Để khởi nghiệp thành công, đam mê thôi là chưa đủ

PV Báo Phụ nữ Việt Nam có cuộc trao đổi với Tiến sĩ Nguyễn Văn Tân, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Lạc Hồng (Đồng Nai), và là thành viên đại diện Hội đồng Ban Giám khảo Cuộc thi "Phụ nữ Đồng Nai khởi nghiệp sáng tạo với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh" năm 2026, liên quan đến vấn đề này.

+ Ông có đánh giá thế nào về các dự án tham gia Cuộc thi "Phụ nữ Đồng Nai khởi nghiệp sáng tạo với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh" năm 2026?

Qua theo dõi và đánh giá các dự án tham gia cuộc thi năm 2026, tôi cho rằng đây là một hoạt động có ý nghĩa thiết thực, thể hiện tinh thần chủ động, sáng tạo và khát vọng vươn lên của phụ nữ Đồng Nai trong phát triển kinh tế. Điểm đáng ghi nhận là định hướng khởi nghiệp năm nay gắn với hai xu thế quan trọng là chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Đây không chỉ là yêu cầu của thời đại mà còn mở ra cơ hội để phụ nữ nâng cao giá trị sản phẩm, đổi mới phương thức kinh doanh, mở rộng thị trường và phát triển sinh kế bền vững.

Đặc biệt, với những dự án khai thác lợi thế địa phương, phát triển sản phẩm đặc trưng, nông sản, thực phẩm chế biến, dịch vụ và các mô hình kinh doanh gắn với cộng đồng, việc ứng dụng công nghệ số và các giải pháp thân thiện với môi trường có thể tạo ra giá trị gia tăng đáng kể. Như dự án "Nghệ - Nâng giá trị nông sản bản địa, tạo sinh kế xanh bằng kinh tế xanh và chuyển đổi số" của chị Đoàn Thị Minh Trâm (phường Chơn Thành), hay dự án "Thành tâm FARM 4.0 - Hệ sinh thái nông nghiệp xanh vì sức khỏe cộng đồng" của chị Đỗ Thị Dinh (phường Long Thành). Tuy nhiên, dưới góc độ chuyên môn, tôi cho rằng một dự án khởi nghiệp tốt không chỉ dừng lại ở ý tưởng hay sản phẩm có chất lượng. Điều quan trọng là phải chứng minh được nhu cầu thực sự của thị trường, xác định rõ khách hàng mục tiêu, có mô hình kinh doanh khả thi, phương án tài chính hợp lý và khả năng phát triển trong dài hạn.

Tôi đánh giá cao tinh thần tham gia cuộc thi của chị em phụ nữ. Đồng thời, kỳ vọng rằng thông qua hoạt động này, các ý tưởng tiềm năng sẽ tiếp tục được hoàn thiện, kết nối với doanh nghiệp, chuyên gia và nhà đầu tư để từng bước chuyển hóa thành những mô hình kinh doanh thực tế, tạo việc làm, tăng thu nhập và đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của thành phố Đồng Nai. Theo tôi, giá trị lớn nhất của cuộc thi không chỉ nằm ở việc lựa chọn những dự án đạt giải, mà còn ở khả năng giúp phụ nữ biến ý tưởng thành sản phẩm, biến sản phẩm thành thị trường và biến thị trường thành sinh kế bền vững.

+ Phụ nữ khởi nghiệp sáng tạo gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh hiện nay có thuận lợi và thách thức gì, thưa ông?

Theo tôi, về thuận lợi, trước hết, chuyển đổi số giúp giảm đáng kể rào cản gia nhập thị trường. Với điện thoại thông minh, các nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội và công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), một phụ nữ khởi nghiệp có thể giới thiệu sản phẩm, tiếp cận khách hàng, quảng bá thương hiệu và quản lý một phần hoạt động kinh doanh với chi phí thấp hơn nhiều so với trước đây. Công nghệ còn hỗ trợ phân tích nhu cầu khách hàng, sáng tạo nội dung, chăm sóc khách hàng và nâng cao hiệu quả vận hành. Bên cạnh đó, xu hướng tiêu dùng xanh, tiêu dùng có trách nhiệm và nhu cầu truy xuất nguồn gốc sản phẩm đang tạo thêm cơ hội cho các mô hình kinh doanh sử dụng nguyên liệu địa phương, giảm bao bì nhựa, tiết kiệm năng lượng, tái sử dụng tài nguyên và phát triển kinh tế tuần hoàn. Đồng Nai có tiềm năng phát triển nhiều mô hình như vậy nhờ lợi thế về nông nghiệp, công nghiệp chế biến, hệ thống doanh nghiệp và thị trường tiêu dùng.

