Hà Nội hướng tới mô hình chăm sóc người cao tuổi ngay tại cộng đồng

Già hóa dân số đang đặt ra yêu cầu ngày càng lớn đối với hệ thống an sinh xã hội, đặc biệt là bài toán chăm sóc người cao tuổi khi nhiều gia đình không còn đủ điều kiện để tự đảm nhiệm toàn bộ việc chăm sóc cha mẹ. Tại Hà Nội, việc phát triển các mô hình chăm sóc dựa vào cộng đồng, mở rộng dịch vụ trợ giúp xã hội và tận dụng nguồn lực, cơ sở vật chất sẵn có đang được đặt ra như một hướng đi nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người cao tuổi.

PV Báo Phụ nữ Việt Nam có cuộc trao đổi với ông Lê Trọng Đức, Phó Trưởng phòng Bảo trợ xã hội, Sở Y tế Hà Nội xoay quanh vấn đề chính sách chăm sóc người cao tuổi, dịch vụ chăm sóc dài hạn và trách nhiệm của gia đình, cộng đồng trong bối cảnh dân số ngày càng già hóa.

- Thưa ông, mục tiêu lớn nhất của việc triển khai cơ sở chăm sóc sức khỏe ban ngày cho người cao tuổi tại Hà Nội là gì?

Mục tiêu là xây dựng một mô hình chăm sóc sức khỏe và an sinh xã hội ngay tại cộng đồng, phù hợp với đặc thù từng địa phương, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người cao tuổi trong bối cảnh già hóa dân số.

Điểm quan trọng của mô hình là chuyển từ chăm sóc khi người cao tuổi đã mắc bệnh sang chăm sóc chủ động và dự phòng. Bên cạnh theo dõi sức khỏe, mô hình hướng tới duy trì khả năng vận động, tinh thần, kiến thức tự chăm sóc và sự tham gia của người cao tuổi vào các hoạt động cộng đồng.

Mô hình cũng phát huy vai trò của y tế cơ sở, đồng thời tạo tiền đề để xây dựng hệ thống chăm sóc dài hạn cho người cao tuổi trên địa bàn thành phố.

- Đối với gia đình, mô hình này có thể giải quyết bài toán chăm sóc cha mẹ cao tuổi như thế nào?

Mô hình giúp gia đình có thêm một lựa chọn trong việc tổ chức chăm sóc người cao tuổi, nhất là những trường hợp cần được theo dõi thường xuyên nhưng chưa đến mức phải chăm sóc nội trú.

Người thân có thể yên tâm đi làm hoặc thực hiện các công việc hằng ngày trong thời gian người cao tuổi ở cơ sở. Quan trọng hơn, gia đình không phải tự mình xử lý mọi vấn đề liên quan đến sức khỏe mà có thể phối hợp với cán bộ chuyên môn để theo dõi và chăm sóc người thân phù hợp.

- Một vấn đề được quan tâm là địa điểm triển khai, Hà Nội có tính đến việc tận dụng các cơ sở vật chất sẵn có, trong đó có những cơ sở dôi dư sau sắp xếp?

Mô hình ưu tiên đặt tại những địa điểm gắn với sinh hoạt cộng đồng, thuận tiện về giao thông và gần cơ sở y tế. Đặc biệt, chúng tôi định hướng tận dụng cơ sở vật chất sẵn có như các cơ sở dôi dư, không gian cộng đồng trong khu đô thị hoặc tích hợp ngay tại trạm y tế.

Cách làm này nhằm hạn chế phát sinh thêm bộ máy, tiết kiệm nguồn lực đầu tư nhưng vẫn có thể đưa dịch vụ chăm sóc người cao tuổi đến gần cộng đồng.

- Đối tượng nào sẽ được ưu tiên sử dụng dịch vụ tại các cơ sở chăm sóc ban ngày?

Mô hình hướng đến người cao tuổi còn khả năng tự lập, bán tự lập hoặc phụ thuộc một phần, vẫn có khả năng di chuyển và có nhu cầu được hỗ trợ vào ban ngày nhưng cuối ngày trở về với gia đình.

Những người bị hạn chế khả năng tự phục vụ, có bệnh lý nền hoặc cần được theo dõi sức khỏe thường xuyên sẽ được ưu tiên. Trước khi tiếp nhận, người cao tuổi sẽ được sàng lọc, đánh giá tình trạng sức khỏe, khả năng vận động, mức độ tự chăm sóc, nguy cơ té ngã, sa sút trí tuệ hoặc trầm cảm. Trên cơ sở đó, cơ sở xây dựng kế hoạch chăm sóc phù hợp với từng người.

