Đi làm xa bị giữ căn cước, ép trả nợ: Người lao động cầu cứu ở đâu?

Bạn đọc hỏi: Tôi được người quen giới thiệu việc làm ở tỉnh khác. Khi đến nơi, chủ sử dụng lao động giữ căn cước công dân, yêu cầu trả phí môi giới và tiền ăn ở. Tôi muốn về nhà nhưng bị gây sức ép, dọa phải trả một khoản nợ lớn nếu bỏ việc. Tôi cần làm gì để bảo vệ mình?

Trả lời:

Người lao động không có nghĩa vụ chấp nhận việc bị giữ giấy tờ tùy thân hoặc bị ép tiếp tục làm việc chỉ vì bên tuyển dụng đưa ra một khoản nợ. Nếu có dấu hiệu đe dọa, khống chế hoặc không cho rời khỏi nơi làm việc, người lao động cần ưu tiên tìm cách bảo đảm an toàn và báo cơ quan chức năng. Cụ thể, không nên đối đầu với chủ sử dụng lao động, có thể chấp nhận những thỏa hiệp nhất định như tạm thời giam gia làm việc như những người khác, tỉnh táo đảm bảo an toàn cho chính mình, tìm kiếm cơ hội thuận lợi để thoát thân hoặc báo cho cơ quan chức năng... 

Điều 17 Bộ luật Lao động năm 2019 nghiêm cấm người sử dụng lao động giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ của người lao động; yêu cầu người lao động đặt cọc bằng tiền hoặc tài sản khác để bảo đảm thực hiện hợp đồng; hoặc buộc người lao động thực hiện hợp đồng lao động để trả nợ cho người sử dụng lao động.

Vì vậy, nếu chủ sử dụng lao động giữ căn cước công dân hoặc dùng khoản nợ để ngăn chị nghỉ việc, chị có thể yêu cầu trả lại giấy tờ, đồng thời trình báo cơ quan có thẩm quyền. Nếu bị đe dọa, giam giữ hoặc có nguy cơ bị hành hung, hãy liên hệ Công an cấp xã nơi đang làm việc; trường hợp khẩn cấp có thể gọi 113.

Chị cũng nên thông báo vụ việc cho cơ quan quản lý nhà nước về lao động tại địa phương để được hướng dẫn bảo vệ quyền lợi. Nếu chưa xác định được cơ quan chuyên môn tiếp nhận sau khi tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, chị có thể đến UBND cấp xã đề nghị hướng dẫn, chuyển thông tin đến đúng đầu mối có thẩm quyền.

Các tin nhắn tuyển dụng, thông tin người giới thiệu, hợp đồng hoặc giấy tờ nhận việc, chứng từ chuyển tiền, nội dung yêu cầu trả nợ và thông tin về nơi làm việc đều có thể giúp làm rõ vụ việc. Chị nên lưu giữ những tài liệu này nếu có thể thực hiện an toàn. Không nên ký giấy nhận nợ hoặc cam kết chưa hiểu rõ nội dung, nhất là khi bị đe dọa, ép buộc.

Trường hợp có dấu hiệu tuyển mộ bằng thủ đoạn lừa gạt, đe dọa hoặc khống chế nhằm bóc lột, cưỡng bức lao động, cơ quan chức năng cần xem xét theo Luật Phòng, chống mua bán người năm 2024, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, cùng các quy định liên quan. Người lao động không cần tự kết luận mình có phải nạn nhân mua bán người hay không mới được báo tin.

Cần lưu ý, tranh chấp về phí môi giới hoặc tiền ăn ở không mặc nhiên là mua bán người. Tuy nhiên, nếu người lao động bị giữ giấy tờ, bị hạn chế đi lại hoặc bị ép làm việc để trả nợ, vụ việc cần được kiểm tra, đánh giá đầy đủ.

Căn cứ pháp lý: Điều 17 Bộ luật Lao động năm 2019; Luật Phòng, chống mua bán người năm 2024 và các văn bản hướng dẫn còn hiệu lực.