Đặt sức khỏe của người dân lên trên hết trong sửa đổi Luật An toàn thực phẩm

Mục tiêu xuyên suốt của lần sửa đổi này là đặt sức khỏe, tính mạng của người dân lên trên hết và trước hết, đồng thời tạo cơ chế quản lý minh bạch, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Siết chặt kiểm soát chuỗi cung ứng và an toàn bữa ăn học đường

Thảo luận tại Tổ 6, ĐBQH Nguyễn Thị Thanh Bình, Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên, tán thành việc sửa đổi toàn diện Luật An toàn thực phẩm, đồng thời đề nghị hoàn thiện các quy định theo hướng làm rõ trách nhiệm của từng chủ thể, tăng cường truy xuất nguồn gốc và kiểm soát thực phẩm xuyên suốt chuỗi cung ứng.

Đối với bữa ăn tập thể, đặc biệt là bữa ăn học đường, đại biểu đề nghị phân định rõ trách nhiệm giữa đơn vị tổ chức bữa ăn và nhà cung cấp suất ăn khi thuê ngoài. Các quy định cần xác định cụ thể trách nhiệm kiểm soát nguyên liệu, giao nhận, chế biến, vận chuyển, lưu mẫu và xử lý khi phát hiện dấu hiệu mất an toàn. Cùng với đó, cần bảo đảm quyền tiếp cận thông tin về nhà cung cấp, tình hình an toàn bữa ăn và kết quả xử lý phản ánh, tạo điều kiện để phụ huynh tham gia giám sát.

Về kiểm soát thực phẩm tươi sống, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu truy xuất nguồn gốc từ khâu thu gom, giết mổ, phân phối đến kinh doanh tại chợ; quy định rõ trách nhiệm của cơ sở kinh doanh trong xác định nguồn nhập, nơi giao hàng, kịp thời khoanh vùng, dừng phân phối và thu hồi khi phát hiện thịt bệnh. Đồng thời, tăng cường giám sát hoạt động kiểm soát giết mổ, xác nhận thú y, làm rõ trách nhiệm của đơn vị quản lý chợ và cơ quan chuyên môn trong phát hiện, xử lý vi phạm.

Đối với hóa chất, phụ gia thực phẩm, đại biểu Nguyễn Thị Thanh Bình đề nghị siết chặt quản lý từ khâu sản xuất, nhập khẩu, phối trộn, sang chiết đến kinh doanh và sử dụng, bảo đảm thông tin về nguồn gốc, lô hàng, hạn sử dụng và hướng dẫn sử dụng được duy trì đầy đủ. Các hộ chế biến nhỏ lẻ cần thực hiện yêu cầu về nguồn gốc và sử dụng phụ gia đúng quy định theo phương thức phù hợp với quy mô hoạt động. Đại biểu đề nghị ưu tiên kiểm tra, lấy mẫu tại các đầu mối có nguy cơ cao; khi phát hiện phụ gia không an toàn, cần truy xuất các cơ sở đã tiếp nhận, ngăn chặn việc tiếp tục sử dụng và thu hồi thực phẩm liên quan.

Cũng liên quan đến quản lý cơ sở nhỏ lẻ, ĐBQH Lê Thị Song An, Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh, đề nghị làm rõ tiêu chí xác định khoảng cách an toàn giữa cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ với các nguồn gây độc hại, ô nhiễm. Trường hợp chưa thể quy định cụ thể trong Luật, cần giao Chính phủ quy định chi tiết hoặc ban hành tiêu chí hướng dẫn áp dụng thống nhất, bảo đảm tính khả thi trong thực tiễn.

Minh bạch thủ tục công bố và quản lý kinh doanh trên môi trường số

Góp ý về thủ tục hành chính, ĐBQH Lê Thị Song An đề nghị làm rõ căn cứ quy định thời hạn 5 năm và bản chất của thủ tục gia hạn giấy đăng ký bản công bố sản phẩm. Nếu việc gia hạn chỉ nhằm cập nhật thông tin mà không thẩm định lại sản phẩm, cần cân nhắc sự cần thiết của thủ tục định kỳ, thay vào đó yêu cầu doanh nghiệp cập nhật khi có thay đổi. Nếu gia hạn đồng nghĩa với thẩm định lại, cần đánh giá khối lượng hồ sơ, thời gian xử lý và chi phí tuân thủ của doanh nghiệp. 

Đại biểu lưu ý dự thảo chưa quy định thời hạn tối đa để cơ quan có thẩm quyền giải quyết hồ sơ gia hạn, tiềm ẩn nguy cơ giấy đăng ký hết hạn nhưng chưa xử lý xong. Do đó cần quy định rõ thời hạn giải quyết và hậu quả pháp lý nếu cơ quan nhà nước không xử lý đúng hạn. Đối với sản phẩm không thay đổi và cơ sở có lịch sử tuân thủ tốt, đại biểu đề xuất cân nhắc cơ chế gia hạn đơn giản theo thông báo hoặc giảm thành phần hồ sơ.

Trước sự phát triển của thương mại điện tử, ĐBQH Trần Hải Phú, Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh, đề nghị hoàn thiện quy định về trách nhiệm của nền tảng thương mại điện tử trong cảnh báo, hỗ trợ thu hồi thực phẩm không bảo đảm an toàn và truy xuất nguồn gốc. Đối với thực phẩm có nguy cơ cao, cần bổ sung yêu cầu lưu giữ thông tin về thời gian giao nhận, điều kiện bảo quản; quy định rõ thông tin tối thiểu về nhà cung cấp, nguyên liệu đối với cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ và thức ăn đường phố. Đại biểu kiến nghị thiết lập cơ chế cảnh báo trực tiếp đến người đã đặt hàng thực phẩm trực tuyến khi xảy ra sự cố để hướng dẫn người tiêu dùng ngừng sử dụng.

