Gần 89% người Việt 15 tuổi trở lên có tài khoản ngân hàng, xu hướng dùng tiền mặt giảm dần

Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước (NHNN), thanh toán không dùng tiền mặt tiếp tục tăng trưởng mạnh, trong khi lượng giao dịch qua ATM trong quý I/2026 giảm 9,29% so với cùng kỳ năm trước.

NHNN cho biết hệ sinh thái sản phẩm, dịch vụ số của ngành ngân hàng đang phát triển nhanh chóng, đáp ứng tốt nhu cầu ngày càng đa dạng của khách hàng. Nhiều nghiệp vụ cốt lõi đã được số hóa hoàn toàn, và tại nhiều tổ chức tín dụng, hơn 90% giao dịch được thực hiện trên nền tảng số. Đáng chú ý, đến cuối năm 2025, gần 89% người dân từ 15 tuổi trở lên đã sở hữu tài khoản ngân hàng.

Hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tiếp tục duy trì đà tăng trưởng cao. Trong năm 2025, tổng giá trị giao dịch không dùng tiền mặt đạt mức tương đương khoảng 28 lần GDP, cho thấy sự chuyển biến rõ rệt trong thói quen thanh toán của người dân.

Trong 3 tháng đầu năm 2026, so với cùng kỳ năm 2025, số lượng giao dịch không dùng tiền mặt tăng 37,98% và giá trị tăng 14,22%. Cụ thể, giao dịch qua kênh Internet tăng 65,68% về số lượng và 28,85% về giá trị; qua điện thoại di động tăng lần lượt 33,22% và 8,35%; trong khi giao dịch qua mã QR tăng 16,43% về số lượng nhưng tăng mạnh tới 52,4% về giá trị.

Tính đến cuối tháng 3/2026, cả nước có 20.699 máy ATM, giảm 3,01% so với cùng kỳ năm trước, trong khi số lượng thiết bị chấp nhận thanh toán POS đạt 772.552, tăng nhẹ 0,53%. Trong cùng giai đoạn, số lượng giao dịch qua ATM giảm 9,29%, cho thấy nhu cầu rút tiền mặt và thanh toán qua ATM tiếp tục suy giảm, nhường chỗ cho các phương thức thanh toán điện tử.

Dịch vụ Tiền di động (Mobile Money) ghi nhận những kết quả tích cực, góp phần thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính, đặc biệt tại khu vực nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo. Tính đến ngày 31/3/2026, có 11,45 triệu tài khoản Mobile Money đang hoạt động; tổng số giao dịch đạt 5,64 triệu lượt với giá trị 154,34 tỷ đồng.

Thanh toán dịch vụ công qua ngân hàng tiếp tục được tăng cường. Các ngân hàng thương mại cùng các tổ chức trung gian thanh toán đã tích cực đầu tư, ứng dụng công nghệ và triển khai các giải pháp kết nối với Cổng Dịch vụ công Quốc gia nhằm thực hiện thanh toán trực tuyến cho các dịch vụ đã tích hợp.

Trong thời gian qua, NHNN cũng đẩy mạnh hoàn thiện khung pháp lý phục vụ chuyển đổi số trong lĩnh vực ngân hàng, ban hành nhiều thông tư và văn bản hướng dẫn về đảm bảo an ninh, an toàn hệ thống, đồng thời tháo gỡ các vướng mắc pháp lý để thúc đẩy ứng dụng công nghệ mới như xác thực qua VNeID và chuẩn hóa hệ thống thông tin.

Hạ tầng phục vụ chuyển đổi số của ngành ngân hàng tiếp tục được chú trọng đầu tư và nâng cấp. Hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng vận hành ổn định, an toàn và hiệu quả. Bên cạnh đó, hệ thống chuyển mạch tài chính và bù trừ điện tử do Napas vận hành đang mở rộng kết nối với nhiều lĩnh vực như y tế, giáo dục, giao thông để cung cấp dịch vụ công qua Cổng Dịch vụ công Quốc gia. NHNN cũng đã triển khai thanh toán bán lẻ xuyên biên giới bằng mã QR với các quốc gia như Thái Lan, Lào, Campuchia, Trung Quốc và Hàn Quốc, đồng thời tiếp tục mở rộng hợp tác với các nước khác.

