Để không bị ngộ độc thực phẩm dịp Tết, cần thay đổi ngay thói quen này

Những sai lầm phổ biến khiến nguy cơ ngộ độc tăng cao dịp Tết

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, đặc trưng của Tết là nhu cầu thực phẩm tăng cao, cùng với tâm lý "chuẩn bị dư để không thiếu". Chính thói quen này khiến nhiều gia đình tích trữ lượng lớn thịt, cá, giò chả, bánh chưng trong nhiều ngày, thậm chí cả tuần. Khi tủ lạnh quá tải, luồng khí lạnh không lưu thông đều, một số vị trí nhiệt độ tăng lên tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển.

Ngoài ra, việc hâm nóng thức ăn nhiều lần cũng là yếu tố nguy hiểm. "Không ít người nghĩ rằng chỉ cần đun sôi lại là thực phẩm an toàn. Tuy nhiên, một số loại vi khuẩn như tụ cầu vàng có thể sinh độc tố bền nhiệt, nghĩa là đun sôi cũng không loại bỏ được hoàn toàn nguy cơ. Độc tố này có thể hình thành khi thực phẩm chín để ở nhiệt độ phòng trên 2 giờ, đặc biệt là các món giàu đạm như thịt, salad, bánh kem", bác sĩ Huy Hoàng thông tin với phóng viên báo Phụ nữ Việt Nam.

Một sai lầm khác là nhiễm chéo trong quá trình chế biến. Dao, thớt dùng chung cho thực phẩm sống và chín, hoặc rửa rau sống bằng nước không đảm bảo vệ sinh, có thể khiến vi khuẩn như Salmonella hay E.coli lây lan. Đây là nguyên nhân phổ biến gây tiêu chảy, sốt cao, thậm chí biến chứng nguy hiểm.

Bên cạnh đó, xu hướng sử dụng thực phẩm đóng hộp, hút chân không tự làm tại nhà cũng tiềm ẩn nguy cơ. Vi khuẩn kỵ khí gây ngộ độc thần kinh có thể phát triển trong môi trường thiếu oxy nếu quy trình không đảm bảo. "Đây là dạng ngộ độc hiếm nhưng rất nguy hiểm, có thể gây liệt cơ hô hấp nếu không được điều trị kịp thời", bác sĩ Hoàng cảnh báo.

Một yếu tố ít được chú ý là rượu bia. Dịp Tết, việc uống rượu bia kéo dài làm giảm acid dạ dày, khiến hệ tiêu hóa dễ bị tấn công hơn. Những người cao tuổi, trẻ nhỏ hoặc bệnh nền như tiểu đường, tim mạch càng có nguy cơ biến chứng nặng.

Theo bác sĩ, thời tiết nồm ẩm đầu xuân cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ. Độ ẩm cao giúp nấm mốc phát triển, sinh độc tố lâu dài gây tổn thương gan, thận. Các loại hạt, bánh chưng hoặc thực phẩm khô nếu bảo quản không đúng có thể nhiễm độc tố mà mắt thường khó nhận biết.

Thay đổi thói quen 

Từ kinh nghiệm lâm sàng, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng nhấn mạnh: "Phòng bệnh luôn hiệu quả hơn điều trị. Chỉ cần thay đổi một số thói quen đơn giản, gia đình có thể giảm đáng kể nguy cơ ngộ độc thực phẩm".

Nguyên tắc đầu tiên là không tích trữ quá nhiều. Mỗi gia đình nên mua thực phẩm đủ dùng trong 2–3 ngày. Điều này không chỉ giúp đảm bảo độ tươi mà còn tránh quá tải tủ lạnh. Khi bảo quản, cần phân loại rõ thực phẩm sống chín, sử dụng hộp kín và đặt riêng từng khu vực.

Nhiệt độ bảo quản đóng vai trò quyết định. Thực phẩm sống nên được giữ đông sâu, trong khi đồ chín bảo quản ở ngăn mát 2–4°C. Nếu không ăn ngay, cần làm lạnh nhanh trong vòng 2 giờ sau khi nấu. Thức ăn đã để ở nhiệt độ phòng trên 4 giờ nên bỏ, không tiếc.

Về chế biến, cần nấu chín kỹ, đặc biệt với thịt gia cầm, trứng và hải sản. Rau sống phải rửa sạch, có thể ngâm nước muối loãng hoặc dung dịch chuyên dụng. Người nội trợ nên rửa tay bằng xà phòng trước khi chế biến và sau khi tiếp xúc thực phẩm sống.

Bác sĩ cũng khuyến cáo người dân cần chú ý lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, tránh mua hàng trôi nổi. Đối với các sản phẩm truyền thống như giò chả, nem, nên chọn cơ sở uy tín, có chứng nhận an toàn.

Khi có dấu hiệu nghi ngờ ngộ độc, cần xử trí đúng. Triệu chứng thường gặp gồm buồn nôn, tiêu chảy, đau bụng, sốt nhẹ. Trong trường hợp nhẹ, việc bù nước và điện giải là quan trọng nhất. Người bệnh nên uống dung dịch bù nước theo hướng dẫn, ăn nhẹ, tránh đồ dầu mỡ.

Tuy nhiên, cần nhập viện ngay nếu có các dấu hiệu như nôn liên tục, không uống được nước, mất nước nặng, tiêu chảy ra máu, sốt cao, hoặc các biểu hiện thần kinh như nhìn đôi, yếu cơ, khó thở. Nhóm nguy cơ cao như trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh nền cần được theo dõi sát.

Ngoài ra, mỗi gia đình nên chuẩn bị "tủ thuốc mini" gồm dung dịch bù nước, men vi sinh, nhiệt kế và lưu sẵn số điện thoại cấp cứu. Đây là bước đơn giản nhưng có thể giúp xử trí kịp thời trong những ngày nghỉ lễ.

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng nhấn mạnh rằng an toàn thực phẩm không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý mà còn phụ thuộc vào nhận thức mỗi người. Khi người dân chủ động hơn trong lựa chọn, bảo quản và chế biến thực phẩm, nguy cơ ngộ độc sẽ giảm rõ rệt.