Đề xuất ưu tiên phụ nữ đơn thân nuôi con nhỏ thuê nhà ở xã hội

Thảo luận về dự án Luật Nhà ở (sửa đổi) chiều 28/10, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc, Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TP HCM, đề nghị chính sách nhà ở xã hội cần gắn với nhu cầu thực tế, khả năng chi trả và điều kiện sinh sống của người dân.

Theo bà, nhà ở giá thấp nhưng xa nơi làm việc, thiếu hạ tầng đồng bộ có thể khiến người lao động phát sinh thêm chi phí đi lại, sinh hoạt, làm giảm ý nghĩa của chính sách an sinh.

Lo ngại khi nhà ở giá thấp nhưng xa nơi làm việc

Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc đề nghị bổ sung phụ nữ đơn thân đang nuôi con nhỏ, có khó khăn về nhà ở vào diện ưu tiên thuê nhà, nhằm bảo đảm đồng bộ với quy định tại Điều 60 của dự thảo luật.

Theo bà, với những người mẹ này, chỗ ở ổn định không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt mà còn giúp họ duy trì việc làm, chăm sóc và nuôi dạy con, từng bước vượt qua khó khăn trong cuộc sống.

Về cơ chế phát triển nhà ở xã hội, dự thảo cho phép chủ đầu tư thực hiện nghĩa vụ bằng cách bố trí quỹ đất trong dự án, bố trí đất tại vị trí khác hoặc nộp tiền tương đương.

Nữ đại biểu đoàn TPHCM cho rằng cần có tiêu chí kiểm soát chặt chẽ việc lựa chọn phương án nộp tiền, tránh tình trạng chủ đầu tư ưu tiên cách làm này thay vì dành đất xây dựng nhà ở xã hội. Nếu không, người lao động có thể phải tìm nhà tại những khu vực xa trung tâm, thiếu hạ tầng giao thông và dịch vụ xã hội.

"Nhà ở giá thấp nhưng xa nơi mưu sinh chưa chắc đã là nhà ở phù hợp với người lao động", bà nói.

Bà đề nghị chỉ cho phép nộp tiền thay thế khi dự án không thể bố trí quỹ đất phù hợp, trên cơ sở tiêu chí thẩm định của Nhà nước. Việc quản lý, sử dụng nguồn tiền này thông qua Quỹ nhà ở cũng cần được quy định minh bạch.

Đối với giá thuê nhà ở được đầu tư bằng vốn của Quỹ nhà ở, nữ đại biểu cho rằng nguyên tắc tính đủ chi phí thu hồi vốn cần đi kèm cơ chế bảo đảm khả năng chi trả của người thu nhập thấp. Phần chênh lệch cần được xem xét hỗ trợ từ ngân sách hoặc nguồn thu khai thác thương mại của quỹ.

Với trường hợp người đã có nhà nhưng nơi làm việc ở xa, nhất là sau sắp xếp đơn vị hành chính, bà đề nghị luật quy định khung tiêu chí về khoảng cách và thời gian di chuyển, tránh tình trạng áp dụng chính sách thiếu thống nhất giữa các địa phương.

Cần "siết" giá bán lại nhà ở xã hội sau 5 năm

Về quy định sau 5 năm, người mua nhà ở xã hội chỉ được bán lại cho người đủ điều kiện mua loại nhà này, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc đồng tình với mục tiêu hạn chế đầu cơ, trục lợi chính sách, song đề nghị cân nhắc tác động đến quyền tài sản của người dân.

Theo bà, những biến cố như chuyển nơi công tác, chữa bệnh hiểm nghèo hoặc thay đổi nơi sinh sống có thể khiến gia đình cần bán nhà. Vì vậy, quy định chuyển nhượng cần tính đến những trường hợp phát sinh nhu cầu chính đáng.

Đại biểu đề xuất ưu tiên bán lại cho người đủ điều kiện hoặc chủ đầu tư trong một thời hạn xác định, với giá chuyển nhượng công khai, minh bạch. Nếu không có người mua phù hợp, có thể xem xét cơ chế chuyển nhượng có điều kiện, đồng thời hoàn trả phần ưu đãi của Nhà nước theo quy định.

