Hà Tĩnh: Nhân rộng những mái nhà không khói thuốc

Từ những lời khuyên trong gia đình

Ở thôn Bình Sơn, xã Gia Hanh (Hà Tĩnh), câu chuyện một người phụ nữ vận động chồng và bố chồng bỏ thuốc lá từng là đề tài được nhiều chị em nhắc đến trong các buổi sinh hoạt Chi hội. Bởi với gia đình chị Nguyễn Thị Hiền, đó không đơn thuần là thay đổi một thói quen mà là hành trình kiên trì để bảo vệ sức khỏe những người thân yêu.

Hơn 15 năm qua, bố chồng và chồng chị Hiền đều có thói quen hút thuốc lá. Có thời điểm, mỗi người hút hơn một gói thuốc mỗi ngày. Gia đình đã nhiều lần khuyên nhủ, thuyết phục nhưng mọi chuyện không dễ dàng. Những lời nhắc nhở đôi khi chỉ nhận được sự đồng ý qua loa, rồi đâu lại vào đấy.

Bước ngoặt đến khi chị Hiền tham gia câu lạc bộ (CLB) "Gia đình có sức khỏe, không khói thuốc" tại địa phương. Qua những buổi sinh hoạt, chị được trang bị kiến thức về tác hại của thuốc lá, đặc biệt là ảnh hưởng của khói thuốc thụ động đối với phụ nữ, trẻ em và những người thường xuyên sống trong môi trường có khói thuốc.

Có kiến thức, chị tự tin hơn khi trò chuyện với chồng và bố chồng. Thay vì chỉ nhắc nhở chung chung, chị kiên trì phân tích những tác hại đối với sức khỏe, lựa chọn thời điểm phù hợp để vận động, động viên người thân từng bước từ bỏ thuốc lá.

"Trước đây, cả gia đình cũng nhiều lần khuyên nhưng bố chồng và chồng tôi đều không bỏ hẳn được. Từ khi tham gia CLB, được trang bị kiến thức và kỹ năng tuyên truyền, tôi tự tin hơn khi chia sẻ, vận động. Cứ 'mưa dầm thấm lâu', cuối cùng cả 2 đều bỏ thuốc lá thành công. Cả nhà mừng lắm vì ai cũng hiểu thuốc lá có hại cho sức khỏe", chị Hiền chia sẻ.

Theo chị Dương Thị Luyến, Chi hội trưởng Phụ nữ thôn Bình Sơn, Chủ nhiệm CLB cho biết, mô hình được thành lập vào cuối tháng 11/2021 theo chỉ đạo của Hội LHPN huyện Can Lộc (cũ), ban đầu có 55 thành viên. Đây là nơi các hội viên chia sẻ kiến thức về tác hại của thuốc lá, vận động người dân thay đổi nhận thức, hành vi, hướng tới bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng.

Điều đáng nói, hoạt động của CLB không dừng lại ở những buổi tuyên truyền về thuốc lá. Các thành viên còn lồng ghép nội dung xây dựng nông thôn mới, vệ sinh môi trường, chăm sóc sức khỏe, nuôi dạy con và xây dựng gia đình hạnh phúc. Nhờ đó, những buổi sinh hoạt trở nên gần gũi, thiết thực, tạo sự gắn bó giữa các thành viên.

Sau gần 4 năm hoạt động, hiện nay CLB có 65 hội viên. Trong đó, nhiều cặp vợ chồng cùng tham gia sinh hoạt. Từ Bình Sơn, cách làm này còn lan tỏa đến nhiều thôn khác trên địa bàn xã Gia Hanh. Dù chưa thành lập CLB chính thức, một số chi hội phụ nữ đã chủ động lồng ghép nội dung phòng, chống tác hại thuốc lá vào các buổi sinh hoạt thường kỳ, đưa thông điệp về gia đình không khói thuốc đến gần hơn với người dân.

"Mưa dầm thấm lâu" để thay đổi thói quen

Ở thôn Thượng Lội (xã Xuân Lộc, Hà Tĩnh) câu chuyện vận động người thân từ bỏ thuốc lá cũng được những phụ nữ trong CLB "Gia đình có sức khỏe, không khói thuốc" kiên trì thực hiện suốt nhiều năm qua.

Được thành lập vào tháng 11/2021, dưới sự chỉ đạo của Hội LHPN huyện Can Lộc (cũ), CLB ra đời đúng thời điểm dịch Covid-19 diễn biến phức tạp. Những khó khăn trong tổ chức sinh hoạt, kết nối hội viên khiến hoạt động ban đầu không tránh khỏi trở ngại. Hơn nữa, đây là mô hình mới, chưa có nhiều kinh nghiệm thực tiễn để áp dụng.

Bà Trần Thị Ảnh, Chủ nhiệm CLB, nhớ lại những ngày đầu, điều khiến các thành viên trăn trở nhất không phải là thiếu người tham gia mà là làm thế nào để tuyên truyền hiệu quả, nhất là với những người đã hút thuốc trong thời gian dài.

