Doanh nghiệp Việt cần liên kết để xây dựng thương hiệu xanh vươn ra thế giới

Thảo luận tại hội trường chiều 29/10 về dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, đại biểu Trần Thị Hiền (đoàn Ninh Bình) đánh giá dự thảo có nhiều chính sách mới nhằm thể chế hóa Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân.

Là người điều hành doanh nghiệp, trực tiếp chịu tác động từ các chính sách trong dự luật, bà Hiền cho rằng việc sửa luật cần hướng tới kiến tạo môi trường để doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển theo chuỗi giá trị, gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và có sự hỗ trợ, dẫn dắt của doanh nghiệp lớn.

Liên kết chuỗi giá trị để phát triển thương hiệu xanh

Theo đại biểu Trần Thị Hiền, liên kết chuỗi giá trị, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh là ba yếu tố có mối quan hệ chặt chẽ, cần được thúc đẩy đồng bộ trong quá trình phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

"Chuyển đổi xanh đòi hỏi thay đổi kỹ thuật, công nghệ, nguyên liệu, xử lý chất thải, bảo vệ môi trường; chuyển đổi số giúp nâng cao năng lực quản trị và kết nối thị trường; còn liên kết chuỗi tạo quy mô thị trường, giảm chi phí đầu tư và tăng khả năng chống chịu của doanh nghiệp nhỏ", bà phân tích.

Thực tiễn phát triển sản phẩm OCOP cho thấy dư địa cải thiện liên kết chuỗi còn lớn. Đến tháng 12/2025, cả nước có 18.234 sản phẩm OCOP từ 3 sao, nhưng chỉ 48,3% xây dựng được vùng nguyên liệu ổn định theo hướng liên kết chuỗi.

"Một địa phương có thể có cả chục sản phẩm miến dong đạt tiêu chuẩn OCOP nhưng không tạo thành một thương hiệu chung, sản xuất quy mô lớn theo tiêu chuẩn chung để cung ứng ổn định cho các hệ thống phân phối lớn", đại biểu dẫn chứng.

Từ thực tế này, bà Hiền đề nghị bổ sung nguyên tắc ưu tiên hỗ trợ phát triển chuỗi giá trị gắn với nâng cao năng lực chuyển đổi số, chuyển đổi xanh của doanh nghiệp, phù hợp với ngành nghề, quy mô và lộ trình phát triển; đồng thời bảo đảm liên kết tự nguyện, bình đẳng, cùng có lợi.

Về phát triển thị trường, đại biểu đề xuất nghiên cứu chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp cùng ngành hàng liên kết xây dựng, quản lý và phát triển thương hiệu chung. Theo bà, cần quy định minh bạch các chính sách hỗ trợ để cơ quan, tổ chức xúc tiến thương mại, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp lớn có cơ sở tham gia, góp phần hình thành những thương hiệu đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Nhắc đến kiwi Zespri và táo Jazz của New Zealand, bà cho rằng đây là những câu chuyện gợi mở về khả năng xây dựng thương hiệu nông sản có sức nhận diện trên thị trường thế giới. Do đó, doanh nghiệp Việt cần được tạo điều kiện liên kết, thống nhất tiêu chuẩn sản xuất và phát triển thương hiệu chung thay vì hoạt động phân tán.

Doanh nghiệp lớn cần chia sẻ rủi ro với doanh nghiệp nhỏ

Bên cạnh hỗ trợ xây dựng thương hiệu, đại biểu Trần Thị Hiền cho rằng cần tăng cường vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp lớn để doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Bà đề nghị bổ sung quy định khuyến khích doanh nghiệp lớn bảo lãnh hoặc đồng bảo lãnh các khoản vay của doanh nghiệp nhỏ tham gia chuỗi, phù hợp với khả năng của mình.

"Sự tham gia bảo lãnh và chia sẻ rủi ro của doanh nghiệp lớn sẽ tạo niềm tin để tổ chức tín dụng yên tâm cấp vốn vay cho doanh nghiệp nhỏ", bà nói.

Tuy nhiên, theo đại biểu, mối liên kết này cần đi kèm cơ chế bảo đảm quyền lợi và trách nhiệm của các bên. Doanh nghiệp lớn cần công khai tiêu chí lựa chọn nhà cung ứng, cam kết hỗ trợ kỹ thuật, nghiệm thu và thanh toán đúng hạn, không lợi dụng vị thế để áp đặt độc quyền bất hợp lý lên doanh nghiệp nhỏ.

