CUỘC SỐNG GIẢN DỊ VÀ ĐAM MÊ VÔ TẬN VỚI KHOA HỌC CỦA CẶP VỢ CHỒNG TẠO RA VACCINE PFIZER
Với nền tảng nhiều năm nghiên cứu về mRNA, vợ chồng nhà khoa học Thổ Nhĩ Kỳ Uğur Şahin và Özlem Türeci cùng nhóm đã làm việc miệt mài để phát triển thành công vaccine công nghệ mRNA Pfizer/BioNTech thần tốc trong vòng 11 tháng.
Tính đến tháng 8/2021, vaccine của Pfizer/BioNTech đã được cấp phép sử dụng tại 111 quốc gia và vùng lãnh thổ, được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đưa vào danh sách sử dụng khẩn cấp hồi cuối năm 2020. Đến nay, vaccine này đã được sử dụng tại 97 quốc gia với khoảng 850 triệu liều.
Đam mê bất tận
Tiến sĩ Uğur Şahin, 56 tuổi. Ảnh: Anadolu Agency/Getty Images
Tiến sĩ Uğur Şahin, 56 tuổi, sinh ra ở Iskenderun, Thổ Nhĩ Kỳ. Khi ông lên 4, gia đình chuyển đến Cologne, Đức. Şahin ấp ủ ước mơ "mặc áo blouse trắng", sau đó trở thành bác sĩ tại Đại học Cologne. Năm 1993, ông lấy bằng tiến sĩ tại trường với công trình nghiên cứu liệu pháp miễn dịch trong tế bào khối u.
Khi mới bắt đầu sự nghiệp, Şahin gặp Özlem Türeci. Bà đã sớm muốn trở thành nữ tu sĩ nhưng cuối cùng lại bắt đầu học y khoa. Tiến sĩ Türeci, hiện 54 tuổi, là Giám đốc Y tế của BioNTech. Bà sinh ra ở Đức, là con gái của một bác sĩ Thổ Nhĩ Kỳ nhập cư từ Istanbul.
Ban đầu, cả hai tập trung vào nghiên cứu và giảng dạy, bao gồm cả tại Đại học Zurich, nơi Şahin làm việc trong phòng thí nghiệm của Rolf Zinkernagel, người đã giành giải Nobel Y học năm 1996.
Tiến sĩ Özlem Türeci đồng sáng lập BioNTech cùng với chồng của bà. Ảnh: AP
Năm 2001, cặp đôi thành lập công ty dược phẩm Ganymed, chuyên phát triển các loại thuốc điều trị ung thư bằng cách sử dụng các kháng thể đơn dòng.
Năm 2002 Şahin và Türeci kết hôn. Cặp đôi đón con gái đầu lòng 4 năm sau đó.
Năm 2008, cả hai thành lập BioNTech nhằm nghiên cứu nhiều loại công nghệ hơn, bao gồm mRNA với cơ chế dạy các tế bào trong cơ thể cách tạo ra một protein hay chỉ là một mảnh protein, kích hoạt phản ứng miễn dịch bên trong cơ thể con người. Ngoài ra, vợ chồng tiến sĩ còn mong muốn dựng một công ty dược phẩm lớn của châu Âu.
Trước đại dịch Covid-19, BioNTech vẫn đang trên đà phát triển. Công ty đã huy động được hàng trăm triệu USD và hiện có hơn 1.800 nhân viên, với các văn phòng ở Berlin, các thành phố khác của Đức và Cambridge, Mass. Năm 2018, công ty bắt đầu hợp tác với Pfizer. Năm 2019, Quỹ Bill & Melinda Gates đã đầu tư 55 triệu USD để tài trợ điều trị HIV và bệnh lao. Cũng trong năm 2019, Tiến sĩ Şahin nhận Giải thưởng Mustafa - giải thưởng của Iran dành cho người Hồi giáo trong lĩnh vực khoa học và công nghệ.
Năm 2016, cặp đôi này bán Ganymed với giá 1,4 tỷ USD. Những tháng cuối năm 2020, giá cổ phiếu của BioTech đã tăng lên 21 tỷ USD, đôi vợ chồng trở thành một trong những người giàu nhất nước Đức.
