Hà Nội - nơi kết nối những tài năng thiên văn trẻ thế giới

Vừa qua, tại Đại học Phenikaa, UBND thành phố Hà Nội đã phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức khai mạc Olympic Thiên văn và Vật lý thiên văn quốc tế (IOAA) lần thứ XIX năm 2026.

Đây là lần đầu Việt Nam đăng cai IOAA, diễn ra từ ngày 25/9 đến 5/10 tại Hà Nội. Kỳ thi quy tụ 65 đội tuyển đến từ 64 quốc gia và vùng lãnh thổ, với khoảng 500 thành viên, trong đó có khoảng 320 học sinh.

Không chỉ là nơi diễn ra các bài thi, Hà Nội còn đảm nhận vai trò thành phố chủ nhà, phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Ủy ban IOAA quốc tế, Đại học Phenikaa cùng các cơ quan, đơn vị chuẩn bị các điều kiện cho một sự kiện khoa học quốc tế kéo dài gần hai tuần.

Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng cho biết, Thủ đô là một trong những trung tâm lớn về giáo dục, đào tạo và nghiên cứu của Việt Nam, tập trung nhiều trường đại học, viện nghiên cứu, đội ngũ trí thức, nhà khoa học và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Trên nền tảng đó, Hà Nội đang đặt khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ở vị trí ngày càng quan trọng trong chiến lược phát triển, đồng thời mở rộng hợp tác với các trung tâm tri thức, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo trong khu vực và thế giới.

Việc đăng cai IOAA 2026, theo Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội, đã tạo cơ hội để Hà Nội tiếp cận những ý tưởng mới, thúc đẩy giao lưu học thuật và khơi dậy niềm say mê khoa học trong thế hệ trẻ.

Thành phố đã phối hợp với các cơ quan trung ương, Ủy ban IOAA quốc tế và Đại học Phenikaa để chuẩn bị các điều kiện phục vụ kỳ thi, từ tổ chức, hậu cần đến các hoạt động dành cho các đoàn quốc tế. Trong thời gian diễn ra sự kiện, Hà Nội tiếp tục bảo đảm các hoạt động được tổ chức an toàn, nghiêm túc, công bằng và đúng quy chế.

Quy mô của IOAA năm nay cũng đặt ra yêu cầu lớn đối với thành phố đăng cai. 490 đại biểu quốc tế tham dự, gồm 5 thành viên Hội đồng IOAA quốc tế, 320 thí sinh, 124 lãnh đội, 37 quan sát viên và 4 khách mời.

Chủ tịch IOAA Aniket Sule đánh giá cao sự phối hợp của Hà Nội, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà nội, Đại học Phenikaa cùng các sở, ban, ngành và lực lượng tham gia tổ chức. Ông đặc biệt ghi nhận công tác hỗ trợ cấp thị thực, bảo đảm an ninh, tổ chức tham quan và các hoạt động hậu cần.

Theo ông Sule, một năm trước khi địa điểm tổ chức IOAA 2026 được lựa chọn, cung thiên văn tại Đại học Phenikaa chưa được khởi công. Đến tháng 6/2026, công trình hoàn thành và đi vào hoạt động, trong khi Tiểu ban Học thuật cũng hoàn thành các mã lệnh để xây dựng bài thi IOAA.

Những chi tiết này cho thấy phần việc của thành phố chủ nhà không dừng ở việc bố trí một địa điểm thi. Một kỳ thi quốc tế quy mô lớn đòi hỏi sự phối hợp giữa nhiều cơ quan, từ chuẩn bị cơ sở vật chất, tổ chức thi đến bảo đảm an ninh, hậu cần và các hoạt động giao lưu.

Từ một kỳ thi đến không gian kết nối khoa học

Thiên văn học vốn vượt qua những đường biên địa lý. Tại IOAA 2026, học sinh từ nhiều châu lục có cơ hội gặp gỡ, trao đổi ý tưởng và tìm hiểu những nền văn hóa khác nhau.

Chủ tịch IOAA Aniket Sule cho rằng có thể sau 20 năm, các thí sinh sẽ không còn nhớ cụ thể những bài thi từng giải, nhưng sẽ trân trọng những tình bạn được hình thành tại kỳ thi.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cũng nhấn mạnh, giá trị của IOAA không chỉ nằm ở kết quả tranh tài. Theo Phó Thủ tướng, đây còn là diễn đàn khoa học trẻ, nơi học sinh chia sẻ tri thức, khơi mở tài năng và hình thành những trải nghiệm mới.

Từ góc nhìn này, vai trò của Hà Nội không chỉ là địa điểm tổ chức một cuộc thi. Thành phố trở thành không gian để các tài năng trẻ gặp nhau, trao đổi và hình thành những kết nối có thể tiếp tục sau khi kỳ thi kết thúc.

Phó Thủ tướng kỳ vọng nhiều năm sau, những thí sinh hôm nay có thể gặp lại nhau trong các phòng thí nghiệm, đài thiên văn hoặc những dự án khoa học quốc tế, từ những người cùng tranh tài trở thành đồng nghiệp cùng nghiên cứu và giải quyết các vấn đề chung.

Thông điệp này cũng gắn với định hướng phát triển khoa học vũ trụ mà Việt Nam đang từng bước triển khai. Theo Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu, Việt Nam đã đầu tư các vệ tinh quan sát Trái đất và các đài thiên văn tại Hòa Lạc, Khánh Hòa, nơi đội tuyển Việt Nam vừa tập huấn quan sát cho kỳ thi.

Đưa Hà Nội vào mạng lưới giao lưu tri thức

Với Hà Nội, IOAA 2026 diễn ra trong bối cảnh thành phố xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là một trong những nền tảng quan trọng cho phát triển.

Hà Nội hiện là thành viên Mạng lưới các Thành phố sáng tạo và Mạng lưới Thành phố học tập toàn cầu của UNESCO. Theo Chủ tịch UBND thành phố, việc tham gia các mạng lưới này không chỉ giúp Thủ đô tiếp nhận những giá trị tri thức và sáng tạo của thế giới mà còn hướng tới đóng góp tích cực hơn vào hợp tác quốc tế về giáo dục, khoa học và đổi mới sáng tạo.

IOAA 2026 vì thế trở thành một dịp để Hà Nội cụ thể hóa vai trò đó thông qua một sự kiện có sự hiện diện của học sinh, giáo viên, nhà khoa học và chuyên gia từ nhiều quốc gia.

Từ những bài thi thiên văn và vật lý thiên văn, các đoàn quốc tế còn có cơ hội trải nghiệm Hà Nội, tiếp xúc với môi trường giáo dục, khoa học và đời sống của Thủ đô.

Chủ tịch UBND thành phố Vũ Đại Thắng cho rằng mỗi sự kiện khoa học quốc tế được tổ chức tại Hà Nội góp thêm một bước vào hành trình xây dựng Thủ đô bằng tri thức và sáng tạo.

Với các thí sinh, giá trị của kỳ thi được thể hiện trước hết ở kiến thức và kết quả thi. Với thành phố đăng cai, một phần giá trị khác nằm ở khả năng tạo ra môi trường để tri thức được trao đổi, những người trẻ được kết nối và các quan hệ hợp tác khoa học được mở rộng.