Diễn đàn "Xin đừng đánh con!": Đại biểu Quốc hội "hiến kế" để xóa bỏ bạo lực

Phải xây dựng được một cơ chế bảo vệ trẻ em đủ mạnh, đủ nhanh và đủ hiệu quả ngay từ giai đoạn phát hiện nguy cơ

PV: Những vụ bạo hành trẻ em nghiêm trọng tại các đô thị lớn vừa qua không chỉ là nỗi đau của các gia đình nạn nhân mà còn là cú sốc với dư luận. Là một người mẹ, đồng thời là đại biểu Quốc hội thường xuyên giám sát việc thực hiện quyền trẻ em, bà nhận định thế nào về "vùng tối" của bạo lực đang ẩn nấp ngay trong những căn hộ hào nhoáng hay những khu dân cư đông đúc?

Đại biểu chuyên trách Nguyễn Thị Mai Thoa: Theo dõi những vụ việc bạo hành trẻ em vừa qua, tôi thực sự đau xót, ám ảnh khi những em bé đáng lẽ phải được yêu thương, bảo vệ lại trở thành nạn nhân của chính cha, mẹ, người lớn xung quanh mình. Những vụ bạo hành trẻ em xảy ra ngay giữa các đô thị lớn cho thấy một thực tế đáng lo ngại: bạo lực với trẻ em không ở đâu xa mà có thể ẩn nấp ở ngay giữa những căn hộ hiện đại, chung cư cao tầng hay khu dân cư tưởng như văn minh và an toàn. Ở cùng khu dân cư hoặc chung cư nhưng hàng xóm không biết nhau. Không gian công cộng thu hẹp, trẻ em ít ra ngoài hơn, ít tiếp xúc với người ngoài nên những người khác ít có cơ hội nhận ra các dấu hiệu bất thường ở trẻ. Bên cạnh đó, những áp lực về công việc, kinh tế, tâm lý… của cha, mẹ thường dồn vào trong bốn bức tường nhà. Bạo lực trẻ em hôm nay có xu hướng tinh vi hơn, kín đáo hơn và đôi khi được "ngụy trang" dưới danh nghĩa "dạy dỗ", "quản lý" hay áp lực tâm lý trong gia đình.

Pháp luật đã quy định trách nhiệm, quy trình cung cấp, xử lý thông tin, thông báo, tố giác hành vi xâm hại trẻ em[1]. Tuy nhiên không ít trường hợp, bạo lực diễn ra trong thời gian dài nhưng không được phát hiện, hoặc có phát hiện dấu hiệu bất thường nhưng chưa kịp thời lên tiếng, trong khi trẻ em là người dễ bị tổn thương nhất và không có khả năng tự bảo vệ. Điều này cho thấy vẫn còn khoảng cách giữa quy định pháp luật về phòng ngừa, phát hiện sớm trẻ em bị bạo lực, xâm hại và thực thi trên thực tế. Quan trọng hơn, cần tiếp tục gìn giữ, bồi đắp truyền thống yêu thương con trẻ, xây dựng ý thức, văn hoá mà mỗi người lớn coi việc bảo vệ một đứa trẻ là trách nhiệm của mình.

PV: Hiện nay, có nhiều ý kiến cho rằng các mức xử phạt đối với tội danh hành hạ, ngược đãi trẻ em vẫn còn "nhẹ tay" so với tổn thương tâm lý và thể xác suốt đời của nạn nhân. Từ góc độ là đại biểu chuyên trách thuộc Ủy ban Văn hóa và Xã hội, bà nghĩ sao về đề xuất xây dựng một cơ chế pháp lý đặc thù cho án bạo hành trẻ em, hoặc tăng mức hình phạt tối đa để tạo tính răn đe tuyệt đối?

