Công nghệ - trợ thủ của những người con xa nhà

Tivi hỗ trợ chăm sóc cha mẹ già

Khi nghĩ đến công nghệ hỗ trợ người cao tuổi, nhiều người thường hình dung đến điện thoại thông minh, ứng dụng sức khỏe hay các thiết bị đeo hiện đại. Thế nhưng với Ashish Aggarwal, một doanh nhân công nghệ và là người sáng lập công ty JubileeTV (thành phố Milpitas, bang California, Hoa Kỳ), giải pháp lại bắt đầu từ một thiết bị rất quen thuộc: chiếc tivi. Ý tưởng này xuất hiện trong thời kỳ đại dịch Covid-19, khi ông nhận ra việc chăm sóc bố mẹ đẻ và bố mẹ vợ trở nên khó khăn hơn nhiều so với những gì bản thân từng hình dung.

Trên thị trường khi đó đã xuất hiện không ít thiết bị liên lạc mới. Tuy nhiên, phần lớn đều được thiết kế cho những người trẻ tuổi, những người có thể dễ dàng làm quen với các ứng dụng và nền tảng số. Trong khi đó, nhu cầu đối với người cao tuổi lại rất khác. Thay vì yêu cầu cha mẹ học cách sử dụng thêm một công nghệ mới, Aggarwal quyết định bắt đầu từ thứ mà người cao tuổi đã sử dụng quen thuộc trong sinh hoạt hằng ngày, đó là chiếc tivi.

Từ thực tế đó, JubileeTV được phát triển với mục tiêu biến chiếc tivi từ một thiết bị giải trí thụ động thành công cụ kết nối chủ động giữa các thành viên trong gia đình. Hệ thống gồm một hộp thiết bị nhỏ có gắn camera và micro đặt phía trên màn hình, cùng một điều khiển từ xa được tích hợp micro riêng. Nhờ đó, người cao tuổi có thể thực hiện cuộc gọi video với người thân ngay trên màn hình lớn quen thuộc trong phòng khách.

Hệ thống còn hỗ trợ phụ đề dành cho những người gặp khó khăn về thính giác và cho phép ghi lại các cuộc trò chuyện để xem lại sau đó. Những tính năng này thoạt nhìn có vẻ đơn giản nhưng đối với nhiều gia đình, chúng lại giải quyết được những khó khăn rất thực tế.

Andrew Barbash, một bác sĩ thần kinh đã nghỉ hưu tại bang Maryland (Mỹ), kể rằng, những năm cuối đời, mẹ ông gặp rất nhiều trở ngại trong việc sử dụng điện thoại thông minh. Bà phải cầm điện thoại bằng một tay, dùng tay còn lại để thao tác nhận cuộc gọi, rồi cố giữ máy ổn định trong suốt thời gian trò chuyện. Theo thời gian, việc nhắn tin trên bàn phím nhỏ của điện thoại gần như trở nên bất khả thi.

Sau khi biết đến JubileeTV, Barbash bắt đầu sử dụng hệ thống này để hỗ trợ chăm sóc bố vợ. Thay vì phải tìm điện thoại mỗi khi có cuộc gọi đến rồi loay hoay thao tác, bố vợ của Barbash có thể nói chuyện trực tiếp với chiếc tivi. Ông cũng có thể đọc nội dung trả lời bằng giọng nói để hệ thống tự động chuyển thành tin nhắn văn bản. Đối với Barbash, giá trị lớn nhất của công nghệ này không nằm ở tính năng kỹ thuật. "Nó là một phương tiện để xây dựng và duy trì các mối quan hệ", với Barbash nói.

Bên cạnh chức năng liên lạc, JubileeTV còn được tích hợp hệ thống nhắc uống thuốc. Khi đến giờ dùng thuốc, chương trình đang phát trên tivi sẽ tự động tạm dừng và một thông báo xuất hiện trên màn hình, kèm theo hình ảnh loại thuốc cần uống cùng hướng dẫn cụ thể. Nếu tivi đang tắt, hệ thống sẽ tự động bật lên cùng âm báo tăng dần cho tới khi người dùng xác nhận đã nhận được thông báo. Người thân có thể tự ghi âm lời nhắc của mình. Nếu người cao tuổi bỏ lỡ một liều thuốc, các thành viên trong gia đình sẽ được thông báo để liên hệ trực tiếp.