Tuy nhiên, thách thức lớn là không phải phụ nữ nào cũng có đủ kiến thức, kỹ năng số, năng lực quản trị và nguồn lực tài chính để khai thác những cơ hội này. Bán hàng trực tuyến không đồng nghĩa với kinh doanh hiệu quả; có mặt trên mạng xã hội không đồng nghĩa với xây dựng được thương hiệu. Tương tự, tuyên bố sản phẩm xanh cũng chưa đủ nếu doanh nghiệp không chứng minh được các tiêu chí môi trường và lợi ích thực tế. Ngoài ra, nhiều phụ nữ còn phải cân bằng giữa công việc kinh doanh, trách nhiệm gia đình và chăm sóc người thân. Điều này có thể làm hạn chế thời gian học tập, kết nối thị trường và mở rộng hoạt động kinh doanh.

Vì vậy, theo tôi, cần chuyển từ cách tiếp cận chỉ khuyến khích phụ nữ khởi nghiệp sang hỗ trợ họ phát triển năng lực kinh doanh một cách toàn diện, bao gồm kỹ năng số, quản trị tài chính, phát triển sản phẩm, tiếp cận thị trường và thực hành kinh doanh xanh. Chuyển đổi số giúp phụ nữ tiếp cận thị trường rộng hơn; chuyển đổi xanh giúp tạo giá trị bền vững hơn; còn năng lực quản trị quyết định liệu những cơ hội đó có chuyển thành kết quả kinh doanh hay không.

+ Vậy những hạn chế, thiếu sót thường gặp đối với các dự án khởi nghiệp của phụ nữ trên địa bàn hiện nay là gì?

Theo tôi, thứ nhất, ý tưởng và sản phẩm chưa luôn xuất phát từ nhu cầu đã được kiểm chứng của khách hàng. Người khởi nghiệp có thể rất tâm huyết với sản phẩm của mình, nhưng điều quan trọng là phải xác định được ai sẽ mua, khách hàng sẵn sàng trả bao nhiêu và vì sao họ chọn sản phẩm này thay vì những sản phẩm khác trên thị trường.

Thứ hai, nhiều dự án chưa xây dựng đầy đủ mô hình kinh doanh. Các nội dung như phân khúc khách hàng, giá trị khác biệt, kênh phân phối, quan hệ khách hàng, nguồn doanh thu, cơ cấu chi phí và đối tác chiến lược cần được làm rõ. Nếu chỉ tập trung vào sản xuất mà chưa tính đến đầu ra, chi phí bán hàng và lợi nhuận, dự án rất dễ gặp khó khăn khi triển khai thực tế.

Thứ ba, năng lực tài chính và quản trị dòng tiền còn là vấn đề đáng quan tâm. Doanh thu không đồng nghĩa với lợi nhuận, và lợi nhuận kế toán cũng không đồng nghĩa với dòng tiền sẵn có. Người khởi nghiệp cần tính toán điểm hòa vốn, vốn lưu động, khả năng thu hồi công nợ và các kịch bản rủi ro trước khi mở rộng quy mô.

Thứ tư, việc ứng dụng chuyển đổi số ở một số mô hình có thể mới dừng lại ở quảng bá trên mạng xã hội, chưa gắn với quản trị dữ liệu khách hàng, kiểm soát tồn kho, đo lường hiệu quả marketing và tối ưu hoạt động kinh doanh. Đối với chuyển đổi xanh, cần tránh tình trạng chỉ dừng ở thông điệp quảng cáo mà chưa có giải pháp cụ thể, có thể kiểm chứng về sử dụng nguyên liệu, bao bì, năng lượng và chất thải.

Thứ năm, một số dự án có thể chưa làm rõ lợi thế cạnh tranh, chiến lược xây dựng thương hiệu, tiêu chuẩn chất lượng, sở hữu trí tuệ hoặc phương án mở rộng thị trường.