Hành trình nghiên cứu vaccine Covid-19 trong 11 tháng
Nhiều năm kinh nghiệm nghiên cứu mRNA trở nên hữu ích khi tin tức về virus SARS-CoV-2 bùng nổ vào đầu năm 2020. Theo đó, BioNTech bắt đầu nghiên cứu vaccine Covid-19 vào tháng 1/2020, thời điểm SARS-CoV-2 đang lây lan nhanh chóng ở các vùng của Trung Quốc sau khi Şahin đọc một bài báo trên tạp chí y khoa The Lancet. Ông tin rằng loại virus này sẽ nhanh chóng bùng phát thành một đại dịch lớn. Các nhà khoa học tại BioNTech có trụ sở tại Mainz, Đức, đã hủy bỏ các kỳ nghỉ và bắt tay vào thực hiện chiến dịch nghiên cứu.
"Không có quá nhiều công ty trên thế giới có đủ năng lực và khả năng để chế tạo vaccine nhanh như chúng tôi. Vì vậy, cảm giác đó không phải là cơ hội mà là nghĩa vụ, bởi vì tôi nhận ra rằng chúng tôi có thể là trong số những người đầu tiên tạo ra vaccine".
Tiến sĩ Uğur Şahin nói trong một cuộc phỏng vấn hồi tháng 10/2020
Công ty dược phẩm Mỹ Pfizer, trước đó đã hợp tác với BioNTech về vaccine cúm, nhanh chóng được thuyết phục giúp đỡ chi phí phát triển và phân phối vaccine Covid-19. Đến tháng 3, khi Đức bước vào đợt đóng cửa đầu tiên do đại dịch, BioNTech đã phát triển được 20 ứng cử viên vaccine và tiếp tục thử nghiệm 5 ứng viên về phản ứng miễn dịch trong chương trình nghiên với sự tham gia của 500 nhà khoa học mang tên Lightspeed.
Vợ chồng nhà khoa học Özlem Türeci và Uğur Şahin trò chuyện với Giám đốc điều hành Axel Springer Matthias Döpfner về vaccine Covid-19. Ảnh: WELT
Bước đột phá vào đầu tháng 11/2020, một phân tích tạm thời cho thấy trong các thử nghiệm trên toàn cầu, ứng cử viên vaccine của BioNTech có hiệu quả 90% với việc bảo vệ cơ thể trước sự lây truyền của virus, tốt hơn so với hầu hết các chuyên gia hy vọng.
Vào lúc đó, được hỏi liệu khi nào ông sẽ tiêm vaccine, Şahin nói với trang tin Business Insider của Đức: "Ngay sau khi vaccine được cấp phép, tôi sẽ là một trong những người đầu tiên làm điều đó. Nhưng trước hết chúng ta phải đảm bảo rằng vaccine đến được với những người cần nó nhất: đặc biệt là người già, người có bệnh và nhân viên y tế".
Chỉ trong vòng chưa đầy 1 năm, vaccine sử dụng công nghệ mRNA mà BioNTech cùng hãng dược phẩm Pfizer của Mỹ phát triển đã được cấp phép sử dụng tại Anh. Nó cũng trở thành loại vaccine đầu tiên được Mỹ phê duyệt 1 tuần sau đó. Cuối tháng 12/2020, vaccine Pfizer/BioNTech được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đưa vào danh sách sử dụng khẩn cấp.
Vợ chồng nhà khoa học Uğur Şahin và Özlem Türeci được nhận Huân chương danh dự của nước Đức. Ảnh: AP
Tháng 3/2021, Tổng thống Đức đã trao Huân chương Danh dự - huân chương cao quý nhất của đất nước - cho vợ chồng nhà khoa học Uğur Şahin và Özlem Türeci vì đã phát minh ra vaccine Covid-19 hiệu quả đầu tiên trên thế giới.
"Thay mặt cho đất nước chúng tôi, tôi xin cảm ơn vì những thành tựu khoa học xuất sắc của các bạn. Tôi mong rằng các kế hoạch nghiên cứu lớn hơn nữa sẽ mang lại những thành công đột phá tương tự cho các bạn và cho tất cả chúng ta", Tổng thống Đức nói tại buổi lễ.
Kết hợp cuộc sống thường nhật với cuộc sống chuyên môn
Mặc dù là những người giàu có, hai nhà khoa học sống vẫn cùng con gái trong một căn hộ khiêm tốn gần văn phòng. Họ đi xe đạp đến chỗ làm và không có xe hơi. Khi đến tham dự các cuộc họp lớn, ông Şahin vẫn mặc quần jeans, đội mũ bảo hiểm, đi xe đạp và mang balô.