Một tính năng khác được gọi là "Drop-in" cho phép người cao tuổi chủ động cấp quyền để người chăm sóc bật camera từ xa và kiểm tra tình hình khi cần. Nếu một cảnh báo uống thuốc không được phản hồi hoặc các cuộc gọi không thể kết nối, người thân có thể nhanh chóng kiểm tra xem chuyện gì đang xảy ra.

Khi bắt đầu thử nghiệm tính năng này, nhóm phát triển từng lo ngại người dùng sẽ phản ứng vì vấn đề quyền riêng tư. Tuy nhiên, theo Aggarwal, điều ngược lại đã xảy ra: "Drop-in" nhanh chóng trở thành tính năng được sử dụng nhiều nhất. Nhiều người cao tuổi cảm thấy bớt cô đơn và bớt lo sợ khi sống một mình, bởi họ biết con cháu có thể "ghé thăm từ xa" và kiểm tra tình hình bất cứ lúc nào khi cần.

AI giám sát an toàn từ xa

Nếu JubileeTV đại diện cho nỗ lực tăng cường kết nối thì câu chuyện về Sensi lại cho thấy một hướng tiếp cận khác của công nghệ chăm sóc người cao tuổi, đó là theo dõi an toàn từ xa.

Đầu năm 2026, một người con sống tại Áo kể lại trải nghiệm chăm sóc người cha 86 tuổi đang sống một mình cách anh khoảng 8.000km: Người cha muốn tiếp tục sống trong ngôi nhà của mình thay vì chuyển tới viện dưỡng lão. Đó là căn nhà gắn với nhiều ký ức gia đình, trong đó có cả những ký ức về người vợ đã qua đời năm 2019. Trong nhiều năm, khả năng đi lại của ông ngày càng suy giảm, khiến gia đình thường xuyên lo lắng về nguy cơ té ngã. Khi người thân bắt đầu bày tỏ những lo ngại ấy, cậu con trai từng là người bảo vệ mạnh mẽ quyền được sống tại nhà của cha cho rằng, cha của anh cần có quyền được lựa chọn cách sống của mình, kể cả khi điều đó đi kèm những rủi ro nhất định.

Cuối cùng, gia đình đồng ý lắp đặt Sensi - một thiết bị AI có micro luôn hoạt động để theo dõi những dấu hiệu bất thường trong sinh hoạt. Sensi được thiết kế để phát hiện những thay đổi trong sinh hoạt thường ngày. Theo giới thiệu của công ty, hệ thống có thể nhận biết các dấu hiệu như xuất hiện cơn ho mới, tần suất vào nhà vệ sinh tăng bất thường hoặc sự thay đổi trong cách di chuyển của người dùng. Đặc biệt, trong một số trường hợp, thiết bị được cho là đã phát hiện tiếng ngã và tiếng kêu cứu của người cao tuổi, khi không có người chăm sóc ở bên. Nhờ đó, nhân viên hỗ trợ có thể nhanh chóng liên hệ, xác nhận tình trạng và gọi cấp cứu.

Tuy nhiên, chính câu chuyện này cũng làm dấy lên những băn khoăn về ranh giới giữa việc chăm sóc và giám sát. Bởi điều này cũng phản ánh phần nào lựa chọn mà nhiều gia đình đang đối mặt, đó là sự đánh đổi giữa quyền riêng tư và cảm giác an toàn.

Không công nghệ nào thay thế được tình thân

Dù tiếp cận theo những cách rất khác nhau, cả JubileeTV và Sensi đều xuất phát từ cùng một thực tế, đó là khoảng cách địa lý đang khiến việc chăm sóc cha mẹ già trở nên khó khăn hơn đối với nhiều gia đình. Nhưng dù công nghệ có phát triển đến đâu, những câu chuyện này cũng cho thấy giới hạn rất rõ của nó. Chiếc tivi có thể giúp một cuộc gọi trở nên dễ dàng hơn, AI có thể phát hiện nguy cơ té ngã sớm hơn. Song không thiết bị nào có thể thay thế cảm giác được trò chuyện trực tiếp, được nắm tay hay được quây quần bên những người thân yêu.

Có lẽ vì thế, giá trị lớn nhất của những công nghệ này không nằm ở việc thay thế con người. Chúng chỉ đang cố gắng làm một điều đơn giản hơn là giúp những người con ở xa có thêm một cách để quan tâm tới cha mẹ mình, ngay cả khi họ không thể hiện diện bên cạnh mỗi ngày.