Cũng quan tâm đến vấn đề này, đại biểu Lý Anh Thư, Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh An Giang, ủng hộ việc siết điều kiện chuyển nhượng sau 5 năm để hạn chế đầu cơ, nhưng đề nghị bổ sung nguyên tắc xác định giá bán lại.

Theo bà, nếu không có cơ chế kiểm soát giá, nhà ở xã hội dù được bán lại với mức thấp hơn nhà thương mại vẫn có thể vượt quá khả năng chi trả của những người thực sự có nhu cầu. Người bán cũng có thể thu được khoản chênh lệch lớn từ chính sách hỗ trợ của Nhà nước, làm giảm ý nghĩa an sinh của chương trình.

Bà Thư đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu cách xác định giá bán lại dựa trên giá mua ban đầu và chỉ số hoặc hệ số điều chỉnh do cơ quan có thẩm quyền quy định, có tính đến biến động hợp lý của chi phí xây dựng và mặt bằng giá.

Theo dự thảo, Chính phủ đề xuất sau 5 năm kể từ ngày thanh toán đủ tiền, người mua nhà ở xã hội không được tự do chuyển nhượng mà chỉ được bán lại cho người thuộc diện được mua theo quy định. Quy định hiện hành cho phép chủ sở hữu chuyển nhượng sau thời hạn này theo cơ chế thị trường, không giới hạn đối tượng mua.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng: Nhà ở xã hội sau 5 năm không được bán theo giá thị trường

Giải trình tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho rằng nhà ở xã hội là chính sách an sinh dành cho người khó khăn về thu nhập, do đó việc chuyển nhượng cần có điều kiện để tránh trục lợi.

Ông khẳng định nhà ở xã hội sau 5 năm không được chuyển nhượng theo giá thị trường như nhà ở thương mại. Theo Bộ trưởng, giá nhà ở xã hội tại các địa phương khác nhau do chi phí xây dựng, hạ tầng và lãi suất mà nhà đầu tư phải chi trả không giống nhau.

Ông dẫn chứng, dự án có hạ tầng tốt, nhiều tầng đỗ xe thường có chi phí khác với dự án ít chỗ đỗ xe. Giá vật tư, vật liệu xây dựng giữa các địa phương cũng có sự chênh lệch. Đây là những yếu tố khiến giá nhà ở xã hội thời gian qua dao động khoảng 15-29 triệu đồng mỗi m2.

Liên quan cải tạo chung cư cũ, Bộ trưởng nhận định đây là bài toán khó, nhất là với các chung cư xây dựng trước năm 1994 cần cải tạo, chỉnh trang đô thị.

Ông dẫn chứng tại Hà Nội, một số căn hộ diện tích 20-30 m2 có 5-6 nhân khẩu sinh sống, trong khi người dân mong muốn được đền bù căn hộ mới rộng tới 100 m2. Theo ông, yêu cầu này gây khó khăn cho việc cân đối phương án bồi thường và thu hút nhà đầu tư tham gia cải tạo.

Bộ trưởng cho biết Hà Nội đã áp dụng hệ số đền bù chung cư cũ lên đến 1,5; dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) cũng bổ sung nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ việc xây dựng lại chung cư cũ.

Theo kế hoạch, từ nay đến năm 2030, các địa phương được giao phát triển 899.857 căn nhà ở xã hội, trong đó 191.023 căn cho thuê, chiếm khoảng 21%; còn lại 708.834 căn để bán và thuê mua.

TPHCM có chỉ tiêu cao nhất với 181.257 căn, tiếp đến là Hà Nội với 84.000 căn, Đồng Nai 60.054 căn và Hải Phòng 32.850 căn.

Quốc hội dự kiến xem xét, biểu quyết thông qua dự án Luật Nhà ở (sửa đổi) vào ngày 21/11. Nếu được thông qua, luật sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2027.