Giữ gìn giá trị cốt lõi của gia đình Việt Nam trong dòng chảy biến đổi

Hội thảo là diễn đàn để các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý cùng trao đổi, đánh giá những biến đổi của gia đình Việt Nam trong bối cảnh mới; đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm xây dựng gia đình Việt Nam no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong thời kỳ mới.

"Hạt nhân" quyết định sự thịnh vượng quốc gia

Phát biểu khai mạc và đề dẫn Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy đã nhận diện những thay đổi mang tính "bước ngoặt" của gia đình Việt. Theo Thứ trưởng, sự bền vững của gia đình có quan hệ trực tiếp với sự bền vững của xã hội nhưng hiện nay cấu trúc này đang chịu tác động sâu sắc từ cơ cấu dân số, mô hình cư trú và môi trường số. Bà thẳng thắn chỉ ra những thách thức hiện hữu như tình trạng già hóa dân số nhanh chóng, mức sinh thấp tại nhiều địa phương và áp lực cân bằng giữa công việc - gia đình.

Đáng chú ý, Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy đặc biệt lưu tâm đến sự suy giảm tương tác trực tiếp giữa các thành viên do sự lấn át của môi trường trực tuyến, điều này đang tác động đa chiều đến quá trình hình thành nhân cách của trẻ em. Từ đó, bà đặt ra những câu hỏi mang tính gợi mở cho công tác chính sách: Gia đình Việt Nam sẽ biến đổi theo chiều hướng nào, những giá trị nào cần được bảo tồn và làm thế nào để gia đình thực sự trở thành nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững?

Phát biểu tại Hội thảo, GS.TS. Lê Văn Lợi, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Phó Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, đã tái khẳng định tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh khi coi gia đình là "hạt nhân của xã hội". Ông nhấn mạnh rằng sự thịnh vượng của một quốc gia dựa trên chất lượng nguồn nhân lực, mà gia đình chính là nơi nuôi dưỡng nhân cách và đạo đức cho mỗi cá nhân. Đáng chú ý, ông chỉ ra rằng gia đình không chỉ là đơn vị văn hóa mà còn là một đơn vị kinh tế quan trọng, nơi quản lý kinh tế gia đình tạo nền tảng cho sự tích lũy tài sản quốc gia. Khi gia đình bền vững, các mối quan hệ cộng đồng và sự đồng thuận xã hội sẽ được tăng cường thông qua việc lưu giữ và tái tạo các giá trị văn hóa, tinh thần yêu nước và đạo lý nhân văn.

Tại diễn đàn, các nhà khoa học đã thống nhất rằng gia đình Việt Nam đang ngày càng đa dạng hơn về quy mô và hình thức. Mô hình gia đình hạt nhân chiếm ưu thế, kéo theo sự thay đổi về vai trò các thành viên theo hướng đề cao bình đẳng giới, tính tự chủ và sự chia sẻ trách nhiệm.

Dù vậy, tiến trình này cũng bộc lộ nhiều vấn đề phức tạp. Các đại biểu đã phân tích sâu tác động tiêu cực của mức sinh giảm, di cư lao động và công nghệ số đối với sự gắn kết giữa các thành viên. Trong nhiều trường hợp, các yếu tố hiện đại đang làm thay đổi vai trò giới và đặt ra thách thức lớn trong việc bảo đảm an sinh xã hội cũng như phòng, chống bạo lực gia đình. Trước thực tế này, yêu cầu đổi mới quản lý nhà nước và dự báo chính xác các biến động trong tương lai trở thành nhiệm vụ trọng tâm được các chuyên gia dành nhiều thời gian thảo luận.

Lộ trình cho tương lai: Dữ liệu số và chính sách thích ứng

Hội thảo ghi nhận sự đồng thuận cao về việc mô hình gia đình hạt nhân đang trở nên phổ biến, thay thế dần các gia đình đa thế hệ truyền thống. Vai trò của các thành viên cũng chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng đề cao bình đẳng giới, quyền cá nhân và sự chia sẻ trách nhiệm. TS. Nguyễn Đình Tuấn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam), đánh giá rằng dù tiếp nhận các giá trị hiện đại về tính tự chủ, gia đình Việt Nam vẫn nỗ lực duy trì những giá trị cốt lõi như tình yêu thương và lòng hiếu nghĩa.

Tuy nhiên, TS. Nguyễn Đình Tuấn cũng cảnh báo về những vấn đề mới nổi như di cư lao động làm phân tán cấu trúc gia đình và sự thay đổi mô hình việc làm gây khó khăn cho việc đảm bảo an sinh. Trong phần tổng kết mang tính định hướng, ông đã nhấn mạnh một đề xuất mang tính đột phá: Xây dựng hệ cơ sở dữ liệu quốc gia về gia đình Việt Nam. Theo ông, việc triển khai các nghiên cứu và khảo sát thường xuyên để có bộ dữ liệu cập nhật là yêu cầu cấp thiết để cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoạch định chính sách sát thực tế.

Hội thảo đi đến thống nhất rằng cần phải hoàn thiện khung chính sách phát triển gia đình theo cách tiếp cận vòng đời, quyền con người và phát triển bền vững. Điều này nhằm tăng cường năng lực thích ứng của gia đình trước những biến động không ngừng của đời sống kinh tế - xã hội. Những luận cứ sâu sắc từ diễn đàn này được kỳ vọng sẽ góp phần thực hiện hiệu quả Chiến lược phát triển gia đình Việt Nam đến năm 2030.

Khép lại hội thảo, thông điệp về sự gắn kết giữa gia đình và vận mệnh quốc gia một lần nữa được khẳng định mạnh mẽ. Như TS. Nguyễn Đình Tuấn đã nhấn mạnh trong lời phát biểu tổng kết tại Hội thảo: "Một xã hội phát triển bền vững phải được xây dựng trên nền tảng của những gia đình bền vững, một quốc gia hùng cường phải được bắt đầu từ những gia đình hạnh phúc".