Matthias Kromayer, thành viên Hội đồng quản trị Công ty đầu tư mạo hiểm MIG AG, nhận xét: "Dù đạt được thành tựu nhưng ông ấy luôn tỏ ra khiêm tốn và thân thiện".
"Şahin là một người rất độc đáo. Ông ấy chỉ quan tâm đến khoa học. Thảo luận về kinh doanh không phải là điều Şahin thích. Ông ấy là một nhà khoa học và là một người có nguyên tắc. Tôi tin tưởng ông ấy 100%" ông Bourla, giám đốc điều hành của Pfizer, nói trong một cuộc phỏng vấn hồi năm 2020.
Kể về cơ duyên gặp gỡ, bà Tureci cho biết chính khoa học đã kết nối hai người. Türeci gặp chồng tại một khoa điều trị ung thư, khi đó bà là một bác sĩ trẻ, vẫn đang học trường y khoa. Họ gặp nhau ở một trong những thế giới đều quan trọng với cả hai, đó là thế giới chăm sóc bệnh nhân, điều trị bệnh nhân ung thư. Họ sớm phát hiện ra rằng có một thế giới thứ hai mà họ thích, đó là thế giới khoa học.
Vợ chồng nhà khoa học Uğur Şahin và Özlem Türeci trong TED talk tháng 7/2021
"Chúng tôi bị ám ảnh bởi cùng một tình huống khó xử. Trong khi chúng tôi không thể làm nhiều cho các bệnh nhân ung thư, thì có rất nhiều công nghệ tiềm năng mà chúng tôi bắt gặp trong phòng thí nghiệm có thể giải quyết vấn đề này. Vì vậy, một trong những tầm nhìn chung của chúng tôi là làm cầu nối để giải quyết tình trạng này, bằng cách làm việc để mang khoa học và công nghệ đến với nhau nhanh chóng", bà Türeci nói trong TED Talk hồi tháng 7/2021.
Chia sẻ về lễ cưới vào năm 2001, sau khi mới thành lập công ty, Türeci kể lại ngày cưới được chọn và sau đó đám cưới diễn ra nhanh chóng. Họ quay trở lại phòng thí nghiệm ngay sau lễ cưới, các khách mời trong đám cưới cơ bản đều là thành viên trong nhóm nghiên cứu. Cặp đôi không muốn bỏ lỡ thời gian trong việc nghiên cứu khoa học, cho dù đó là ngày cưới của mình.
Vợ chồng nhà khoa học Uğur Şahin và Özlem Türeci
"Chúng tôi thực sự là hai nhà khoa học. Chúng tôi thật sự cảm thấy yêu thích những điều chúng tôi làm. Cả hai chúng tôi đều biết cân bằng công việc và cuộc sống. Đối với chúng tôi, đó thực sự là một đặc ân khi trở thành nhà khoa học, được làm những gì mình yêu thích. Do đó, chúng tôi kết hợp cuộc sống thường nhật với cuộc sống chuyên môn. Điều này là khá bình thường với chúng tôi".
Lời chia sẻ của ông Uğur Şahin, nhà khoa học phát triển vaccine Pfizer/BioNTech
Kim Ngọc (Theo The New York Times, The Guardian, TED Talk)
Không để sáng kiến nằm trên giấy
Giới & Phát triển 17:13 02/10/2026Với đề xuất, tham mưu 9 đề tài, giải pháp, sáng kiến từ năm 2020 đến nay, trong đó có những cách làm được nhân rộng trên toàn tỉnh, điều chị Phạm Thị Hằng, Phó Chủ tịch thường trực Hội LHPN thành phố Bắc Ninh, quan tâm sau mỗi sáng kiến không chỉ là được công nhận, mà có thể áp dụng thế nào ở cơ sở.
"Muốn Hội mạnh, trước hết phải để phụ nữ thấy Hội ở ngay bên mình"
Giới & Phát triển 14:39 02/10/2026Từ những câu chuyện nhỏ của phụ nữ trong mỗi chuyến đi cơ sở, chị Ngô Thị Hồng Huệ, Phó Chủ tịch Hội LHPN tỉnh Hưng Yên tìm ra những việc Hội cần làm. Hơn một thập kỷ gắn bó với công tác Hội, chị bền bỉ dựng nền móng từ tổ chức, cán bộ đến những cách làm mới, để Hội gần phụ nữ hơn.
