Diễn đàn tháng 10: Sĩ diện khiến nhiều người ngại nói thật

Lời xin lỗi và bài học về sự công bằng

Đến trường đón con, người mẹ bất ngờ bị một phụ huynh khác dẫn con gái đến phản ánh rằng con trai chị đã đẩy bạn ngã, khiến tay bạn bị trầy xước. Chưa tìm hiểu đầu đuôi, chị đã nghiêm mặt chất vấn: "Tại sao con lại đẩy bạn ngã đau như thế?" và yêu cầu con xin lỗi bạn.

Cậu bé im lặng. Khi phụ huynh kia nhận xét con "lì mặt", chị càng nóng giận, lớn tiếng quát con ngay giữa sân trường. Lúc ấy, cậu bé bật khóc nức nở: "Mẹ hỏi bạn ấy làm gì con và tại sao bị ngã mới đúng chứ!", rồi ấm ức chạy đi.

Người mẹ quay sang hỏi bé gái mới biết cháu tưởng con trai chị làm rơi sách nên đã cầm thước đánh bạn. Con trai chị tránh đi, khiến bé gái mất đà ngã xuống.

Hiểu rõ sự việc, hai người mẹ cùng cười xòa vì hiểu lầm. Phụ huynh của bé gái gọi con trai chị lại xin lỗi. Người mẹ cũng xin lỗi con vì đã vội quy kết con có lỗi khi chưa chịu lắng nghe. Nhờ những lời xin lỗi ấy, hai đứa trẻ dễ dàng làm lành.

Đó là câu chuyện được một người tham gia khảo sát chia sẻ, gợi ra cách ứng xử đáng suy ngẫm: Dám nhận sai trước con trẻ cũng là cách người lớn thể hiện sự công bằng và trách nhiệm.

Kết quả khảo sát cho thấy, với nhận định "Giữ lòng tự trọng là sống đúng với những điều mình tin là đúng, còn giữ sĩ diện là quá quan tâm đến cách người khác nhìn nhận mình", có 65,5% người tham gia đồng ý hoặc hoàn toàn đồng ý. Tuy nhiên, vẫn có những ý kiến không đồng tình hoặc phân vân. Trong đời sống, ranh giới giữa giữ gìn lòng tự trọng và cố bảo vệ hình ảnh trước người khác đôi khi không dễ phân biệt.

Những điều khó nói vì sợ bị đánh giá

Khó khăn tiền bạc, những bất hòa trong gia đình hay một sai sót ở nơi làm việc đều có thể trở thành điều nhiều người muốn giấu kín.

Trong khảo sát, giấu khó khăn tiền bạc là tình huống được lựa chọn nhiều nhất, với 50% người tham gia. Tiếp đến là che giấu bất hòa, rạn nứt gia đình vì sợ người ngoài đánh giá. Các tình huống khác liên quan đến việc ngại nhận lỗi, nhận công việc vượt khả năng hoặc chi tiêu quá sức để giữ thể diện. Điều này phần nào cho thấy áp lực giữ hình ảnh có thể len vào nhiều mặt của đời sống.

Một người đàn ông tham gia khảo sát kể rằng khi công việc thay đổi, thu nhập sụt giảm, anh đã cố gồng mình vì không muốn người thân biết. Nhưng rồi càng kéo dài, anh càng mệt mỏi, chất lượng cuộc sống cũng đi xuống. Cuối cùng, anh quyết định thẳng thắn trao đổi với vợ để cùng tháo gỡ khó khăn, thay đổi cuộc sống. Sau đó, mọi việc dần ổn định. Nhìn lại trải nghiệm ấy, anh nhận ra rằng không nên giấu mọi chuyện rồi âm thầm chịu đựng một mình.

Đôi khi, nỗi lo mất hình ảnh khiến việc chia sẻ với người thân trở nên khó khăn hơn cả chính vấn đề đang phải đối mặt.

Một phụ nữ khác chia sẻ rằng chị từng có thời gian rơi vào bế tắc khi chồng phải chấp hành án phạt tù. Một mình chị vừa lo cho con lớn học đại học, vừa nuôi con nhỏ đang học lớp 9. Để có tiền chăm lo gia đình, chị chủ động từ bỏ những cuộc tụ tập ăn uống, du lịch. Dù bị mọi người chê cười là keo kiệt, chị vẫn bỏ ngoài tai, chỉ mong các con chăm học, không ốm đau.