Hỗ trợ doanh nghiệp từ khi thành lập đến khi trưởng thành

Cũng góp ý về dự thảo luật, đại biểu Nguyễn Hải Long (đoàn TP Đà Nẵng) cho rằng chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa cần quan tâm toàn bộ vòng đời doanh nghiệp, từ khi gia nhập thị trường, duy trì hoạt động, mở rộng quy mô đến khi rút lui hợp pháp.

Theo ông, doanh nghiệp siêu nhỏ có tỷ lệ đóng cửa cao, trong khi người trẻ còn gặp nhiều trở ngại khi quyết định thành lập doanh nghiệp.

Dẫn ví dụ về Bill Gates thành lập doanh nghiệp năm 19 tuổi, Steve Jobs năm 21 tuổi và Nguyễn Hà Đông phát triển trò chơi trên điện thoại khi 28 tuổi, đại biểu cho rằng cần tạo điều kiện để người có ý tưởng kinh doanh mạnh dạn khởi nghiệp, phát triển hoạt động thành doanh nghiệp.

Dẫn số liệu từ FiinGroup, ông cho biết năm 2025, tỷ lệ đóng cửa của nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ lên tới 22,7%, gần gấp đôi tỷ lệ chung của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Theo đại biểu, nhóm doanh nghiệp này có bốn đặc điểm đáng chú ý: tỷ lệ đóng cửa sớm cao nhất; ba năm đầu mang tính quyết định; rất ít doanh nghiệp phát triển lên quy mô lớn; việc rút lui còn ách tắc, với số doanh nghiệp "treo" lớn hơn nhiều so với số được giải thể.

Từ đó, ông đề nghị thiết kế chính sách theo toàn bộ vòng đời doanh nghiệp, với nguyên tắc "dễ bắt đầu, thuận lợi khi phát triển và có lối ra hợp pháp khi thất bại".

Đại biểu Hải Long cho rằng dự thảo đã có chính sách hỗ trợ chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp nhưng cách thiết kế này có thể vô tình khiến người khởi nghiệp phải đi đường vòng để tiếp cận ưu đãi.

Ông đề xuất xác định rõ tiêu chí doanh nghiệp siêu nhỏ, mở rộng ưu đãi khởi đầu cho doanh nghiệp siêu nhỏ thành lập lần đầu, theo nguyên tắc mỗi người sáng lập được hưởng một lần. Cách tiếp cận này sẽ giúp người khởi nghiệp thành lập doanh nghiệp trực tiếp được tiếp cận chính sách hỗ trợ, thay vì phải bắt đầu từ hộ kinh doanh rồi mới chuyển đổi.

Đại biểu Phan Thị Thùy Linh (đoàn Thanh Hóa) cũng nhấn mạnh vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế. Theo bà, nhóm này chiếm hơn 98% tổng số doanh nghiệp, cùng hàng triệu hộ kinh doanh, góp phần tạo việc làm, sinh kế và ổn định xã hội.

Vì vậy, bên cạnh thu hút doanh nghiệp lớn, chính sách cần tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ có cơ hội phát triển, với sự hỗ trợ liên tục và phù hợp từng giai đoạn nâng cấp năng lực.

Bà dẫn thực tế, để đáp ứng yêu cầu của khách hàng lớn, doanh nghiệp có thể cần một đến hai năm nâng cấp năng lực, trong khi hoạt động hỗ trợ thường tập trung vào sáu tháng cuối năm ngân sách. Vì vậy, hỗ trợ chủ yếu dừng ở tư vấn, đào tạo, hội chợ, còn các nội dung như sản xuất thử, kiểm định chưa được triển khai rộng rãi.

Đại biểu đề nghị cho phép tiếp nối nhiệm vụ hỗ trợ đã được phê duyệt qua nhiều năm ngân sách, với kinh phí bố trí hằng năm và nghiệm thu theo từng mốc kết quả. Trên cơ sở đó, cơ quan quản lý có thể xem xét điều chỉnh hoặc dừng hỗ trợ nếu chương trình không hiệu quả.