"Trước hết, mỗi thành viên phải tự trang bị kiến thức về tác hại của khói thuốc. Chúng tôi xác định đối tượng vận động đầu tiên là người thân trong gia đình, sau đó mới mở rộng ra cộng đồng. Muốn người hút thuốc thay đổi thì phải kiên nhẫn, mềm dẻo, không thể chỉ nói một vài lần là họ bỏ ngay được", bà Ảnh chia sẻ.

Từ suy nghĩ đó, CLB lựa chọn cách làm linh hoạt. Ngoài tuyên truyền trong các buổi sinh hoạt định kỳ, Ban chủ nhiệm còn đến từng gia đình vận động, phát tờ rơi, đưa ra những dẫn chứng cụ thể về tác hại của thuốc lá đối với người hút và những người xung quanh.

Đặc biệt, các thành viên chú trọng phân tích những nguy cơ mà khói thuốc thụ động gây ra cho phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người cao tuổi. Khi hiểu rằng việc hút thuốc không chỉ ảnh hưởng đến bản thân mà còn trực tiếp tác động đến sức khỏe những người thân yêu, nhiều người bắt đầu nhìn nhận lại thói quen của mình.

Có những người nghiện thuốc lá lâu năm đã quyết tâm từ bỏ. Một số người chưa thể bỏ ngay cũng chủ động giảm số lượng thuốc hút mỗi ngày, từng bước hướng đến việc chấm dứt hoàn toàn thói quen này.

Những thay đổi ấy còn được thể hiện trong các sinh hoạt cộng đồng. Theo bà Ảnh, đến nay, nhiều đám cưới, đám tang, giỗ chạp trên địa bàn không còn sử dụng thuốc lá để mời khách. Một thói quen vốn tồn tại lâu năm trong giao tiếp, ứng xử đang dần được thay thế bằng nếp sống văn minh, lành mạnh hơn.

Hiện CLB tại thôn Thượng Lội có 55 thành viên. Không chỉ tuyên truyền phòng, chống tác hại thuốc lá, đây còn là không gian để chị em chia sẻ kinh nghiệm làm kinh tế, chăm sóc sức khỏe, nuôi dạy con, tham gia văn nghệ, thể thao và vệ sinh môi trường.

Bà Trần Thị Ảnh, từ một thành viên ban đầu, đến năm 2023 đảm nhận vai trò Chủ nhiệm CLB, đồng thời là Chi hội trưởng phụ nữ thôn. Với bà, niềm vui lớn nhất là nhìn thấy những người từng hút thuốc nhiều năm nay đã từ bỏ được thói quen này, sức khỏe cải thiện, tinh thần vui vẻ hơn.

"Có những người sau khi bỏ thuốc, sức khỏe tốt lên trông thấy, tăng cân, sinh hoạt thoải mái hơn. Chúng tôi lấy chính những trường hợp đó làm gương để vận động những người khác. Sau 4 năm, nhiều gia đình đã thực sự thay đổi, không còn khói thuốc trong nhà, thay vào đó là niềm vui và những bữa cơm đầm ấm", bà Ảnh nói.

Phụ nữ trở thành người giữ gìn mái nhà trong lành

Thực tế, vận động người hút thuốc từ bỏ một thói quen đã ăn sâu trong đời sống nhiều năm không phải việc dễ dàng. Đặc biệt, với nam giới, thuốc lá đôi khi gắn với thói quen giao tiếp, tiếp khách, gặp gỡ bạn bè, thậm chí trở thành một phần trong các nghi thức ở đám cưới, đám tang, giỗ chạp.

Bởi vậy, thay đổi nhận thức không thể chỉ dựa vào những khẩu hiệu hay lời kêu gọi. Điều quan trọng là phải đưa thông tin đến từng gia đình, giúp mỗi người hiểu rõ nguy cơ, đồng thời tạo sự đồng thuận từ những người thân trong nhà.

Các CLB ở Hà Tĩnh đã lựa chọn cách tiếp cận từ chính những mối quan hệ gần gũi nhất. Người vợ vận động chồng, con cái nhắc nhở cha mẹ, chị em chia sẻ kinh nghiệm với nhau. Những câu chuyện thật, những thay đổi có thể nhìn thấy trong từng gia đình trở thành phương thức tuyên truyền tự nhiên và có sức thuyết phục.

Điểm đáng chú ý là các CLB không tách riêng nội dung phòng, chống thuốc lá thành hoạt động tuyên truyền đơn lẻ mà gắn với phong trào xây dựng gia đình hạnh phúc, nông thôn mới, bảo vệ môi trường và chăm sóc sức khỏe cộng đồng. 

Chính sự kết hợp này giúp mô hình duy trì sức sống, tránh tình trạng hoạt động hình thức, đồng thời thu hút thêm nhiều người tham gia.