- Để mô hình hoạt động chuyên nghiệp, vấn đề nhân lực sẽ được giải quyết ra sao?

Nguyên tắc là không thành lập thêm bộ máy mới mà tận dụng hiệu quả hệ thống y tế cơ sở hiện có. Việc bố trí nhân lực căn cứ vào nhu cầu thực tế, quy mô phục vụ và khả năng cân đối của từng địa phương.

Trong giai đoạn thí điểm, Sở Y tế sẽ phối hợp đào tạo, tập huấn, hướng dẫn chuyên môn và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ tại cơ sở. Khi cần thiết có thể mời chuyên gia hoặc ký hợp đồng chuyên môn để đáp ứng những nhu cầu chăm sóc chuyên biệt.

- Việc quản lý sức khỏe người cao tuổi giữa cơ sở chăm sóc ban ngày, trạm y tế và bệnh viện sẽ được kết nối như thế nào?

Chuyển đổi số là một trong những nội dung trọng tâm. Mỗi người cao tuổi tham gia mô hình sẽ được lập hồ sơ sức khỏe điện tử và đánh giá toàn diện ngay từ khi tiếp nhận. Các thông tin về bệnh lý, thuốc điều trị, dinh dưỡng, khả năng vận động và các yếu tố nguy cơ được cập nhật thường xuyên.

Dữ liệu được kết nối với trạm y tế và cơ sở khám chữa bệnh theo quy định, giúp theo dõi sức khỏe liên tục, hạn chế trùng lặp thông tin và hỗ trợ phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường. Trong thời gian tới cũng có thể thí điểm các thiết bị theo dõi sức khỏe thông minh để gia đình cùng tham gia theo dõi người thân.

- Vấn đề chi phí được rất nhiều gia đình quan tâm, theo ông, làm thế nào để người cao tuổi có hoàn cảnh khó khăn cũng có cơ hội tiếp cận dịch vụ?

Quan điểm của thành phố là mọi người cao tuổi đều có cơ hội tiếp cận dịch vụ phù hợp, đồng thời phải sử dụng hiệu quả nguồn lực công và khuyến khích xã hội hóa.

Kinh phí hoạt động dự kiến được huy động từ nhiều nguồn, gồm ngân sách nhà nước theo phân cấp, nguồn xã hội hóa, tài trợ và nguồn thu từ dịch vụ tự nguyện. Thành phố cũng đang nghiên cứu xây dựng định mức kinh tế - kỹ thuật đối với mô hình để có căn cứ xác định chi phí và tổ chức cung cấp dịch vụ thống nhất.

Đối với người cao tuổi thuộc hộ nghèo, cận nghèo, người có công, người thuộc diện bảo trợ xã hội hoặc các đối tượng chính sách, Sở Y tế sẽ phối hợp với các sở, ngành nghiên cứu, tham mưu cơ chế hỗ trợ phù hợp, với mục tiêu không để người cao tuổi có hoàn cảnh khó khăn bị bỏ lại phía sau.

- Sau giai đoạn thí điểm, hiệu quả mô hình sẽ được đánh giá dựa trên những tiêu chí nào?

Chúng tôi sẽ đánh giá trên nhiều nhóm tiêu chí. Đối với người cao tuổi là khả năng phát hiện sớm bệnh lý, kiểm soát bệnh mạn tính, giảm nguy cơ té ngã, cải thiện vận động, sức khỏe tinh thần và chất lượng cuộc sống.

Đối với hệ thống y tế là giảm những lượt nhập viện không cần thiết, giảm áp lực cho bệnh viện và nâng cao hiệu quả quản lý sức khỏe tại tuyến cơ sở. Đồng thời đánh giá mức độ hài lòng của người cao tuổi và gia đình, khả năng huy động nguồn lực xã hội, hiệu quả chi phí và tính bền vững của mô hình.

- Có thể kỳ vọng mô hình này sẽ trở thành một mắt xích trong hệ thống chăm sóc dài hạn người cao tuổi của Hà Nội?

Đó chính là mục tiêu lâu dài. Sau khi đánh giá, Sở Y tế sẽ hoàn thiện mô hình và báo cáo UBND thành phố xem xét nhân rộng trên địa bàn Thủ đô. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một hệ thống chăm sóc người cao tuổi chủ động, liên tục, toàn diện ngay tại cộng đồng, giúp người cao tuổi sống khỏe hơn, sống vui hơn và sống độc lập lâu hơn, đồng thời giảm gánh nặng cho gia đình và hệ thống y tế.

- Xin trân trọng cám ơn ông!