Thế hệ người cao tuổi sống cho chính mình

Trong chiếc sườn xám màu cam, bà Hầu rạng rỡ sải bước trên sàn catwalk cùng nhiều phụ nữ khác. Ở tuổi 64, bà bận rộn với việc đóng quảng cáo, đóng phim, học nhảy salsa, múa lân và diễn thuyết tại các diễn đàn về nghỉ hưu. Bà khẳng định: "Đây là thời điểm hạnh phúc nhất trong cuộc đời tôi".

Vào đại học năm 1977 và có nhiều năm làm việc tại cơ quan nhà nước, bà Hầu đại diện cho thế hệ người lao động trình độ cao trong thời kỳ bùng nổ kinh tế Trung Quốc. Nhờ mức lương hưu ổn định, họ có đủ thời gian lẫn tài chính để theo đuổi đam mê, đi du lịch.

"Chúng tôi khác với thế hệ trước", bà nói. "Chúng tôi có nhiều ý tưởng. Chúng tôi không muốn chỉ dành cả ngày uống trà hay chăm sóc cháu. Chúng tôi muốn cuộc sống của mình thú vị hơn".

Từ chối chăm cháu

Ở Trung Quốc, theo quan niệm truyền thống, cha mẹ được kỳ vọng sẽ giúp con cái chăm cháu, từ đó tạo nên mô hình hỗ trợ giữa các thế hệ. Tuy nhiên, ở các thành phố lớn, người cao tuổi hiện nay có xu hướng từ chối chăm cháu để tận hưởng cuộc sống hưu trí, hình thành nên thế hệ "người cao tuổi mới".

Bà Lưu là một điển hình. Mỗi sáng, bà đều đến công viên tập thái cực quyền. Trong khi nhiều người cùng tuổi bận rộn đẩy xe nôi chăm cháu, bà chọn dành thời gian cho bản thân. 

Bà Lưu nhận mức lương hưu hơn 10.000 nhân dân tệ mỗi tháng và tận hưởng cuộc sống năng động với khiêu vũ, thư pháp, hội họa, gặp gỡ bạn bè và du lịch. Khi con gái nhờ chăm cháu, bà từ chối vì cho rằng mình không phù hợp, đồng thời đề nghị con sử dụng dịch vụ chăm sóc sau sinh và thuê người giữ trẻ, bà sẵn sàng hỗ trợ chi phí.

Tương tự, bà Lư, 61 tuổi, một công nhân may đã nghỉ hưu ở Quảng Châu, có tuổi già "bận rộn" với những hoạt động yêu thích. Dù các con cho rằng bà Lư có sức khỏe tốt và nên giúp chăm cháu, bà vẫn từ chối khi được nhờ chăm cháu trai hai tuổi. Bà nói: "Chăm cháu rất mệt. Tôi phần lo mình chăm không nổi, phần lo mình chăm không tốt. Tôi nghĩ người già nên tận hưởng cuộc sống của mình và làm những việc mình thích".

Câu chuyện của bà Lưu và bà Lư không phải là thiểu số. Tại nhiều thành phố lớn ở Trung Quốc, ngày càng nhiều người cao tuổi không sống cùng con cái và chỉ gặp cháu vào cuối tuần. Thay vì trực tiếp chăm cháu, họ sẵn sàng hỗ trợ tài chính để con thuê dịch vụ chăm sóc. Xu hướng này phản ánh mong muốn đề cao tự do cá nhân và chất lượng cuộc sống hưu trí của "thế hệ người cao tuổi mới", thay vì tiếp tục hy sinh cho trách nhiệm gia đình như các thế hệ trước.

Vợ chồng Tiểu Mạch ở Thượng Hải, đều thuộc thế hệ con một sinh vào những năm 1980, gặp nhiều áp lực trong chuyện chăm con sau khi gia đình đón em bé thứ hai. Không sống chung với ông bà, Tiểu Mạch gần như phải một mình chăm hai đứa trẻ. Vấn đề chăm sóc con cái cũng thường là nguồn cơn khiến vợ chồng cô mâu thuẫn.

Cuối cùng, để giúp con gái quay lại làm việc, bà Trương – mẹ của Tiểu Mạch, một giáo viên đã nghỉ hưu, rời quê lên Thượng Hải hỗ trợ chăm cháu. Dù vậy, bà cũng thừa nhận đây không phải lựa chọn mà người cao tuổi nào cũng sẵn sàng làm.

