Giải mã tuổi thọ vượt trội của người Brazil

Khả năng phục hồi sinh học vượt trội

Trung tâm Nghiên cứu Bộ gen người và Tế bào gốc thuộc Đại học São Paulo đã tập hợp được mẫu lớn nhất từ trước đến nay về người sống trăm tuổi tại Brazil. Có khoảng 200 người tham gia nghiên cứu, trong đó khoảng 20 người là siêu thọ trên 110 tuổi. Nhiều người trong số họ sống phần lớn cuộc đời ở những khu vực không có dịch vụ y tế hiện đại. Họ vẫn minh mẫn, tự lập trong các sinh hoạt cơ bản như ăn uống.

Nhà nghiên cứu Mateus Vidigal, đồng tác giả của công trình cho biết, việc giải trình tự toàn bộ hệ gen của người tham gia về cơ bản đã hoàn tất và hiện họ đang tiến hành phân tích hệ gen. Một số manh mối về nguồn gốc của khả năng phục hồi phi thường ở nhóm người này đã dần được hé lộ. Ba người trên 100 tuổi tại Brazil từng sống sót qua đại dịch Covid-19 trước khi có vaccine. Các xét nghiệm miễn dịch cho thấy họ có nồng độ IgG cao, loại kháng thể phổ biến nhất trong máu, cùng kháng thể trung hòa chống SARS-CoV-2, cũng như các protein huyết tương và chất chuyển hóa liên quan đến đáp ứng miễn dịch bẩm sinh. Sự kết hợp giữa chức năng miễn dịch khỏe mạnh, hệ thống protein được duy trì như ở người trẻ và sự ổn định sinh lý tổng thể đã khiến những người sống thọ ở Brazil trở thành mô hình đặc biệt cho nghiên cứu về khả năng phục hồi sinh học.

Khác với người sống thọ trên 100 tuổi ở nhiều quốc gia khác, người cao tuổi ở Brazil không theo các chế độ ăn nổi tiếng lành mạnh như Địa Trung Hải hay Nhật Bản, cũng không được hưởng hệ thống chăm sóc y tế tương đương. Theo nhà nghiên cứu Mateus Vidigal, việc nhiều người trong nghiên cứu vẫn đạt tuổi thọ rất cao dù ít tiếp cận các can thiệp y học hiện đại cho thấy, khả năng phục hồi sinh học của họ không thể chỉ được giải thích bằng điều kiện chăm sóc sức khỏe. "Những quan sát này ủng hộ giả thuyết rằng, tuổi thọ đặc biệt cao của nhóm người này phần lớn xuất phát từ các yếu tố bên trong, đặc biệt là các thành phần di truyền cá nhân".

Lợi thế di truyền

Nguyên nhân có thể nằm ở mức độ pha trộn chủng tộc cao trong xã hội Brazil. Theo Vidigal, manh mối ban đầu thuyết phục nhất liên quan đến mức độ pha trộn gen cao của dân số nước này. Cấu trúc gen độc đáo có thể đã tạo điều kiện cho sự kết hợp của các biến thể bảo vệ có nguồn gốc từ những nền tảng tiến hóa khác nhau, qua đó tăng cường khả năng phục hồi sinh học và góp phần thúc đẩy tuổi thọ đặc biệt cao.

Manel Esteller, trưởng nhóm Nghiên cứu Di truyền học Ung thư tại Viện Nghiên cứu Bệnh bạch cầu Josep Carreras, cho biết nghiên cứu về lão hóa ở người là một trong những lĩnh vực tiên phong cuối cùng của y sinh học. Một trọng tâm quan trọng của lĩnh vực này là tìm hiểu những người rất cao tuổi, đặc biệt là nhóm siêu thọ. Theo ông, những yếu tố giúp họ duy trì sức khỏe tương đối tốt đến cuối đời có thể mang lại manh mối quan trọng về cách phần còn lại của dân số già đi một cách khỏe mạnh.

Esteller cho rằng, cho đến nay, phần lớn các nghiên cứu về người sống trên 100 tuổi mới chỉ tập trung vào những quần thể gen khá đặc thù, như người Bắc Âu hay người Nhật Bản, khiến nhiều biến thể di truyền tiềm năng khác có thể góp phần vào tuổi thọ vượt trội bị bỏ sót. Thực tế, đây cũng là điểm mấu chốt: "Pha trộn di truyền cao tạo nên bản sắc của Brazil". Người bản địa châu Mỹ sinh sống ở đây trước tiên, sau đó là những người định cư Bồ Đào Nha, khoảng bốn triệu người châu Phi bị đưa tới trong thời kỳ nô lệ, các dòng nhập cư từ Bắc Âu rồi Nam Âu vào thế kỷ 19 - 20, cùng với một làn sóng nhập cư đáng kể từ châu Á. Brazil thậm chí là quốc gia có cộng đồng người gốc Nhật lớn nhất thế giới, chỉ sau Nhật Bản.

Esteller nhận định: "Tôi thấy điều này đặc biệt thú vị, bởi nếu có thể kết hợp ADN từ nhiều nguồn gốc khác nhau, mang theo các biến thể có lợi cho sức khỏe và tuổi thọ, chúng ta có thể tiến gần đến việc tạo ra những người sống trên 120 tuổi, một ngưỡng mà cho đến nay vẫn chưa có bằng chứng đáng tin cậy cho thấy con người đạt được một cách tự nhiên".