Đưa sàng lọc trước sinh, sơ sinh đến gần hơn với mọi gia đình

Để chính sách hỗ trợ thực sự đến được với người dân, bên cạnh hỗ trợ chi phí, cần đồng thời tháo gỡ những rào cản về địa lý, thông tin, cơ sở vật chất và năng lực chuyên môn của y tế cơ sở.

PV Báo Phụ nữ Việt Nam có cuộc trao đổi với bà Đặng Quỳnh Thư, Phó Cục trưởng Cục Dân số, Bộ Y tế về những khó khăn trong tiếp cận sàng lọc trước sinh, sàng lọc sơ sinh và các giải pháp nhằm đưa dịch vụ này đến gần hơn với người dân.

Tháo gỡ rào cản 

Theo bà Đặng Quỳnh Thư, phụ nữ mang thai ở vùng đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, phụ nữ di cư và phụ nữ có hoàn cảnh kinh tế khó khăn là những nhóm dễ bị tổn thương.

Ở khu vực miền núi, địa hình và giao thông khó khăn có thể khiến việc khám thai bị gián đoạn. Một bộ phận người dân còn thiếu kiến thức về sàng lọc trước sinh, sàng lọc sơ sinh và có tâm lý e ngại khi đến cơ sở y tế. "Tính sẵn có của dịch vụ chưa cao, ảnh hưởng đến việc sử dụng dịch vụ theo nhu cầu", bà Thư chia sẻ.

Bên cạnh đó, một số cơ sở y tế tại vùng khó khăn còn hạn chế về thiết bị, năng lực chuyên môn. Chi phí xét nghiệm cũng có thể là gánh nặng đối với gia đình thu nhập thấp.

Để từng bước tháo gỡ những rào cản này, chính sách hỗ trợ đang được triển khai theo hướng ưu tiên các nhóm dễ bị tổn thương. Từ ngày 1/7/2026 đến hết năm 2026, phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, đối tượng bảo trợ xã hội; người dân tại thôn đặc biệt khó khăn; xã thuộc vùng dân tộc thiểu số và miền núi, biên giới, hải đảo được sử dụng miễn phí gói dịch vụ sàng lọc cơ bản từ nguồn ngân sách Nhà nước.

Gói sàng lọc trước sinh cơ bản gồm 4 bệnh, tật: hội chứng Down, hội chứng Edwards, hội chứng Patau và bệnh Thalassemia. Sàng lọc sơ sinh gồm 5 bệnh, tật: suy giáp trạng bẩm sinh, thiếu men G6PD, tăng sản thượng thận bẩm sinh, khiếm thính bẩm sinh và bất thường tim bẩm sinh nặng.

Từ ngày 1/1/2027, chính sách hỗ trợ được mở rộng cho tất cả phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh đối với gói dịch vụ cơ bản.

Tuy nhiên, theo bà Thư, hỗ trợ chi phí chỉ là một phần. Muốn người dân thực sự tiếp cận được dịch vụ, cần đưa dịch vụ đến gần nơi sinh sống, có nhân viên y tế đủ năng lực và hệ thống theo dõi, chuyển tuyến đối với trường hợp nguy cơ cao.

Nâng cao năng lực y tế cơ sở

Theo mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ phụ nữ mang thai được sàng lọc trước sinh ít nhất 4 bệnh, tật bẩm sinh phổ biến đạt 70%; tỷ lệ trẻ sơ sinh được sàng lọc ít nhất 5 bệnh, tật bẩm sinh phổ biến đạt 90%.

Để đạt mục tiêu này, theo Phó Cục trưởng Cục Dân số, cần triển khai đồng bộ tư vấn, truyền thông, đào tạo nhân lực, bổ sung thiết bị và hoàn thiện mạng lưới cung cấp dịch vụ.

Các trạm y tế xã cần được đào tạo, tập huấn để nâng cao năng lực tư vấn sàng lọc, lấy máu gót chân trẻ sơ sinh, quản lý trường hợp nguy cơ cao sau sàng lọc; đồng thời chăm sóc phụ nữ mang thai và theo dõi thai phụ có nguy cơ cao về dị tật bào thai.

Cục Dân số sẽ tiếp tục tham mưu xây dựng các quy trình chuyên môn, hướng dẫn và tài liệu truyền thông thống nhất. Các địa phương cần xác định nhu cầu, quy mô sàng lọc, hoàn thiện mạng lưới cung cấp dịch vụ và phối hợp với các trung tâm sàng lọc, chẩn đoán trước sinh và sơ sinh khu vực để đào tạo, nâng cao năng lực đội ngũ.

Theo bà Đặng Quỳnh Thư, nâng cao chất lượng dân số cần bắt đầu từ trước khi một đứa trẻ được sinh ra. Vì vậy, sàng lọc trước sinh và sơ sinh cần được đặt trong một chuỗi chăm sóc liên tục, từ vị thành niên, thanh niên, chuẩn bị kết hôn, mang thai, sinh con đến chăm sóc trẻ.

Chuỗi này có thể được nhìn từ 3 cấp độ dự phòng. Trước khi kết hôn, nam nữ được tư vấn, khám sức khỏe để phát hiện những bệnh lý hoặc nguy cơ có thể ảnh hưởng đến việc mang thai, sinh đẻ và sức khỏe của con. Trong thai kỳ, phụ nữ được khám, sàng lọc để phát hiện sớm bất thường của thai nhi. Sau khi trẻ chào đời, sàng lọc sơ sinh giúp phát hiện sớm bệnh bẩm sinh để chẩn đoán và điều trị kịp thời.

"Sàng lọc, chẩn đoán, điều trị trước sinh và sơ sinh để phát hiện, can thiệp và điều trị sớm các bệnh, tật, các rối loạn chuyển hóa, di truyền ngay trong giai đoạn bào thai và sơ sinh", bà Thư cho biết.

Theo bà, khi được phát hiện và can thiệp sớm, nhiều trẻ có cơ hội phát triển bình thường hoặc hạn chế những hậu quả nặng nề về thể chất và trí tuệ.

Để dịch vụ thực sự đến được với mọi gia đình, truyền thông cần dễ hiểu, phù hợp từng nhóm đối tượng; mạng lưới cung cấp dịch vụ phải thuận tiện và y tế cơ sở đủ năng lực. Khi những điều kiện này được bảo đảm, khoảng cách tiếp cận sàng lọc giữa các vùng miền sẽ từng bước được thu hẹp, tạo thêm cơ hội để trẻ được phát hiện và can thiệp sớm ngay từ những ngày đầu đời.