Đại biểu chuyên trách Nguyễn Thị Mai Thoa: Khi nhìn một trẻ em bị bạo hành với những thương tích về thể chất và tổn thương tâm lý kéo dài, có thể ảnh hưởng đến cả quá trình phát triển nhân cách, niềm tin và tương lai của các em, tôi cho rằng những bức xúc của dư luận trước các vụ bạo hành trẻ em nghiêm trọng thời gian qua là hoàn toàn có cơ sở. Hiện nay, tùy vào tính chất, mức độ vi phạm mà hành vi bạo lực trẻ em có thể bị xử phạt hành chính[2] hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự[3]. Pháp luật cũng đã quy định cơ chế đặc thù bảo vệ trẻ em là nạn nhân trong các vụ án hình sự trong Luật tư pháp người chưa thành niên.

Từ góc độ xây dựng và giám sát chính sách, tôi đồng tình với quan điểm cần rà soát lại các quy định pháp luật liên quan đến hành vi bạo lực trẻ em để bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở việc tăng nặng hình phạt, mà quan trọng hơn là phải xây dựng được một cơ chế bảo vệ trẻ em đủ mạnh, đủ nhanh và đủ hiệu quả ngay từ giai đoạn phát hiện nguy cơ. Tôi cho rằng có thể nghiên cứu cơ chế pháp lý đặc thù đối với các vụ bạo hành trẻ em theo hướng: ưu tiên xử lý nhanh; tăng cường các biện pháp bảo vệ khẩn cấp đối với trẻ; quy định chặt chẽ về trách nhiệm của người giám hộ, cơ sở trông giữ, nuôi dưỡng trẻ và các cá nhân có liên quan; bổ sung cơ chế hỗ trợ tâm lý, phục hồi dài hạn cho trẻ em là nạn nhân bị xâm hại; quy định trách nhiệm pháp lý bắt buộc phải thông báo, tố giác hành vi xâm hại trẻ em.

Đối với đề xuất tăng mức hình phạt tối đa, theo tôi cần được xem xét trên cơ sở đánh giá toàn diện tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi. Những hành vi bạo hành có tính chất kéo dài, có yếu tố tra tấn, xâm hại nghiêm trọng thể chất, tinh thần của trẻ hoặc dẫn đến hậu quả đặc biệt nặng nề thì phải xử lý thật nghiêm minh, không thể coi đó chỉ là câu chuyện "dạy con" hay bạo lực trong phạm vi gia đình. Trẻ em không phải là đối tượng để trút giận, kiểm soát hay áp đặt bằng bạo lực. Mọi hành vi xâm hại trẻ em đều phải được phòng ngừa, phát hiện sớm, can thiệp kịp thời và xử lý nghiêm khắc để bảo vệ quyền được sống an toàn, được yêu thương và phát triển toàn diện.

Phá vỡ sự im lặng để bảo vệ tương lai

PV: Thực tế đau lòng là nhiều vụ bạo hành diễn ra kéo dài, hàng xóm có nghe thấy nhưng lực lượng chức năng lại khó can thiệp kịp thời vì rào cản "quyền riêng tư" hoặc quy trình tiếp nhận tin báo còn chậm. Theo bà, chúng ta cần tháo gỡ điểm nghẽn nào trong cơ chế phối hợp giữa Công an - Đoàn thể - Tổ dân phố (hoặc Ban quản trị chung cư) để khâu can thiệp sớm thực sự có hiệu lực, thay vì chỉ xuất hiện khi sự việc đã quá muộn?

Đại biểu chuyên trách Nguyễn Thị Mai Thoa: Như tôi đã trao đổi ở trên, pháp luật đã có quy định về trách nhiệm thông tin, thông báo, tố giác, quy trình tiếp nhận, xử lý thông tin, thông báo, tố giác hành vi xâm hại trẻ em và quy trình hỗ trợ, can thiệp đối với trường hợp trẻ em bị xâm hại hoặc có nguy cơ bị bạo lực, xâm hại, cơ chế bảo mật thông tin đối với người tố giác và bảo đảm lợi ích tốt nhất cho trẻ em[4]. Tổng đài điện thoại quốc gia bảo vệ trẻ em (số 111) hoạt động 24/7, miễn phí, tiếp nhận và xử lý ban đầu các thông tin, thông báo, tố giác hành vi xâm hại trẻ em với số lượng các cuộc gọi đến tăng hằng năm. Việc tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm xâm hại trẻ em được thực hiện theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự.

