Diễn đàn tháng 10: Linh hoạt để không cản trở người khác

Tôi và chồng từng trải qua không ít lần tranh luận căng thẳng, chỉ vì việc chồng có thói quen vượt đèn đỏ. Quan điểm của chồng tôi rất đơn giản: Cứ hễ ngã tư nào vắng bóng cảnh sát giao thông, không có camera phạt nguội và có khoảng trống rẽ phải là anh lại nhấn ga vượt qua. Anh coi đó là sự linh hoạt để tiết kiệm vài chục giây chờ đợi. Còn tôi thì luôn kiên quyết: "Dù đường vắng hay không có ai nhìn thấy, đèn đỏ thì phải dừng lại. Đó là chấp hành luật giao thông, và cũng là sự tự trọng của chính mình".

Chồng tôi nhiều lúc khó chịu, bảo tôi khó tính và hay cằn nhằn. Có lần bất lực trước thói quen xấu của anh, tôi đành dùng biện pháp mạnh: "Nếu anh tiếp tục vượt đèn đỏ, em sẽ xuống xe và tự đi về đấy". Biết tôi không nói hai lời, mỗi khi có tôi ngồi sau, anh mới chịu nhẫn nại dừng lại trước vạch vôi.

Điều tôi lo nhất không phải là vài chục giây chờ đợi ở ngã tư, mà là cách người ta nghĩ ra đủ lý do để bào chữa cho cái sai của mình ngay trong chính ngôi nhà của mình.

Tôi nhớ mãi lần anh chở tôi trên đường, dù tôi đã nhắc nhở nhưng anh vẫn thản nhiên rẽ phải lúc đèn đỏ. Ngay lập tức, tiếng còi của lực lượng chức năng vang lên phía trước. Tôi lặng lẽ bước xuống xe, đứng sang một bên và bảo anh: "Anh tự xuống giải quyết nhé, em sẽ không ra xin xỏ giúp đâu". Nhìn anh ngượng ngùng ra làm việc với cảnh sát, tôi thà để anh nộp phạt chứ nhất quyết không can thiệp. Tôi rất ghét cảm giác phải luồn cúi, xin xỏ cho một cái sai mà mình biết rõ nhưng vẫn cố tình vi phạm.

Thế nhưng, sau lần đó, thói quen đi "lối tắt" của anh vẫn chưa thể chấm dứt. Anh thường ngụy trang cái sai bằng những lý do rất phổ biến: "Đường vắng mà em, người ta rẽ đầy ra đấy thôi!" hay "Ai cũng đi thế, mình đứng lại chỉ làm cản trở phía sau"...

"Ai cũng làm thế" - câu nói tưởng như vô hại ấy thực chất lại âm thầm bào mòn lòng tự trọng của con người. Khi cái sai nhỏ được nhiều người làm theo mà không bị xử lý ngay, người ta dễ coi đó là chuyện bình thường. Từ chỗ sợ bị phạt, ta chuyển sang tâm lý chỉ sợ bị phát hiện. Và đến khi không có ai giám sát, sự tự giác trong mỗi người coi như không còn tác dụng.

Cái giá lớn nhất của việc dễ dãi với những vi phạm nhỏ chỉ thực sự lộ diện khi anh chở con trai chúng tôi. Dù anh luôn hứa sẽ chấp hành nghiêm túc trước mặt con, nhưng một hôm đi học về, cu Bo lén kể với mẹ: "Mẹ ơi, hôm nay không có mẹ, bố lại vượt đèn đỏ đấy!".

Câu nói ngây thơ của con làm tôi khựng lại. Chúng ta vẫn thường dạy con phải trung thực và sống có kỷ luật, nhưng hành động thực tế lại vô tình dạy con bài học ngược lại: Luật lệ chỉ cần chấp hành khi có người nhìn thấy, còn khi không ai biết thì vi phạm mới là khôn khéo. Cứ như thế, trẻ sẽ lớn lên với suy nghĩ đối phó, và lòng tự trọng sẽ dần bị thay thế bởi sự khôn lanh giả tạo.

Dạo gần đây, khi mức phạt tăng cao và camera phạt nguội có ở khắp nơi, chồng tôi đi đứng cẩn thận và đúng luật hơn hẳn. Trong một bữa cơm gia đình, tôi nhẹ nhàng bảo anh: "Nếu mình chỉ đi đúng vì sợ mất tiền hay sợ camera ghi hình, thì đó mới là sợ phạt. Còn lòng tự trọng là khi đường vắng, không ai kiểm soát, mình vẫn tự giác dừng lại trước vạch vôi vì tôn trọng chính mình".

Sống đàng hoàng giữa một đám đông quen chọn "lối tắt" chưa bao giờ là việc dễ dàng. Nhìn dòng người thản nhiên vượt qua khi mình kiên nhẫn đứng đợi, đôi khi ta thấy mình thật lạc lõng. Nhưng tôi tin, lòng tự trọng không phải điều gì cao xa, mà nằm ngay ở lựa chọn làm điều đúng khi không có ai nhìn thấy.

Một xã hội văn minh không thể chỉ trông chờ vào sự răn đe của camera hay tiền phạt. Nó phải bắt đầu từ sự tự giác của mỗi người, từ thói quen đúng đắn của từng cha mẹ: Sống trung thực và đi đường thẳng, trước hết là để không phải tự xấu hổ với chính mình.