Đô thị hóa và những vấn đề trong bảo vệ phụ nữ, trẻ em

Trả lời phỏng vấn của Báo Phụ nữ Việt Nam, luật sư Nguyễn Hoàng Trung Hiếu - Đoàn Luật sư TPHCM, Phó Chi hội Luật sư, Hội Bảo vệ Quyền Trẻ em TPHCM cho rằng một siêu đô thị không chỉ cần phát triển nhanh, mà còn phải phát triển an toàn.

Phát triển nhanh nhưng phải an toàn

"Khi một người phụ nữ có thể yên tâm đi chuyến metro cuối ngày, khi một đứa trẻ có thể tự tin đến trường mà không sợ bị xâm hại, đó mới là thước đo chân thực của chất lượng quản trị đô thị và sự văn minh của xã hội. Vì vậy, dưới góc nhìn của luật sư thuộc Hội Bảo vệ Quyền trẻ em, tôi cho rằng, cần có giải pháp vừa mang tính chính sách vừa có tính khơi mở văn hoá tự nguyện ở cộng đồng để đạt được mục tiêu khả thi", luật sư Nguyễn Hoàng Trung Hiếu đưa ý kiến.

Theo luật sư Hiếu, đối với các vấn đề pháp lý liên quan đến dân sinh, phụ nữ và trẻ em trong một siêu đô thị, giải pháp không chỉ nằm ở việc hoàn thiện pháp luật mà cần xây dựng một hệ sinh thái bảo vệ người yếu thế, dựa trên một số trụ cột điển hình: Phòng ngừa thông qua giáo dục pháp luật, giáo dục kỹ năng sống và bình đẳng giới ngay từ nhà trường; Phát hiện sớm bằng cơ chế tiếp nhận, tố giác thuận tiện, an toàn, bảo mật; tăng vai trò của tổ dân phố, nhà trường, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội; Can thiệp kịp thời với sự phối hợp giữa công an, chính quyền, luật sư, chuyên gia tâm lý, cơ sở y tế và Hội Bảo vệ quyền trẻ em để bảo đảm nạn nhân được hỗ trợ toàn diện. 

Luật sư Nguyễn Hoàng Trung Hiếu cho rằng, một đô thị văn minh không chỉ được đo bằng những tòa nhà cao tầng, mà còn bằng cảm giác an toàn của phụ nữ và trẻ em khi sinh sống trong đó. Ở đó, chính sách là quan trọng, nhưng sự cộng tác của từng người dân là then chốt.

Về tình trạng phụ nữ bị sàm sỡ trên metro, xe buýt và không gian công cộng, theo luật sư Nguyễn Hoàng Trung Hiếu, cũng cần thực hiện đồng bộ một số giải pháp như: Hoàn thiện quy trình tiếp nhận và xử lý ngay tại nhà ga, trên xe buýt, metro. Tăng cường hệ thống camera, nút báo khẩn và lực lượng tuần tra. Đào tạo nhân viên vận hành biết cách bảo vệ nạn nhân và bảo toàn chứng cứ. Khuyến khích người dân can thiệp đúng cách khi chứng kiến hành vi quấy rối thay vì thờ ơ, mặc kệ. Đẩy mạnh truyền thông để người bị hại mạnh dạn tố giác, bởi sự im lặng vô tình tạo điều kiện cho hành vi tiếp diễn.

"Qua thực tiễn xét xử nhiều vụ án, tôi nhận thấy, nhiều người xem hành vi sàm sỡ là những hành vi "đùa giỡn" hay "chuyện bình thường". Trong văn hoá ứng xử, họ chưa phân biệt được đâu là hành vi xâm phạm quyền bất khả xâm phạm về thân thể, nhân phẩm và có thể bị xử lý hành chính hoặc thậm chí là truy cứu trách nhiệm hình sự. Vì vậy, về lâu dài, điều quan trọng vẫn là xây dựng văn hóa tôn trọng phụ nữ và trẻ em, bởi pháp luật có thể xử lý sau khi hành vi xảy ra, nhưng chỉ có giáo dục mới giúp phòng ngừa từ gốc".

Theo luật sư Nguyễn Hoàng Trung Hiếu, chúng ta có thể học hỏi từ Nhật Bản và một số quốc gia khác ở tinh thần "vì mình, vì người": xếp hàng trật tự, giữ gìn vệ sinh chung, tôn trọng không gian riêng tư, hạn chế gây phiền hà cho người khác và sẵn sàng lên tiếng khi chứng kiến hành vi sai trái. Đó không chỉ là phép lịch sự, mà là nền tảng của một đô thị an toàn. Pháp luật đặt ra giới hạn tối thiểu của hành vi, nhưng văn hóa công cộng mới quyết định chuẩn mực ứng xử của một xã hội. Một siêu đô thị sẽ rất đáng sống khi mỗi công dân đều trở thành một "người bảo vệ" cho không gian chung.

Các đề xuất từ góc nhìn pháp lý

Dưới góc nhìn pháp lý, trong giai đoạn TPHCM phát triển thành siêu đô thị, luật sư Nguyễn Hoàng Trung Hiếu đề xuất một số giải pháp hành động như sau:

Thứ nhất, xây dựng Bộ Quy tắc ứng xử nơi công cộng áp dụng thống nhất tại metro, xe buýt, công viên, trung tâm thương mại và các không gian công cộng. Bộ quy tắc cần quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm như quấy rối, sàm sỡ, quay lén, xúc phạm người khác… đồng thời hướng dẫn người dân cách ứng xử khi chứng kiến các hành vi này.

Thứ hai, thành lập Tổ phản ứng nhanh bảo vệ phụ nữ và trẻ em (không phân biệt giới tính) tại các đầu mối giao thông lớn như metro, bến xe, nhà ga… để tiếp nhận phản ánh, hỗ trợ nạn nhân, bảo vệ hiện trường và phối hợp ngay với lực lượng công an.

Thứ ba, xây dựng hệ thống tiếp nhận tố giác đa nền tảng bằng QR code, ứng dụng điện thoại hoặc nút báo khẩn, giúp người dân gửi hình ảnh, video, vị trí ngay khi vụ việc xảy ra. Với những hành vi quấy rối nơi công cộng, yếu tố thời gian quyết định rất lớn đến hiệu quả xử lý.

Thứ tư, đưa giáo dục về quyền bất khả xâm phạm thân thể, bình đẳng giới, kỹ năng tự bảo vệ và văn hóa công cộng vào trường học và các chương trình truyền thông cộng đồng. Pháp luật xử lý hành vi sau khi xảy ra, còn giáo dục mới là giải pháp phòng ngừa bền vững.

Thứ năm, phát động phong trào "Công dân đô thị văn minh – Không thờ ơ, bỏ mặc", khuyến khích mỗi người dân trở thành một "người bảo vệ" cho không gian công cộng. Chúng ta có thể học hỏi nhiều quốc gia văn minh trong khu vực châu Á và các quốc gia khác ở tinh thần sống có trách nhiệm, luôn nghĩ đến cộng đồng, tôn trọng người khác và sẵn sàng hỗ trợ khi chứng kiến hành vi sai trái. 

"Tôi hy vọng, với sự chung tay của cộng đồng, một siêu đô thị như TPHCM sẽ không chỉ phát triển bền vững ở quy mô kinh tế hay hạ tầng hiện đại, mà còn bằng việc phụ nữ có thể yên tâm đi chuyến metro cuối ngày, trẻ em có thể an toàn đến trường; mọi người đều cảm thấy an toàn và được tôn trọng trong mọi không gian công cộng", luật sư Nguyễn Hoàng Trung Hiếu đưa ý kiến.