Tuy nhiên, trên thực tế vẫn xảy ra những vụ bạo hành trẻ em mà không được phát hiện, ngăn chặn kịp thời. Đối với những vụ việc này, không phải cộng đồng, hàng xóm hoàn toàn không biết nhưng còn tâm lý e ngại can thiệp vào chuyện riêng của gia đình, quyền riêng tư của cá nhân, sợ phiền phức hoặc chưa nắm được các quy định pháp luật về trách nhiệm thông tin, thông báo, tố giác hành vi xâm hại trẻ em, thiếu trách nhiệm trong thực hiện các quy định này.

Cơ quan thực hiện quản lý nhà nước về trẻ em các cấp cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền để người dân hiểu nguyên tắc bảo đảm an toàn cho trẻ em là trước hết, trên hết, xác định và thực hiện nghiêm túc, đầy đủ trách nhiệm thông tin, thông báo, tố giác hành vi xâm hại trẻ em. Khi có dấu hiệu trẻ em bị bạo hành thì đó không còn là "việc riêng trong nhà", mà là vấn đề bảo vệ quyền con người, quyền trẻ em, là trách nhiệm của mỗi công dân, cơ quan, tổ chưc và toàn xã hội. Nếu chúng ta chậm can thiệp chỉ vì rào cản tâm lý hay thủ tục, hậu quả có thể là sự tổn thương không thể cứu vãn đối với trẻ em. Phải làm tốt công tác này để phát huy vai trò của người dân, cộng đồng dân cư trong bảo vệ trẻ em, để người dân thấy việc lên tiếng, tố giác hành vi xâm hại trẻ em là trách nhiệm, được Nhà nước bảo vệ, khuyến khích, không lo bị phiền hà hay liên lụy.

Tại các khu dân cư, chung cư…, Tổ dân phố, Ban quản trị cần phải được tuyên truyền, tập huấn về: kiến thức, kỹ năng bảo vệ trẻ em, trong đó có việc nhận diện các dấu hiệu trẻ em bị bạo lực và kỹ năng xử lý ban đầu; quy trình tiếp nhận, xử lý thông tin, thông báo, tố giác hành vi xâm hại trẻ em; quy trình hỗ trợ, can thiệp đối với trường hợp trẻ em bị xâm hại hoặc có nguy cơ bị bạo lực, xâm hại; đồng thời quy định cơ chế, phân công trách nhiệm cụ thể trong Tổ dân phố, Ban quản trị để tăng cường trách nhiệm triển khai, phối hợp với các cơ quan có trách nhiệm bảo vệ trẻ em tại địa phương (công an phường/xã, người làm công tác bảo vệ trẻ em cấp xã, đại diện hội, đoàn thể…) theo quy định của pháp luật, đặc biệt là trong các trường hợp bảo vệ trẻ em khẩn cấp.

PV: Ở nhiều quốc gia, giáo viên, bác sĩ hay nhân viên công tác xã hội nếu thấy dấu hiệu trẻ bị bạo hành mà không báo cáo sẽ bị coi là vi phạm pháp luật và bị tước giấy phép hành nghề. Tại Việt Nam, chúng ta mới chỉ dừng lại ở việc khuyến khích đạo đức. Thưa bà, phải chăng đã đến lúc chúng ta cần quy định tố giác là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc đối với những nhóm nghề nghiệp đặc thù này? Và làm thế nào để bảo vệ tuyệt đối danh tính, giúp họ vượt qua tâm lý ngại va chạm hay sợ bị trả thù?

