Diễn đàn tháng 9: Cần giảm các khoản thu tự phát

"Biến hóa" quỹ phụ huynh

Tiếng trống khai trường vang lên mang theo niềm hân hoan của con trẻ nhưng cũng đi kèm những âu lo thầm lặng của phụ huynh. Chính sách miễn, giảm học phí do Nhà nước mở rộng những năm qua là chủ trương vô cùng nhân văn, giúp gỡ bỏ gánh nặng tài chính cho hàng triệu gia đình. Thế nhưng, sự nhẹ nhõm ấy chưa trọn vẹn khi các khoản thu đầu năm vẫn tiếp tục đè nặng lên vai cha mẹ.

Không phải lo học phí nhưng cha mẹ lại đối mặt với hàng loạt khoản thu "thỏa thuận" như quỹ lớp, quỹ phụ huynh, tiền tivi, máy chiếu, điều hòa... Mức đóng từ 1 triệu đến 1,5 triệu đồng/học kỳ cho mỗi học sinh ở thành phố trở thành gánh nặng khiến nhiều gia đình lao động "toát mồ hôi", nhất là những nhà có 2-3 con cùng đi học. Sự gia tăng chi phí tự phát này vô tình xóa đi sự nhẹ nhõm mà chính sách miễn học phí mang lại.

Chia sẻ về câu chuyện này, TS. Vũ Thu Hương (Trung tâm Cá siêu quậy) cho biết, vấn đề quỹ phụ huynh đã tồn tại nhiều năm qua. Điều đáng lo ngại là càng ngày, khoản quỹ này càng biến tướng và lệch đi rất xa so với mục tiêu giáo dục ban đầu.

Về bản chất, Ban đại diện cha mẹ học sinh ra đời là để bảo vệ quyền lợi của học sinh và làm cầu nối đồng hành cùng nhà trường trong công tác giáo dục. Nhưng trên thực tế, tổ chức này ở nhiều nơi lại đang biến thành nơi thu vén tài chính và tổ chức phong trào. Nhìn vào chuỗi thu chi suốt một năm học, nguồn quỹ đóng góp chủ yếu chỉ đổ dồn vào hai việc: Mua quà biếu và tổ chức ăn uống liên hoan.

Việc lạm dụng quỹ lớp cho các buổi liên hoan với gà rán, pizza, trà sữa, bim bim... là cách làm thiếu cân nhắc. Thực đơn này không chỉ đi ngược lối sống lành mạnh của nhiều gia đình mà còn tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc, dị ứng ở trẻ nhỏ. Đáng nói, trong khi bếp ăn bán trú được kiểm soát chặt chẽ thì những bữa ăn do ban phụ huynh tự tổ chức lại hoàn toàn bỏ ngỏ. Việc dùng tiền chung để thỏa mãn sự tiện lợi của người lớn là bất cập lớn đầu tiên.

Đáng lo ngại hơn là tư duy giáo dục bị cào bằng qua cách khen thưởng cuối năm. Với suy nghĩ "ai cũng đóng tiền nên con nào cũng phải có quà", ban phụ huynh sẵn sàng chia đều phần thưởng cho tất cả học sinh. Cách làm này vô tình làm mất đi ý nghĩa của sự khích lệ. Khi một đứa trẻ nỗ lực suốt cả năm cũng nhận phần quà giống hệt bạn chưa ngoan hay vi phạm kỷ luật, chúng ta đang vô tình gieo vào tâm trí trẻ suy nghĩ: Không cần cố gắng rồi cũng sẽ có phần.

Đáng buồn hơn, những góp ý chân thành của phụ huynh nhiều khi lại bị gạt đi. Nhiều ban phụ huynh thậm chí dùng sức ép gián tiếp, khiến cha mẹ lo sợ con mình bị cô lập hay đối xử thiếu thiện cảm nếu không đóng tiền. Vì thương con, phụ huynh đành ngậm ngùi cắn răng nộp quỹ. Một tổ chức đại diện cho cha mẹ nhưng lại đem sự an toàn của trẻ ra làm áp lực tiền bạc thì đã hoàn toàn biến chất.

Hiện nay, nguồn lực nhà nước đầu tư cho trường lớp, thiết bị dạy học và đời sống giáo viên ngày càng đầy đủ. Giáo dục không còn phải sống dựa vào những khoản đóng góp chắp vá dưới tên gọi "xã hội hóa" hay quỹ lớp. Đã đến lúc chấm dứt sự tồn tại của những khoản quỹ tự phát này.

Không cần tồn tại Ban và Quỹ phụ huynh

Để ngày tựu trường thực sự bớt nỗi lo, ngành giáo dục cần những quyết sách rõ ràng, mạnh mẽ. Thứ nhất, phải siết chặt quy định thu chi của quỹ phụ huynh, cấm việc dùng quỹ vào ăn uống, liên hoan hay quà tặng cào bằng. Mọi đóng góp (nếu có) phải dồn cho sự phát triển của học sinh: Mua sách cho thư viện lớp, hỗ trợ học sinh nghèo, hoặc tài trợ các hoạt động trải nghiệm thiết thực.

Thứ hai, quản lý chặt chẽ mọi hoạt động tài chính học đường. Mọi khoản thu ngoài chính khóa phải đảm bảo nguyên tắc tự nguyện, công khai hóa đơn chứng từ và chịu sự kiểm tra, thanh tra minh bạch.

Thứ ba, kiên quyết giải tán những mắt xích biến tướng. Theo TS. Vũ Thu Hương, nếu Ban đại diện cha mẹ học sinh không đem lại giá trị giáo dục mà chỉ làm gia tăng gánh nặng tiền bạc, giải pháp triệt để là xóa bỏ cả ban lẫn quỹ phụ huynh. Khi cần phối hợp tổ chức các hoạt động cụ thể, nhà trường và giáo viên hoàn toàn có thể lấy ý kiến trực tiếp từ toàn thể phụ huynh một cách công khai và minh bạch.

Hãy trả môi trường học đường về đúng nơi nuôi dưỡng tri thức, nhân cách và sự bình đẳng cho mọi đứa trẻ, chứ không phải là nơi bắt đầu của những gánh nặng đầu năm.