Chị kể, đến nay người con lớn đã ra trường, có việc làm và tự nuôi sống bản thân, còn con nhỏ chuẩn bị vào đại học. Chị hy vọng khi cả 2 con đều có công việc, tự lo được cuộc sống, vợ chồng chị sẽ có dịp đi đây đó để bù lại những năm tháng đã qua.

Khác với nỗi lo phải giữ hình ảnh trước người thân, người phụ nữ này lựa chọn không để những lời đánh giá chi phối điều mình cho là quan trọng.

Một người từng cố che giấu khó khăn, một người chấp nhận bị chê cười. Hai trải nghiệm gợi ra những cách ứng xử khác nhau trước ánh nhìn của người khác.

Khi được hỏi điều gì khiến nhiều người ngại thừa nhận khó khăn, thất bại hoặc sai lầm, 40% người tham gia lựa chọn nỗi sợ bị chê cười, đánh giá. Những nguyên nhân khác liên quan đến việc khó chấp nhận thất bại của bản thân, sợ người thân thất vọng hoặc muốn giữ hình ảnh thành công trước mọi người.

Những lựa chọn này cho thấy áp lực giữ thể diện không chỉ đến từ cách người khác nhìn nhận mình, đôi khi chính những kỳ vọng mà mỗi người tự đặt lên mình còn chi phối mạnh hơn.

Dám sống đúng với mình

Giữ lòng tự trọng có đồng nghĩa với việc luôn phải lên tiếng khi bị đối xử thiếu công bằng? Đây cũng là một tình huống được đặt ra trong khảo sát.

Phần lớn người tham gia, chiếm 59,1%, cho rằng cần tùy hoàn cảnh để quyết định lên tiếng hay im lặng. Những người còn lại có cách nhìn khác nhau về việc bảo vệ bản thân, nhẫn nhịn để tránh mâu thuẫn hoặc chưa có quan điểm rõ ràng.

Điều đáng quan tâm có lẽ nằm ở lý do phía sau mỗi lựa chọn: Im lặng vì chủ động cân nhắc hoàn cảnh hay vì sợ mất lòng, sợ bị đánh giá?

Trong công việc, áp lực giữ thể diện đôi khi xuất hiện trong một quyết định rất cụ thể: Có nên tiếp tục nhận thêm việc khi bản thân đã quá tải?

Một phụ nữ tham gia khảo sát kể rằng khi đang mang thai, chị được giao khối lượng công việc lớn, cần hoàn thành gấp trong thời gian ngắn, vượt quá khả năng xử lý của bản thân. Thay vì cố nhận tất cả để giữ thể diện, chị đã thẳng thắn trao đổi với cấp trên về tình trạng quá tải và đề xuất phương án chia sẻ công việc với các đồng nghiệp. Tuy nhiên, chị vẫn đảm nhận vai trò kiểm duyệt cuối cùng trước khi trình lên cấp trên.

Sau khi từ chối phần việc quá sức, chị cảm thấy nhẹ nhõm và biết trân trọng sức khỏe của mình hơn. Qua trải nghiệm ấy, chị nhận ra rằng thay vì cố gắng giữ thể diện, việc dám đối diện với giới hạn của bản thân cũng là cách giúp công việc đạt hiệu quả thực chất.

Không cố giữ thể diện bằng mọi giá đôi khi cũng là cách để mỗi người đưa ra lựa chọn phù hợp hơn với chính mình.

Những trải nghiệm được chia sẻ trong khảo sát còn nhắc đến việc dám nhận lỗi, thừa nhận khó khăn, tìm kiếm sự hỗ trợ hoặc từ chối những điều vượt quá khả năng.

Tuy nhiên, sống thật với bản thân không có nghĩa là phải công khai mọi khó khăn hay chuyện riêng tư. Mỗi người vẫn có quyền giữ những giới hạn cần thiết và lựa chọn cách ứng xử phù hợp với hoàn cảnh.

Khảo sát nhanh của Báo Phụ nữ Việt Nam với những câu trả lời và trải nghiệm được chia sẻ đã gợi ra nhiều vấn đề gần gũi trong đời sống gia đình, công việc và các mối quan hệ.

Trong thế giới mà con người dễ bị nhìn nhận qua thành tích, thu nhập, cách sống hay hình ảnh bên ngoài, việc thừa nhận mình có lúc sai, có lúc thất bại hoặc cần sự giúp đỡ có thể đòi hỏi nhiều can đảm.

Và có lẽ, lòng tự trọng cũng nằm ở khả năng đối diện với những điều chưa hoàn hảo của chính mình, để không phải sống quá mệt mỏi vì ánh nhìn của người khác.