Giáo sư Momoko Kitada và hành trình đến với Giải thưởng Bình đẳng giới năm 2026 của IMO

Từ trước đến nay, hàng hải luôn được xem là một trong những ngành nghề có sự chênh lệch giới tính sâu sắc nhất. Những con tàu viễn dương vượt đại dương hay những bến cảng bận rộn gần như là địa hạt riêng của nam giới, nơi rất hiếm khi thấy bóng dáng của người phụ nữ. Trong bối cảnh đó, việc vinh danh GS. Momoko Kitada không chỉ là niềm tự hào của cá nhân bà, mà còn là một cột mốc có ý nghĩa biểu tượng lớn. Sự kiện này đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ của toàn ngành hàng hải hướng tới một tương lai mở rộng, đa dạng và công bằng hơn cho tất cả mọi người.

Bước chuyển từ cựu thuyền viên đến "ngọn hải đăng" tri thức

Lễ trao giải diễn ra trang trọng tại trụ sở chính của IMO ở London (Vương quốc Anh) nhân kỷ niệm Ngày Quốc tế Phụ nữ trong ngành Hàng hải. Giải thưởng cao quý này do chính Tổng thư ký IMO Arsenio Dominguez trao tặng, sau khi nhận được sự phê chuẩn đồng thuận từ Hội đồng IMO cấp cao. Việc được một hội đồng quốc tế uy tín thông qua đã cho thấy tầm ảnh hưởng sâu rộng của bà vượt qua biên giới một quốc gia, trở thành nguồn cảm hứng cho phụ nữ toàn cầu.

Được Chính phủ Nhật Bản đề cử, GS. Momoko Kitada vốn là một cựu thuyền viên và sở hữu bằng tiến sĩ khoa học xã hội tại Đại học Cardiff (Anh). Việc từng là một người trực tiếp làm việc trên boong tàu, đối mặt với sóng gió đại dương đã giúp bà có cái nhìn thực tế sắc sảo. Bà thấu hiểu sâu sắc những khó khăn, định kiến và cả những rào cản vô hình mà người phụ nữ phải đối mặt khi dấn thân vào ngành này. Khát vọng thay đổi thực trạng đó đã thôi thúc bà chuyển hướng sang con đường nghiên cứu, dùng tri thức để làm đòn bẩy thay đổi tư duy của hệ thống.

Kể từ khi gia nhập Đại học Hàng hải Thế giới (WMU) vào năm 2011, bà đã không ngừng cống hiến và hiện đảm nhiệm các cương vị chủ chốt: Trưởng khoa Đào tạo, Giáo sư toàn thời gian kiêm Trưởng Bộ môn Giáo dục và Đào tạo Hàng hải (MET). Tại đây, bà đã góp phần thiết lập những tiêu chuẩn mới trong việc đào tạo nguồn nhân lực hàng hải chất lượng cao cho thế giới.

Không dừng lại ở đó, bà còn là người điều phối, giảng dạy nhiều chuyên ngành thạc sĩ chuyên sâu như Quản lý Năng lượng Hàng hải (MEM), Học viện Mùa hè về Giảm phát thải Cacbon Hàng hải..., những lĩnh vực kỹ thuật phức tạp vốn từ lâu được xem là "độc quyền" của nam giới. Bằng cách đứng trên bục giảng của các chuyên ngành cốt lõi này, GS. Kitada đã chứng minh một cách thuyết phục rằng năng lực trí tuệ và tư duy chiến lược không hề có giới hạn về giới tính.

Biến những kỳ vọng thành thực tiễn hành động

Với 20 năm kinh nghiệm nghiên cứu sâu sắc về giới trong lĩnh vực hàng hải và đại dương, GS. Kitada là người dẫn đầu các nỗ lực hợp tác giữa WMU và IMO về đa dạng giới. Bà hiểu rất rõ rằng nếu chỉ dừng lại ở những khẩu hiệu hay lời kêu gọi suông thì cục diện sẽ không bao giờ thay đổi. Do đó, bà chủ động lồng ghép góc nhìn về giới vào các chương trình giảng dạy liên ngành, từ quản lý năng lượng, phát triển bền vững cho đến số hóa và đổi mới sáng tạo. Cách tiếp cận của bà là biến vấn đề giới thành một phần không thể tách rời, một tiêu chí bắt buộc trong các dự án phát triển kỹ thuật và công nghệ hàng hải.

Phát biểu tại lễ vinh danh, Tổng thư ký IMO Arsenio Dominguez khẳng định: "Giáo sư Momoko đã đưa sự cân bằng giới từ các chính sách mang tính kỳ vọng trở thành thực tiễn hành động. Chính những con người như bà, với quyết tâm thầm lặng và sự cống hiến kéo dài hàng thập kỷ cho nghiên cứu, phát triển chính sách và nâng cao năng lực, sẽ là nguồn lực thúc đẩy sự tiến bộ của ngành."

Lời khẳng định của người đứng đầu IMO đã phác họa rõ nét chân dung một nhà khoa học nhiệt huyết. Bà không chọn con đường lý thuyết hàn lâm xa rời thực tế, mà luôn hướng các nghiên cứu của mình vào việc giải quyết các bài toán cụ thể của đời sống hàng hải viễn dương.

Cũng tại sự kiện này, ấn phẩm mới nhất của bà mang tên "Handbook on Gender Mainstreaming in the Maritime Sector" (Sổ tay lồng ghép giới trong ngành hàng hải) đã được ra mắt, cung cấp các công cụ và hướng dẫn thực tiễn nhằm tháo gỡ các rào cản cấu trúc, cải thiện mạnh mẽ sự tham gia của phụ nữ trong lĩnh vực này. Cuốn sổ tay này được kỳ vọng sẽ trở thành cẩm nang hành động cho các chủ tàu, các nhà quản lý cảng biển và các cơ quan hoạch định chính sách trên toàn thế giới để cùng nhau xây dựng môi trường làm việc an toàn, bình đẳng cho lao động nữ.

Đứng trên bục nhận giải, GS. Kitada đã xúc động chia sẻ về tầm ảnh hưởng của người mẹ thuộc tầng lớp lao động đối với sự nghiệp của mình. Giữa những khó khăn của cuộc sống, mẹ bà chính là người đã sớm nhận thức được mối liên kết chặt chẽ giữa giáo dục và sự ổn định kinh tế đối với phụ nữ và trẻ em gái. Đó là bài học vỡ lòng nhưng có giá trị định hình cả một lý tưởng sống cho bà.

Bình đẳng giới, theo góc nhìn của GS. Kitada, không phải là sự đối đầu hay phân chia quyền lực giữa các giới, mà là sự thấu hiểu, tôn trọng và tạo cơ hội ngang nhau để mọi cá nhân cùng phát triển, đóng góp vào sự thịnh vượng chung của nhân loại.