ĐBQH Trần Thị Oanh, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng, cũng đề nghị bổ sung trách nhiệm lưu giữ thông tin của người bán nông sản qua các nền tảng số, phối hợp truy xuất nguồn gốc và thu hồi sản phẩm khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu, với cách thức thực hiện phù hợp với hộ gia đình và hợp tác xã quy mô nhỏ. Liên quan đến thu hồi sản phẩm vi phạm về ghi nhãn, đại biểu Trần Hải Phú đề nghị căn cứ tính chất sai lỗi và mức độ nguy cơ đối với sức khỏe để xác định phạm vi thu hồi, phân biệt trường hợp phải thu hồi với những sai sót có thể khắc phục.

Tách riêng an toàn thực phẩm, Bộ Y tế chịu trách nhiệm quản lý nhà nước thống nhất

Thảo luận tại Tổ 7, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan, Đoàn ĐBQH TP. Bắc Ninh, khẳng định mục tiêu xây dựng luật là hài hòa lợi ích giữa người dân và doanh nghiệp, với mục tiêu đặt sức khỏe người dân lên trên hết và trước hết, nhưng phải tạo điều kiện thông thoáng cho doanh nghiệp trong quá trình sản xuất kinh doanh. Thống kê của ngành y tế cho thấy một vụ ngộ độc thực phẩm có thể gây ra 200 bệnh khác nhau, riêng rối loạn tiêu hóa có trên 20 loại, nếu làm không tốt sẽ rất dễ xảy ra sự cố.

Bộ trưởng Bộ Y tế cho biết dự thảo Luật tập trung vào 5 nhóm giải pháp chính: Quản lý theo chuỗi; cắt giảm thủ tục hành chính; xây dựng hệ thống số hóa thông tin dữ liệu; quản lý thực phẩm kinh doanh điện tử; thực hiện một cơ quan đầu mối.

Về mô hình quản lý, Bộ trưởng chia sẻ, trước đây quản lý chia theo ngành hàng (Bộ Y tế quản lý 6 nhóm, Bộ Công Thương quản lý 8 nhóm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý 19 nhóm từ xây dựng thể chế đến kiểm tra, giám sát). Trong dự thảo Luật mới, an toàn thực phẩm được tách riêng và Bộ Y tế chịu trách nhiệm quản lý nhà nước thống nhất. Dù vậy, vai trò của các bộ vẫn rất quan trọng và phải phối hợp chặt chẽ với Bộ Y tế. Nếu mất an toàn thực phẩm ở khâu sản xuất ban đầu thì cơ sở nuôi trồng phải chịu trách nhiệm và Bộ Y tế sẽ hỗ trợ truy xuất nguồn gốc. Dự thảo luật cũng sẽ quy định rõ trách nhiệm chia sẻ dữ liệu giữa các bộ, ngành để quản lý theo chuỗi.

Giải trình về quy định đăng ký lại bản công bố sản phẩm sau 5 năm, Bộ trưởng Đào Hồng Lan nêu rõ việc này nhằm ghi nhận lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp xem trong 5 năm qua có bao nhiêu vi phạm, có bị thu hồi sản phẩm không để phục vụ công tác hậu kiểm. Việc đăng ký được thiết kế theo hướng đăng ký tự động, gửi hồ sơ tự động nhằm xây dựng hệ thống dữ liệu công khai tới người dân. Lịch sử tuân thủ tốt (ví dụ 3 lần nhập khẩu tốt) sẽ giúp giảm tần suất kiểm tra. Ngược lại, sản phẩm liên tục xảy ra vi phạm sẽ bị thu hồi, công bố thông tin cho người dân và làm cơ sở để cơ quan chức năng tiến hành kiểm tra quy trình sản xuất.

Cũng tại Tổ 7, ĐBQH Lê Nguyên Thao, ĐBQH tỉnh Lâm Đồng, kiến nghị bổ sung vào Điều 2 hoặc Điều 62 của dự thảo luật quy định phân biệt rõ hai mốc: "sử dụng đến ngày" (gắn với ngưỡng an toàn, sau ngày này thực phẩm không còn an toàn) và "sử dụng tốt nhất trước ngày" (gắn với chất lượng áp dụng cho thực phẩm khô, đồ đóng hộp, khi quá mốc này chất lượng có thể giảm nhưng vẫn an toàn). Đồng thời, đại biểu đề nghị Bộ Y tế ban hành danh mục thực phẩm áp dụng từng loại mốc để tránh việc người dân vứt bỏ thực phẩm còn an toàn gây lãng phí hoặc ngược lại, dùng thực phẩm quá hạn gây ngộ độc.

Đại biểu Lê Nguyên Thao cũng đề nghị bổ sung quy định yêu cầu ghi rõ thời gian sử dụng tối đa sau khi mở bao bì đối với các nhóm thực phẩm cần thiết do Bộ Y tế quy định như sữa công thức cho trẻ, nước sốt, đồ hộp, đồ uống, sản phẩm lên men, nhằm tránh nguy cơ ngộ độc xảy ra ngay trong gia đình sau khi đã mở nắp sản phẩm.