Dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi): Cần thêm luật sư giỏi, nhưng không thể "nới" chuẩn

Mở rộng nguồn gắn với công bằng tiếp cận pháp lý

Chiều 2/11, tiếp tục Kỳ họp thứ hai, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi). Các đại biểu Quốc hội (ĐBQH) đánh giá cao những nội dung mới của dự thảo như đổi mới cách thức đào tạo, tuyển chọn luật sư, thiết lập kỳ thi luật sư quốc gia, mở rộng tổ chức hành nghề và thúc đẩy chuyển đổi số.

Theo đại biểu Cao Mạnh Linh (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa), tính đến cuối năm 2025, cả nước có 22.098 luật sư, gấp hơn 5 lần so với năm 2007. Tuy nhiên, theo ông, đội ngũ luật sư thông thạo ngoại ngữ và pháp luật thương mại quốc tế vẫn còn thiếu, vai trò tư vấn cho các dự án lớn của Chính phủ còn hạn chế. Nhu cầu này sẽ tăng lên khi Nghị quyết 222 về trung tâm tài chính quốc tế và Luật Tòa án chuyên biệt năm 2025 đi vào thực tiễn.

Từ thực tế đó, ông cho rằng việc mở rộng nguồn luật sư chất lượng cao là cần thiết, nhưng phải đi kèm các bảo đảm về kiến thức pháp lý nền tảng và năng lực thực hành nghề.

Cùng quan điểm ủng hộ siết chặt chuẩn đầu vào, đại biểu Hồ Thanh Tuấn (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) đánh giá cao việc dự thảo chú trọng nâng tiêu chuẩn về kiến thức pháp luật, kỹ năng nghề nghiệp, đạo đức và bản lĩnh của luật sư. Song ông đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc kỹ quy định cho phép người có bằng thạc sĩ, tiến sĩ luật nhưng không có bằng cử nhân luật được trở thành luật sư khi đáp ứng một số điều kiện. Theo ông, những người này cần được tham gia các khóa đào tạo kỹ năng để bảo đảm chất lượng, tránh tình trạng "hình thức", có danh nghĩa nhưng không thực sự hành nghề.

Dự thảo hiện yêu cầu người có bằng đại học ngành khác, kể cả người có bằng thạc sĩ, tiến sĩ luật trong nước, phải có bằng cử nhân luật. Đại biểu Cao Mạnh Linh cho biết nhiều chương trình đào tạo văn bằng hai kéo dài từ 2,5 đến 3 năm. Ông đề nghị bổ sung phần kiến thức pháp lý còn thiếu thay vì bắt đầu lại từ đầu, nhằm giảm thời gian và chi phí. Theo ông, việc phân biệt theo bằng trong nước hay nước ngoài chưa phù hợp, vì không trực tiếp đánh giá năng lực.

Dẫn kinh nghiệm của Anh và xứ Wales, nơi người tốt nghiệp ngành khác vẫn có thể vào nghề qua khóa chuyển đổi kiến thức pháp lý, ông đề xuất sửa khoản 2 Điều 7: Cho phép người có bằng đại học ngành khác nhưng hoàn thành chương trình chuyển đổi kiến thức pháp lý được công nhận trở thành luật sư, với điều kiện đáp ứng tiêu chuẩn đạo đức, hoàn thành khóa đào tạo nghề luật sư, tập sự 12 tháng và đạt kỳ thi luật sư quốc gia. Khoản 4 Điều 7 nên giao Chính phủ quy định chi tiết tiêu chuẩn chương trình chuyển đổi và việc đánh giá, công nhận kiến thức tương đương. Thông điệp xuyên suốt là: Mở rộng đường vào nghề, nhưng gắn với chuẩn chất lượng thống nhất và đánh giá thực chất, không chỉ dựa vào văn bằng, chứng chỉ.

Nếu cửa vào được siết bằng chuẩn kiến thức, thì chất lượng đầu ra phụ thuộc nhiều vào giai đoạn tập sự và kỳ thi quốc gia. Về khâu tập sự, đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh (TPHCM) chỉ ra sự chưa đồng bộ: Dự thảo Luật Luật sư cho phép luật sư tập sự đi cùng luật sư hướng dẫn gặp người bị tạm giữ, bị can, bị cáo, trong khi dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự chưa quy định về luật sư tập sự. Bà cũng đề nghị thống nhất cách dùng từ về việc luật sư tập sự "đi cùng" hay "tham gia" cùng luật sư hướng dẫn trong tố tụng hình sự, dân sự và hành chính.

Về kỳ thi quốc gia, đại biểu Cao Mạnh Linh đề nghị bảo đảm kỳ thi thực sự đánh giá khả năng vận dụng pháp luật và xử lý công việc thực tế (đề xuất bổ sung tại khoản 3 Điều 10). Ông cũng nêu băn khoăn về cách đánh giá kỹ năng thực hành khi dự thảo thông tư dự kiến gồm hai bài thi trắc nghiệm, đề nghị làm rõ trong văn bản hướng dẫn.

Một nhóm ý kiến khác nhìn việc mở rộng nguồn luật sư dưới góc độ phân bổ nhân lực. Đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) đề nghị bổ sung quy định để Nhà nước hỗ trợ đào tạo, tập sự và giữ chân luật sư là người dân tộc thiểu số, luật sư biết tiếng dân tộc thiểu số và luật sư hành nghề ở vùng miền núi, biên giới, địa bàn khó khăn; ưu tiên họ tham gia trợ giúp pháp lý. Theo tường thuật của Báo Pháp Luật Việt Nam, ông còn đề xuất cơ chế hỗ trợ chi phí đào tạo, tập sự và dự thi cho người dân tộc thiểu số thuộc hộ nghèo, cận nghèo, dân tộc rất ít người hoặc cam kết hành nghề tại địa bàn khó khăn; nội dung chi tiết có thể giao Chính phủ quy định.

Thu hẹp ngoại lệ, không giảm thời gian đào tạo

Phát biểu tiếp thu, giải trình, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết khoản 2 Điều 7 dự thảo đã được thu hẹp, không áp dụng rộng rãi cho mọi người có bằng thạc sĩ, tiến sĩ luật mà chỉ là ngoại lệ có điều kiện đối với người có bằng sau đại học về luật ở những nước không đào tạo cử nhân luật như Việt Nam. Mục đích là thu hút nhân lực chất lượng cao, trong đó có người Việt Nam ở nước ngoài.

Theo Bộ trưởng, nhóm này không được giảm trừ thời gian: Vẫn phải hoàn thành 12 tháng đào tạo, 12 tháng tập sự và đạt kỳ thi quốc gia như ứng viên trong nước. Đây là điểm mấu chốt cho thấy "ngoại lệ" không đồng nghĩa với "nới chuẩn".

Về kỳ thi, ông cho biết kỳ thi luật sư quốc gia sẽ thay thế kiểm tra tập sự hiện hành, đánh giá toàn diện hơn, đồng thời gắn với chứng chỉ hành nghề theo hướng tương tự hệ thống chức danh tư pháp; quy trình cấp chứng chỉ được rút gọn từ 4 bước xuống 2 bước. Với quy định về tập sự, Bộ Tư pháp đang phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân tối cao để bảo đảm thống nhất với dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi); những nội dung chưa thể quy định cụ thể trong luật có thể giao cơ quan hướng dẫn. Bộ cũng sẽ phối hợp với Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội trước khi trình thông qua.