Tại các thành phố lớn, áp lực công việc, chi phí nuôi con cao và thiếu dịch vụ chăm sóc trẻ khiến nhiều gia đình phải dựa vào ông bà. Tuy nhiên, ngày càng nhiều người cao tuổi chuyển từ trách nhiệm chăm cháu mặc nhiên sang hỗ trợ khi phù hợp với hoàn cảnh. Sự thay đổi này cũng ảnh hưởng đến quyết định sinh con của giới trẻ, khi nhiều người xem khả năng ông bà hỗ trợ là yếu tố quan trọng, thậm chí lựa chọn sinh ít con hoặc không sinh con.

Lực lượng thúc đẩy "nền kinh tế bạc"

Những thay đổi trong quan niệm về tuổi già không chỉ tác động đến cấu trúc gia đình mà còn ảnh hưởng đến thói quen tiêu dùng của người cao tuổi.

Chỉ trong vài tháng, bà Vương Thư Vân, một người phụ nữ 78 tuổi ở Bắc Kinh, đã chi 8.000 nhân dân tệ cho khóa học dinh dưỡng nhằm giảm cân và hạ đường huyết, cùng 1.200 nhân dân tệ cho một đôi giày Adidas.

Có lương hưu khoảng 10.000 nhân dân tệ mỗi tháng và không có con, bà Vương cũng thường xuyên mua sữa nhập khẩu từ New Zealand.

Bà Vương là một trong khoảng 300 triệu người nghỉ hưu đang thúc đẩy kinh tế bạc của Trung Quốc. Theo các nhà kinh tế, hơn 4 thập kỷ tăng trưởng kinh tế đã giúp thế hệ người cao tuổi ngày nay tích lũy được nhiều tài sản hơn các thế hệ trước, nhờ đó họ sẵn sàng chi tiêu cho các nhu cầu và sở thích cá nhân.

Một trong những xu hướng nổi bật là sự gia tăng chi tiêu cho sức khỏe và làm đẹp. Người cao tuổi ngày càng quan tâm đến việc duy trì thể chất và vẻ ngoài trẻ trung thông qua chế độ ăn uống lành mạnh, thực phẩm bổ sung và các dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Thực phẩm bổ sung cũng luôn nằm trong nhóm quà tặng được người Trung Quốc mua nhiều nhất cho cha mẹ lớn tuổi.

Bên cạnh đó, cả nam và nữ đều sẵn sàng chi tiền cho nhuộm tóc, chăm sóc da, các liệu pháp làm đẹp, mỹ phẩm và trang sức. Điều này không chỉ thúc đẩy thị trường chăm sóc sức khỏe và sắc đẹp mà còn mang lại cơ hội tăng trưởng cho nhiều thương hiệu trong và ngoài nước.

Song song với nhu cầu tiêu dùng, sự tích lũy tài sản của thế hệ này cũng làm gia tăng nhu cầu đối với các dịch vụ tài chính. Với khoản tiết kiệm và thu nhập khả dụng lớn hơn, nhiều người tìm đến các dịch vụ quản lý tài sản, lập kế hoạch tài chính và bảo hiểm để đảm bảo cuộc sống hưu trí ổn định, đồng thời chuẩn bị cho việc chuyển giao tài sản cho thế hệ sau. Điều này góp phần mở rộng thị trường dịch vụ tài chính dành riêng cho người cao tuổi.

Quan niệm về cuộc sống sau nghỉ hưu cũng đang thay đổi. Thay vì dựa vào con cái chăm sóc như trước đây, ngày càng nhiều người cao tuổi lựa chọn sống tại các viện dưỡng lão chất lượng cao để duy trì sự độc lập và tận hưởng cuộc sống tiện nghi. Các cơ sở này thường được đầu tư bởi các doanh nghiệp bất động sản, cung cấp không gian sống hiện đại cùng nhiều tiện ích như chăm sóc y tế, phục hồi chức năng, giải trí và các hoạt động cộng đồng. Xu hướng này phản ánh sự thay đổi trong quan niệm dưỡng lão, đồng thời tạo động lực cho các doanh nghiệp phát triển sản phẩm và dịch vụ đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của người cao tuổi.

Nhìn chung, thế hệ người cao tuổi mới không còn chỉ là đối tượng cần được chăm sóc mà đã trở thành một nhóm tiêu dùng năng động với sức mua lớn. Sự thay đổi trong lối sống và quan niệm về tuổi già đang thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế bạc, đồng thời tạo ra nhiều cơ hội mới cho các ngành chăm sóc sức khỏe, tài chính, du lịch, làm đẹp và dịch vụ dưỡng lão ở Trung Quốc.