Đại biểu chuyên trách Nguyễn Thị Mai Thoa: Việt Nam đã có các quy định về trách nhiệm thông tin, thông báo, tố giác hành vi xâm hại trẻ em và nguyên tắc bảo mật thông tin trong tiếp nhận, xử lý thông tin, thông báo, tố giác hành vi xâm hại trẻ em tại Luật Trẻ em năm 2016 và Nghị định số 56/2017/NĐ-CP của Chính phủ. Theo đó, "cơ quan, tổ chức, cơ sở giáo dục, gia đình, cá nhân có trách nhiệm thông tin, thông báo, tố giác hành vi xâm hại trẻ em, trường hợp trẻ em bị xâm hại hoặc có nguy cơ bị bạo lực, bóc lột, bỏ rơi đến cơ quan có thẩm quyền"[5]; đồng thời yêu cầu "mọi thông tin, thông báo, tố giác trong quá trình tiếp nhận, xác minh phải được bảo mật vì lợi ích, sự an toàn của người cung cấp thông tin và vì lợi ích tốt nhất của trẻ em có liên quan", quá trình cung cấp, trao đổi thông tin phục vụ cho việc bảo vệ trẻ em giữa nơi tiếp nhận thông tin và cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền, chức năng bảo vệ trẻ em phải được bảo mật". Theo đó, trách nhiệm thông tin, thông báo, tố giác hành vi xâm hại trẻ em là trách nhiệm của mọi công dân, bao gồm cả giáo viên, bác sĩ, người hành nghề công tác xã hội, người trực tiếp chăm sóc trẻ…

Mới đây, Chính phủ đã ban hành Nghi định số 98/2026/NĐ-CP ngày 26/3/2026 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo trợ, trợ giúp xã hội và trẻ em, quy định mức phạt tiền từ 5 triệu đến 15 triệu đồng đối với các hành vi không thông báo, không cung cấp, che giấu thông tin, ngăn cản việc cung cấp thông tin về trẻ em có nguy cơ bị bóc lột, bị bạo lực và có nguy cơ bị xâm hại khác; thông tin về trẻ em bị xâm hại cho cơ quan, cá nhân có thẩm quyền; không bảo mật thông tin, thông báo, tố giác hành vi xâm hại trẻ em[6].

Bên cạnh đó, pháp luật hình sự quy định các tổ chức, cá nhân có quyền và nghĩa vụ phát hiện, tố giác, báo tin về tội phạm[7]. Người nào che giấu tội phạm hoặc không tố giác tội phạm tùy vào mức độ có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự[8].

Các quy định pháp luật nêu trên tạo hành lang pháp lý khuyến khích thực hiện trách nhiệm, bảo vệ an toàn đối với mọi công dân trong thực hiện trách nhiệm thông báo, tố giác hành vi xâm hại trẻ em.

PV: Thực tế cho thấy bảo vệ trẻ em không thể chỉ dựa vào những giải pháp tình thế khi sự việc đã rồi. Từ góc độ một nhà làm chính sách tâm huyết với trẻ em, bà mong muốn thấy một sự thay đổi mang tính đột phá nào trong hệ thống an sinh và bảo vệ trẻ em tại các đô thị lớn hiện nay? Theo bà, chúng ta cần tháo gỡ điểm nghẽn lớn nhất nào để mỗi khu dân cư, mỗi gia đình thực sự trở thành một pháo đài an toàn, không còn những khoảng trống cho bạo lực len lỏi?

Đại biểu chuyên trách Nguyễn Thị Mai Thoa: Theo tôi, điều quan trọng nhất không chỉ là xử lý nghiêm minh hành vi xâm hại trẻ em sau mỗi vụ việc bạo hành trẻ em đau lòng, mà là sự đồng lòng xây dựng, phát triển Hệ thống bảo vệ trẻ em tại cộng đồng và trên toàn quốc, trong đó "phát triển hệ thống cung cấp dịch vụ bảo vệ trẻ em; hỗ trợ, can thiệp kịp thời cho trẻ em bị xâm hại" theo yêu cầu của Quốc hội[9], bảo đảm trẻ em được an toàn, phát triển toàn diện trong chính môi trường gia đình, học đường và xã hội. Đây là trách nhiệm của các bộ, ngành, cơ quan, tổ chức, của từng gia đình, cá nhân.