Tôi cho rằng những hạn chế này không phải là điểm yếu riêng của phụ nữ mà là những vấn đề thường gặp ở các doanh nghiệp khởi nghiệp nói chung, đặc biệt trong giai đoạn đầu. Điều cần thiết là giúp các chị em tiếp cận phương pháp quản trị bài bản, được cố vấn trực tiếp và có cơ hội thử nghiệm sản phẩm với khách hàng thực tế.

Theo tôi, thay vì chỉ hướng dẫn cách viết một bản thuyết minh dự án hấp dẫn để tham gia cuộc thi, cần giúp người khởi nghiệp trả lời được ba câu hỏi cốt lõi: Khách hàng thực sự cần gì? Mô hình này tạo ra lợi nhuận bằng cách nào? Và điều gì giúp doanh nghiệp tồn tại, phát triển sau khi kết thúc chương trình hỗ trợ?

+ Theo ông, để khởi nghiệp thành công thì người phụ nữ cần phải lưu ý những điều gì?

Theo tôi, để khởi nghiệp thành công, phụ nữ cần quan tâm đến năm vấn đề cốt lõi. Thứ nhất, bắt đầu từ nhu cầu thực tế của thị trường. Đừng chỉ khởi nghiệp vì bản thân có một sản phẩm yêu thích hoặc thấy một mô hình đang được nhiều người thực hiện. Hãy tìm hiểu khách hàng, quan sát vấn đề họ đang gặp phải, phỏng vấn người mua tiềm năng và thử nghiệm sản phẩm ở quy mô nhỏ trước khi đầu tư lớn.

Thứ hai, xây dựng mô hình kinh doanh rõ ràng. Người khởi nghiệp cần xác định khách hàng mục tiêu, giá trị khác biệt, kênh bán hàng, nguồn doanh thu, chi phí và phương án tạo lợi nhuận. Có thể sử dụng mô hình Business Model Canvas với chín cấu phần để nhìn nhận toàn diện hoạt động kinh doanh, nhận diện điểm còn thiếu và điều chỉnh trước khi triển khai.

Thứ ba, ứng dụng công nghệ số phù hợp với nguồn lực. Không nhất thiết phải đầu tư hệ thống công nghệ đắt tiền ngay từ đầu. Có thể bắt đầu bằng các công cụ đơn giản để bán hàng trực tuyến, quản lý khách hàng, theo dõi doanh thu và chi phí, sử dụng AI hỗ trợ nội dung marketing hoặc phân tích thông tin thị trường. Điều quan trọng là công nghệ phải giải quyết được vấn đề cụ thể và mang lại hiệu quả đo lường được.

Thứ tư, đưa yếu tố xanh vào hoạt động kinh doanh một cách thực chất. Chuyển đổi xanh không chỉ là sử dụng bao bì thân thiện với môi trường hay truyền thông về sản phẩm xanh. Đó còn là việc sử dụng tài nguyên hiệu quả, giảm chất thải, lựa chọn nguyên liệu phù hợp, nâng cao chất lượng sản phẩm và minh bạch thông tin với khách hàng. Những cam kết về môi trường cần có cơ sở để kiểm chứng.

Thứ năm, chuẩn bị năng lực quản trị và tinh thần học hỏi lâu dài. Người khởi nghiệp cần hiểu tài chính cơ bản, quản lý dòng tiền, tuân thủ quy định pháp luật, bảo vệ thương hiệu và sở hữu trí tuệ, đồng thời chủ động tìm kiếm cố vấn, đối tác và các cơ hội hợp tác. Không nên vội mở rộng quy mô khi mô hình kinh doanh chưa chứng minh được tính khả thi.

Thông điệp cuối cùng của tôi là: Đừng khởi nghiệp chỉ bằng đam mê; hãy bắt đầu bằng một vấn đề thực tế, kiểm chứng bằng khách hàng, phát triển bằng năng lực quản trị và tạo lợi thế bằng đổi mới sáng tạo. Trong bối cảnh hiện nay, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh không nên chỉ là tiêu chí để tham gia cuộc thi, mà cần trở thành những năng lực thực sự giúp doanh nghiệp nâng cao sức cạnh tranh và phát triển bền vững.

+ Xin cảm ơn ông đã chia sẻ !