Công chứng điện tử: "Lá chắn" pháp lý trong giao dịch số

Công chứng điện tử - bước đi tất yếu trong chuyển đổi số

Vừa qua, tại Hà Nội, Hiệp hội Công chứng viên Việt Nam đã tổ chức Hội nghị tham vấn toàn quốc với chủ đề: "Tham vấn triển khai Giải pháp công chứng điện tử hiệu quả - Sứ mệnh bảo vệ nghề công chứng". Trong bối cảnh kỷ nguyên số bùng nổ, sự kiện không chỉ là bước chuyển mình mang tính công nghệ của toàn ngành, mà còn là lời khẳng định mạnh mẽ về vai trò không thể thay thế của định chế công chứng nhằm bảo vệ an toàn pháp lý cho người dân, đặc biệt là nhóm người yếu thế.

Theo thông tin từ Hội nghị, sự kiện ngày 15/4/2026 đã đi vào lịch sử ngành công chứng tư pháp khi hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất bằng văn bản điện tử đầu tiên được thực hiện trực tuyến toàn trình thành công trên Cổng dịch vụ công quốc gia.

Tại Hội nghị, các chuyên gia pháp lý và công nghệ đều thẳng thắn nhìn nhận, ngành công chứng đang đứng trước một lựa chọn có tính tồn vong. Xu hướng đề xuất bãi bỏ yêu cầu công chứng bắt buộc đối với một số loại giao dịch tài sản, bất động sản để thay thế hoàn toàn bằng các xác thực dữ liệu số tự động đang gia tăng.

Nếu tiếp tục vận hành trên phương thức thủ công và hồ sơ giấy, sản phẩm công chứng sẽ tự biến mình thành một "điểm nghẽn", tạo rủi ro bị đào thải khỏi chuỗi giao dịch số đang vận hành với tốc độ cao. Vì vậy, công chứng điện tử không còn là một giải pháp kỹ thuật tùy nghi lựa chọn, mà chính là lối đi cần thiết để bảo vệ và phát triển nghề nghiệp.

Việc triển khai công chứng điện tử không chỉ là yêu cầu của quá trình chuyển đổi số mà còn xuất phát từ thực tiễn khi các giao dịch dân sự và bất động sản ngày càng dịch chuyển lên môi trường số.

Lá chắn vững chắc bảo vệ quyền công dân

Nhiều chuyên gia cũng nhận định, việc thúc đẩy công chứng điện tử chính là giải pháp tối ưu để bảo vệ người dân. Khi giao dịch chuyển dịch lên môi trường mạng, các hành vi lừa đảo, giả mạo chủ thể và tài sản ngày càng tinh vi, tin tặc có thể thao túng dữ liệu thông qua trí tuệ nhân tạo. Lúc này, quy trình đối soát sinh trắc học nghiêm ngặt kết hợp với sự kiểm thẩm độc lập của công chứng viên chính là "lá chắn" bảo vệ tài sản của công dân, bảo vệ nhóm người yếu thế trước làn sóng tội phạm công nghệ cao.

Theo các chuyên gia, hành lang pháp lý cho công chứng điện tử hiện đã cơ bản được hoàn thiện.... Giá trị của văn bản công chứng điện tử được bảo đảm đồng nhất với văn bản giấy thông qua các quy định cốt lõi tại Luật Giao dịch điện tử 2023, Bộ luật Dân sự 2015, Luật Đất đai 2024 và đặc biệt là Luật Công chứng năm 2024. Đồng thời, Nghị định số 151/2025/NĐ-CP đã quy định rõ người dân có quyền nộp văn bản công chứng điện tử trên các Cổng dịch vụ công; các cơ quan nhà nước (như cơ quan đăng ký đất đai) có nghĩa vụ phải tiếp nhận, không được viện dẫn lý do hạn chế về mặt hạ tầng để từ chối hồ sơ hợp lệ, gây phiền hà cho nhân dân.

Từ sự đồng thuận tại Hội nghị, Hiệp hội Công chứng viên Việt Nam đã thống nhất một số định hướng lớn:

- Mục tiêu phủ kín 100%: Đến hết năm 2026, phấn đấu đạt 100% các TCHNCC trên cả nước đủ năng lực cung cấp dịch vụ CCĐT theo Luật Công chứng năm 2024 và Nghị định 104/2025/NĐ-CP.

- Xây dựng nền tảng dùng chung toàn quốc: Hiệp hội đóng vai trò trung tâm, kết nối các Tập đoàn công nghệ lớn để xây dựng một hệ thống nền tảng dùng chung cho toàn ngành, giúp tối ưu hóa chi phí đầu là tư cho các tổ chức, bảo đảm tính liên thông dữ liệu tuyệt đối và an toàn thông tin theo các tiêu chuẩn khắt khe nhất của Luật số 60/2024/QH15 và Luật số 91/2025/QH15.

- Quyết liệt bảo vệ quyền lợi hội viên và liên thông liên ngành: Đối với các trường hợp cơ quan đăng ký đất đai tại địa phương cố tình từ chối văn bản điện tử, Hiệp hội sẽ phối hợp cùng Bộ Tư pháp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường để can thiệp, xử lý nghiêm theo quy định. Đồng thời, Hiệp hội kiến nghị một cơ chế chuyển tiếp phù hợp (chưa áp dụng chế tài xử phạt hành chính trong giai đoạn đầu) để tạo không gian cho các tổ chức thích ứng.

Việc triển khai công chứng điện tử được kỳ vọng sẽ góp phần tạo dựng môi trường giao dịch minh bạch, an toàn hơn trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang diễn ra mạnh mẽ. Tuy nhiên, để chủ trương này đi vào cuộc sống, bên cạnh hạ tầng kỹ thuật còn cần sự thống nhất trong nhận thức, hoàn thiện hành lang pháp lý và sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan liên quan.