Về kết nối và liên thông dữ liệu, ngành ngân hàng tiếp tục đầu tư nâng cấp hạ tầng nhằm phục vụ công tác quản lý và phát triển sản phẩm, đảm bảo dữ liệu được cập nhật theo tiêu chí "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung".

Việc khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, hệ thống định danh điện tử VNeID và căn cước công dân gắn chip đã mang lại nhiều kết quả tích cực trong việc làm sạch và xác thực dữ liệu khách hàng. Tính đến ngày 24/4/2026, đã có hơn 156,6 triệu hồ sơ khách hàng (bao gồm hơn 154,5 triệu cá nhân và hơn 2,13 triệu tổ chức) được đối chiếu sinh trắc học, góp phần loại bỏ tài khoản không hợp lệ và nâng cao tính minh bạch.

Trung tâm Thông tin tín dụng quốc gia Việt Nam đã đối soát khoảng 57 triệu hồ sơ, qua đó làm sạch gần 44,5 triệu hồ sơ khách hàng. Hiện có 57 tổ chức tín dụng và 39 tổ chức trung gian thanh toán đã tích hợp tính năng đối chiếu sinh trắc học trên ứng dụng Mobile Banking; 63 tổ chức tín dụng triển khai xác thực tại quầy bằng CCCD gắn chip; 32 tổ chức tín dụng và 15 trung gian thanh toán đang tích hợp VNeID, trong đó 21 đơn vị đã chính thức vận hành.

Ngoài ra, NHNN đã hoàn thành việc đồng bộ 4 cơ sở dữ liệu chuyên ngành lên Trung tâm dữ liệu quốc gia theo các nghị quyết của Chính phủ, đồng thời tiếp tục bổ sung và làm giàu dữ liệu. Cơ quan này cũng xây dựng các API để kết nối, chia sẻ dữ liệu với Văn phòng Chính phủ và Kiểm toán Nhà nước thông qua nền tảng NDXP, góp phần hình thành hệ sinh thái dữ liệu liên thông.

Công tác đảm bảo an ninh, an toàn trong thanh toán và hệ thống công nghệ ngân hàng luôn được chú trọng. NHNN đồng thời phối hợp với các cơ quan chức năng để phòng, chống tội phạm công nghệ cao.

Đáng chú ý, hệ thống SIMO – công cụ hỗ trợ giám sát và phòng ngừa rủi ro – đã được triển khai rộng rãi. Hệ thống cho phép các tổ chức chia sẻ thông tin về tài khoản nghi ngờ, từ đó hỗ trợ cảnh báo và ngăn chặn giao dịch rủi ro. Tính đến ngày 27/4/2026, SIMO đã được triển khai tại 149 đơn vị (gồm 99 tổ chức tín dụng và 50 trung gian thanh toán), cảnh báo hơn 3,8 triệu lượt khách hàng. Trong đó, hơn 1,2 triệu giao dịch đã bị dừng hoặc hủy sau cảnh báo, với tổng giá trị khoảng 4,3 nghìn tỷ đồng.

NHNN cũng yêu cầu các đơn vị triển khai đồng bộ hệ thống cảnh báo trên tất cả các kênh như Mobile Banking, Internet Banking, quầy giao dịch và ATM nhằm đảm bảo trải nghiệm thống nhất và nâng cao mức độ an toàn cho khách hàng.

Song song với chuyển đổi số, cải cách hành chính tiếp tục được đẩy mạnh. NHNN nhiều năm liền nằm trong nhóm dẫn đầu về chỉ số cải cách hành chính. Cơ quan này đã cắt giảm, đơn giản hóa 269/298 thủ tục hành chính (tương đương 90,3%) và loại bỏ 255 điều kiện kinh doanh. Trong năm 2025, NHNN cung cấp thêm 32 dịch vụ công trực tuyến toàn trình, nâng tổng số lên 57 dịch vụ, hoàn thành 100% mục tiêu đối với thủ tục liên quan đến doanh nghiệp.

Từ đầu năm 2026 đến nay, tỷ lệ hồ sơ được số hóa đạt 73,97%; tỷ lệ trả kết quả điện tử đạt 78,87%; tỷ lệ khai thác, tái sử dụng dữ liệu đạt 68,9%. Trong 4 tháng đầu năm 2026, hệ thống giải quyết thủ tục hành chính của NHNN đã tiếp nhận và xử lý hơn 5.300 hồ sơ, với mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp luôn duy trì trên 90%.