Colorado Denver, cho thấy một số người từ chối tiêm không chỉ vì sợ kim tiêm. Họ còn mang nỗi ám ảnh rằng việc tiêm chích là một cách đưa thuốc vào cơ thể "không tự nhiên". Một người mẹ tham gia nghiên cứu chia sẻ: "Tôi rất muốn người ta nghiên cứu thêm về vaccine dạng ăn được, để thuốc đi qua hệ tiêu hóa thay vì đi thẳng vào máu."

Chính cách nhìn nhận kim tiêm như một "con đường tắt" đưa thuốc trực tiếp vào máu lại tạo nên một nghịch lý. Điều khiến nhiều người e ngại cũng là điều khiến kim tiêm được xem là có hiệu quả mạnh mẽ hơn. Bởi vậy, khi muốn đạt kết quả nhanh chóng, từ xóa nếp nhăn đến tăng cơ, nhiều người lại ưu tiên lựa chọn tiêm thay vì uống.

Nghịch lý này phần nào lý giải vì sao nỗi sợ và sự ưa chuộng kim tiêm vẫn luôn song hành. Một bộ phận người dân sẵn sàng tự tiêm các loại peptide thử nghiệm hoặc chi nhiều tiền cho những liệu trình thẩm mỹ xâm lấn, nhưng lại từ chối tiêm vaccine cho bản thân và con cái.

Vaccine gắn với y tế công cộng, mục tiêu phòng ngừa bệnh tật, được thực hiện bởi nhân viên y tế và chịu quản lý chặt chẽ của chính phủ. Ngược lại, peptide và nhiều loại thuốc tiêm khác được xem là công cụ cải thiện sức khỏe hoặc ngoại hình cho cá nhân, cho hiệu quả nhanh, có thể kiểm soát bằng cách tự tiêm, đồng thời hoạt động trong một môi trường quản lý linh hoạt hơn.

Theo nghĩa đó, tiêm chích cho thấy một sự chuyển dịch lớn hơn trong cách con người nhìn nhận việc chăm sóc sức khỏe: từ trách nhiệm cộng đồng sang quyền tự chủ của cá nhân. Tại Mỹ, điều này không còn chỉ được xem là biện pháp bảo vệ sức khỏe cộng đồng, mà ngày càng trở thành một công nghệ để mỗi người cân nhắc và lựa chọn theo mục tiêu của riêng mình. Đồng thời, các hình thức chăm sóc sức khỏe mang tính tự chủ hơn cũng đang phát triển, từ tiêm chủng cá nhân hóa, tiêm peptide tự pha chế đến sử dụng các thiết bị cấy dưới da.