Đồng hành cùng phụ nữ vùng cao khởi nghiệp, làm chủ công nghệ, chuyển đổi xanh
Kinh tế 22:46 01/10/2026Chuyển đổi số đang mở thêm những cơ hội mới cho phụ nữ khởi nghiệp, nhưng khoảng cách về kỹ năng, ngôn ngữ, hạ tầng và khả năng tiếp cận công nghệ vẫn là thách thức, nhất là với phụ nữ dân tộc thiểu số. Bà Vũ Thị Quỳnh Anh, Phó Cố vấn trưởng Dự án GREAT, chia sẻ cách đưa công nghệ đến gần hơn với phụ nữ, từ kỹ năng số cơ bản đến quản trị kinh doanh, mở rộng thị trường và hướng tới những mô hình kinh doanh bền vững.
Nghệ nhân Quốc gia Chơn Diệu Ngọc (Đậu Thị Thủy): Nâng niu chén trà Việt, đi cùng bản sắc
Văn hóa 16:07 01/10/2026Khởi đầu từ những ấm trà bên hiên nhà năm 6 tuổi, quá trình đồng hành cùng trà của Nghệ nhân Quốc gia Chơn Diệu Ngọc (Đậu Thị Thủy) chưa bao giờ dừng lại. Qua gầm 3 thập kỷ gắn bó và 10 năm miệt mài ngược xuôi khắp các vùng trà, chị không chỉ thưởng thức hay chế biến một thức uống mà dấn thân vào một lựa chọn kiên trì và bền bỉ hơn: Đi tìm căn cước cho trà Việt và định hình một “di sản sống” trong lòng văn hóa dân tộc.
Chuyển hướng sau 2 tuần, gắn bó với STEM suốt 25 năm
Giáo dục 10:03 25/09/2026Gần 25 năm trước, TS Ngô Thị Duyên bắt đầu hành trình nghề nghiệp từ giảng đường Sư phạm Hóa, rồi bất ngờ rẽ sang công nghệ chỉ sau hai tuần nhập học. Lựa chọn ấy đưa cô trở thành giảng viên, nhà nghiên cứu tại Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội - nơi cô vừa đứng trên bục giảng, vừa theo đuổi những câu hỏi của khoa học công nghệ. Với cô, phụ nữ đến với STEM không nhất thiết phải bắt đầu bằng việc chứng minh mình khác biệt, mà có thể đơn giản là chọn một lĩnh vực mình có năng lực, hứng thú và sẵn sàng đi đường dài.
Từ đêm hội Trung thu đến toa thuốc nghĩa tình
Xã hội 09:49 25/09/2026Tối hôm trước là tiếng cười các em nhỏ rộn ràng trong đêm hội Trung thu. Sáng hôm sau là những mái đầu bạc lặng lẽ chờ đến lượt khám bệnh. Hai hoạt động nối tiếp nhau trong cùng một chuyến đi về Lấp Vò (Đồng Tháp) mang theo những món quà khác nhau nhưng cùng bắt đầu từ sự sẻ chia: để trẻ em có thêm một mùa Trung thu ấm áp, để người nghèo, người cao tuổi và những hoàn cảnh khó khăn có thêm cơ hội được chăm sóc sức khỏe.
Phụ nữ tóc bạc khởi nghiệp bằng kinh nghiệm và tạo giá trị kinh tế
Kinh tế 10:46 14/09/2026Khái niệm khởi nghiệp thường gắn liền với người trẻ. Tuy nhiên, thực tiễn tại Việt Nam đang chứng minh một làn sóng ngược dòng đầy ấn tượng: Lực lượng người cao tuổi đang trở thành nguồn lực kinh tế quan trọng của đất nước.
Nhìn lại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất: Những quyết sách từ thực tiễn cuộc sống
Thời cuộc 16:33 27/08/2026Sau một kỳ họp với khối lượng công việc lớn, Quốc hội đã thông qua nhiều luật, nghị quyết nhằm tập trung tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, hỗ trợ người dân, doanh nghiệp và tạo thêm động lực cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở số lượng văn bản được thông qua, mà còn ở cách tư duy lập pháp đang chuyển mạnh theo hướng sát thực tiễn, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.