Dệt may Việt Nam - mắt xích dẫn dắt chuỗi cung ứng ASEAN

ASEAN hướng đến hệ sinh thái sản xuất thống nhất

Với kim ngạch xuất khẩu liên tục duy trì đà tăng trưởng dương, dệt may Việt Nam đang đứng trước cơ hội chuyển mình từ vai trò quốc gia gia công thuần túy sang vị thế dẫn dắt và kết nối các mắt xích giá trị trong nội khối.

Đánh giá về thị trường ASEAN, các chuyên gia nhận định khu vực này đã không còn là những quốc gia đứng độc lập mà đang vận hành như một thực thể liên kết chặt chẽ về sản xuất, logistics và công nghệ. Số liệu từ Hiệp hội Dệt may Việt Nam (Vitas) cho thấy một bức tranh tăng trưởng đầy ấn tượng. Xuất khẩu hàng dệt may nước ta sang khu vực này đã tăng từ hơn 2 tỷ USD năm 2020 lên 3,1 tỷ USD vào năm 2025. Ghi nhận tốc độ tăng trưởng bình quân 8,8% mỗi năm.

Hiện nay, ASEAN chiếm khoảng 6,74% tổng tỷ trọng xuất khẩu của toàn ngành, trong đó Singapore và Thái Lan tiếp tục giữ vững vị trí là những thị trường nhập khẩu trọng điểm. Quý I/2026, đà tăng trưởng này vẫn được duy trì ổn định với các con số cụ thể tại từng thị trường như Indonesia đạt 144 triệu USD, Thái Lan 80 triệu USD và Malaysia 42,5 triệu USD.

Theo ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), ASEAN đang chuyển mình mạnh mẽ theo chiến lược "ASEAN+1", trở thành trung tâm sản xuất và tiêu thụ quan trọng nhờ vào sự dịch chuyển của các chuỗi cung ứng toàn cầu. Sự bổ trợ đan xen giữa các nền kinh tế nội khối, ví dụ như Việt Nam xuất khẩu linh kiện dệt may sang Thái Lan và ngược lại nhập khẩu các thiết bị công nghệ từ quốc gia này, đã minh chứng cho một mạng lưới sản xuất ngày càng gắn kết.

Lợi thế lớn nhất của doanh nghiệp dệt may Việt Nam "phủ sóng" thị trường ASEAN chính là khoảng cách địa lý gần gũi, giúp tối ưu hóa chi phí logistics và rút ngắn thời gian giao hàng. Lợi thế này đặc biệt phù hợp với các đơn hàng thời vụ hoặc phân khúc thời trang nhanh. Việc vận chuyển nhanh chóng cho phép các nhà xuất khẩu Việt Nam linh hoạt xử lý các dòng sản phẩm. Trong đó, từ đồng phục công sở đến đồ thể thao kỹ thuật với sức cạnh tranh vượt trội về giá thành theo các điều kiện giao hàng như FOB hay EXW. Bên cạnh đó, sự bùng nổ của thương mại điện tử tại Singapore và Thái Lan cũng đang mở ra những cánh cửa mới để hàng dệt may Việt tiếp cận trực tiếp đến tay người tiêu dùng cuối cùng một cách hiệu quả.

Tuy nhiên, "con đường nội khối" không chỉ trải đầy hoa hồng khi doanh nghiệp phải đối mặt với sự cạnh tranh trực tiếp từ chính các nước láng giềng vốn cũng có thế mạnh về may mặc. Các thách thức về thanh toán, thu hồi công nợ và đặc biệt là hàng rào tiêu chuẩn xanh (ESG, LEED) đang trở thành những "nút thắt" mới.

Sự phụ thuộc vào hơn 70% nguyên liệu nhập khẩu, chủ yếu từ Trung Quốc, khiến ngành dệt may dễ bị tổn thương trước các cú sốc giá dầu thô và đứt gãy chuỗi cung ứng tại các điểm nóng như Biển Đỏ hay eo biển Hormuz. Khi giá dầu vượt ngưỡng 100 USD/thùng, chi phí hóa chất nhuộm và sợi tổng hợp tăng mạnh, trực tiếp bào mòn lợi thế về giá của hàng Việt Nam so với các đối thủ như Bangladesh – quốc gia đang dẫn đầu về phân khúc "sản phẩm xanh giá rẻ".

Mở rộng chuỗi cung ứng, chuyển đổi xanh và số

Để tăng sức cạnh tranh và khơi thông dòng chảy nội khối, các chuyên gia phân tích, giải pháp cốt lõi là thực hiện quyết liệt chiến lược "3 đa dạng hóa" bao gồm: Đa dạng hóa thị trường, mặt hàng và khách hàng.

Thay vì chỉ tập trung vào gia công, doanh nghiệp cần chuyển mạnh sang các phân khúc có giá trị gia tăng cao hơn. Cụ thể như thiết kế, phát triển sản phẩm và cung ứng trọn gói. Việc tận dụng các Hiệp định thương mại tự do (FTA) nội khối và các thỏa thuận như Một cửa ASEAN thế hệ 2.0 sẽ là nền tảng quan trọng để số hóa quy trình thông quan, tiết giảm chi phí giao dịch và tăng cường an ninh chuỗi cung ứng.

Một hướng đi mang tính đột phá là xây dựng chuỗi cung ứng "dọc nội khối". Qua đó nâng tỷ lệ tự chủ nguồn cung lên mức 40-50%, giảm bớt sự phụ thuộc vào các nguồn nguyên liệu ngoại khối. Việc chuyển dịch sang sử dụng sợi tái chế, sợi tre hay sợi dứa không chỉ giúp tránh "bão giá" dầu mỏ mà còn là "tấm khiên" bảo vệ doanh nghiệp trước các tiêu chuẩn thẩm định bền vững (CSDDD) của thị trường quốc tế.

Đồng thời, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào quy trình quản trị và cắt vải được dự báo có thể giúp giảm tới 20% chi phí vận hành, giúp dệt may Việt Nam đi trước các đối thủ từ 3 đến 5 năm. Theo ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy "bán hàng vào một thị trường" sang "kết nối với một trung tâm khu vực" như Singapore hay Thái Lan để từ đó vươn ra các mắt xích cao nhất của chuỗi giá trị toàn cầu.