Đồng thời, để tăng cường công tác bảo vệ trẻ em, phòng, chống xâm hại trẻ em, hỗ trợ cộng đồng, cơ sở thực hiện tốt công tác bảo vệ trẻ em, theo tôi, Bộ Y tế, các bộ, ngành liên quan, các địa phương cần quan tâm, tập trung thực hiện một số giải pháp sau:

- Tăng cường truyền thông, phổ biến, giáo dục kiến thức pháp luật, kỹ năng về thực hiện quyền trẻ em cho cha, mẹ, người chăm sóc trẻ em và các thành viên trong gia đình; chú trọng cung cấp kiến thức về bảo vệ trẻ em, bồi dưỡng kỹ năng cần thiết để làm cha mẹ đối với các cặp vợ chồng trẻ và trách nhiệm pháp lý của các thành viên gia đình, hàng xóm, cộng đồng trong việc tố cáo, tố giác hành vi, nguy cơ xâm hại, bạo lực trẻ em.

- Thực hiện có hiệu quả công tác phòng ngừa và tăng cường quản lý nhóm trẻ em có nguy cơ cao bị bạo lực, xâm hại, trở thành trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt[10] theo quy định tại Điều 48, 49 Luật Trẻ em.

- Đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ trẻ em, phòng, chống xâm hại trẻ em, nhất là việc thực hiện các quy định về tiếp nhận và xử lý thông tin đối với các trường hợp trẻ em bị bạo lực, xâm hại hoặc có nguy cơ bị bạo lực, xâm hại; việc chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em tại các cơ sở trợ giúp xã hội công lập, ngoài công lập.

- Tăng cường hơn nữa sự phối hợp giữa chính quyền, gia đình, nhà trường và xã hội trong công tác phòng ngừa, hỗ trợ và can thiệp đối với trẻ em bị bạo lực, xâm hại, đặc biệt là trách nhiệm kết nối của cơ quan, địa phương, đơn vị với Tổng đài điện thoại quốc gia bảo vệ trẻ em (số 111). Quan tâm, có giải pháp tạo việc làm, thu nhập, bảo đảm an sinh xã hội cho các bậc cha mẹ, phụ huynh trong những gia đình có hoàn cảnh khó khăn đang nuôi dưỡng, chăm sóc trẻ em.

- Tham mưu, trình cơ quan có thẩm quyền ban hành chính sách bố trí người làm công tác bảo vệ trẻ em cấp xã và bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho đội ngũ này bảo đảm thực hiện hiệu quả nhiệm vụ quy định tại Điều 53, Điều 72 Luật Trẻ em; đề xuất, kiến nghị điều chỉnh, bổ sung, hoàn thiện chính sách pháp luật liên quan đến phòng, chống bạo lực, xâm hại trẻ em và phòng, chống bạo lực gia đình.

PV: Xin trân trọng cảm ơn bà!

----------

[1] Điều 51 Luật Trẻ em

[2] Điều 22 Nghị định số 130/2021/NĐ-CP.

[3] Điều 123, 128, 134, 140, 185 Bộ luật Hình sự.

[4] Mục 2, 3 Chương III Nghị định số 56/2017/NĐ-CP.

[5] Điều 51 Luật Trẻ em.

[6] Điều 29 Nghị định số 98/2026/NĐ-CP.

[7] Điều 5 Bộ luật Tố tụng hình sự.

[8] Căn cứ Điều 18, Điều 19 Bộ luật Hình sự.

[9] Nghị quyết số 263/2025/QH15

[10] Trẻ em trong độ tuổi đi học phổ thông nhưng hiện không đi học; trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt; trẻ em không sống trong môi trường gia đình (trẻ em sống trong các cơ sở trợ giúp xã hôi công lập, cơ sở tôn giáo chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em, làng trẻ em SOS, trường giáo dưỡng); trẻ em có cha, mẹ ly hôn; trẻ em có cha, mẹ mắc tệ nạn xã hội, vi phạm pháp luật…