Hành trình giữ bản làng "không khói thuốc" của phụ nữ ĐaKrông

Khi khói thuốc từng là chuyện "bình thường"

Giữa đại ngàn Trường Sơn hùng vĩ, xã ĐaKrông là vùng đất mà đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số gắn chặt với nương rẫy, với những sinh hoạt cộng đồng đậm nét truyền thống. Trong nhịp sống ấy, việc hút thuốc lào, thuốc lá từng là hình ảnh quen thuộc. Sau những giờ lao động, trong các cuộc gặp gỡ, cưới hỏi hay lễ hội, điếu thuốc xuất hiện như một phần "bình thường" của đời sống.

Không chỉ nam giới, một bộ phận phụ nữ, đặc biệt là người lớn tuổi, cũng duy trì thói quen hút thuốc. Có người bảo hút thuốc để đỡ mệt sau khi đi rẫy, có người tin rằng hút thuốc giúp xua muỗi, giảm mệt mỏi sau khi đi rẫy. Những quan niệm tưởng chừng "vô hại" ấy khiến việc phòng, chống tác hại của thuốc lá ở vùng cao gặp không ít khó khăn.

Hệ lụy sức khỏe ngày càng hiện rõ từ các bệnh về hô hấp, tim mạch đến nguy cơ ung thư. Đáng lo hơn, phụ nữ và trẻ em lại thường xuyên hít phải khói thuốc thụ động, chịu ảnh hưởng nặng nề.

Trước thực tế đó, Hội LHPN xã ĐaKrông xác định muốn thay đổi hành vi phải bắt đầu từ nhận thức. Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá được đưa vào đời sống bằng những cách làm gần gũi, sát thực. Nội dung tuyên truyền được lồng ghép thường xuyên vào sinh hoạt chi hội, các mô hình "Gia đình 5 không, 3 sạch", "Gia đình có sức khỏe - Không khói thuốc", "Làng quê an toàn cho phụ nữ, trẻ em", "CLB phụ nữ với pháp luật"…

100% cơ sở Hội đã lồng ghép nội dung phòng, chống tác hại của thuốc lá vào hoạt động, từng bước nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi của người dân. Các hoạt động hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá (31/5) được duy trì; các "điểm không khói thuốc" được xây dựng tại trường học, cơ quan, trạm y tế; biển cấm hút thuốc được treo tại nơi công cộng.

Song song đó là việc tăng cường truyền thông tại cơ sở, kết hợp cả trực tiếp và mạng xã hội. Nội dung được chuyển tải bằng hình thức dễ hiểu, dễ nhớ, phù hợp với phong tục, tập quán của đồng bào.

Từ năm 2020 đến nay, hơn 5.800 lượt hội viên và người dân đã được nghe, được trao đổi về tác hại của thuốc lá; hơn 500 tờ rơi được phát đến tay người dân; nhiều buổi truyền thông chuyên đề, hoạt động sân khấu hóa được tổ chức, cùng với việc biểu dương các gia đình tiêu biểu.

Chị Hồ Thị Thương, Chủ tịch Hội LHPN xã ĐaKrông, chia sẻ: "Ở vùng cao, nhận thức của một bộ phận người dân về tác hại của thuốc lá còn hạn chế, nên công tác tuyên truyền phải đi vào chiều sâu, sát từng hộ gia đình. Chúng tôi đa dạng hóa hình thức, "đi từng ngõ, gõ từng nhà", để bà con thấy rõ hệ lụy và từng bước thay đổi hành vi".

Những người "giữ cửa" sức khỏe gia đình và bản làng

Ở xã ĐaKrông, phụ nữ vừa là người giữ lửa vừa là "chìa khóa" thay đổi thói quen trong gia đình. Bằng sự kiên trì, mềm dẻo, họ tác động trực tiếp đến chồng, con và người thân. Chị Hồ Thi Loan, hội viên nồng cốt thôn Vùng Kho, xã ĐaKrông, kể: "Trước đây, nhiều người coi hút thuốc là chuyện bình thường nhưng khi chị em hiểu rõ tác hại, nhất là đối với trẻ nhỏ thì đã chủ động nhắc nhở, vận động người thân. Nhiều gia đình đã ký cam kết không hút thuốc trong nhà". Những buổi sinh hoạt chi hội không còn khô cứng mà là nơi kể những câu chuyện đời thường, những trải nghiệm thật, chính sự gần gũi ấy tạo nên sức lan tỏa mạnh mẽ.

Bà Hồ Thị Hương, phụ nữ cao tuổi thôn Pa Tầng, chia sẻ: "Trước tôi hút thuốc vì nghĩ không sao nhưng giờ nghe cán bộ Hội nói về bệnh tật, tôi thấy lo nên đang cố gắng bỏ dần". Còn chị Hồ Thị Thơ, hội viên phụ nữ thôn Ka Lu, việc bỏ thuốc lại gắn với niềm vui rất cụ thể: "Tôi bỏ thuốc sau khi được tuyên truyền. Từ ngày bỏ thuốc sức khỏe tốt hơn, con cháu cũng vui. Giờ tôi còn vận động chị em trong thôn cùng thực hiện".

Những thay đổi ấy không dừng lại ở người phụ nữ, trong một gia đình, khi người vợ kiên trì nhắc nhở, người chồng cũng dần thay đổi. Chồng chị Hồ Thị Meng nói: "Trước đây tôi hút thuốc nhiều nhưng được vợ nhắc nhở nên đã bỏ. Bây giờ thấy khỏe hơn, đỡ tốn tiền, gia đình cũng ấm êm hơn".

Không chỉ người lớn, lớp trẻ cũng bắt đầu suy nghĩ khác. Em Hồ Văn Hoàng, người dân thôn Sa Trầm, tâm sự: "Trước em hút thuốc theo bạn bè nhưng được tuyên truyền nên đã bỏ. Em thấy không hút thuốc là tốt cho bản thân và gia đình".

Từ những thay đổi trong từng mái nhà, các mô hình "Gia đình không khói thuốc", "Chi hội phụ nữ không khói thuốc" được nhân rộng, góp phần hình thành nếp sống văn minh, nâng cao chất lượng đời sống.

Dù vẫn còn nhiều khó khăn, đặc biệt ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số nhưng những kết quả bước đầu đã khẳng định vai trò nòng cốt của phụ nữ. Từ những lời nhắc nhở giản dị đến những mô hình cộng đồng thiết thực, phụ nữ ĐaKrông đang từng bước đẩy lùi khói thuốc, bảo vệ sức khỏe cho gia đình và xã hội.

Trong thời gian tới, các cấp Hội tiếp tục xác định phòng, chống tác hại của thuốc lá là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài; đổi mới nội dung, phương thức tuyên truyền phù hợp với đặc thù vùng dân tộc thiểu số; tăng cường truyền thông trực tiếp; phát huy vai trò cán bộ Hội, chi hội trưởng, hội viên nòng cốt; đồng thời ứng dụng hiệu quả các kênh truyền thông mới.

Cùng với đó là việc nhân rộng các mô hình, gắn với phong trào thi đua và cuộc vận động xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư; phối hợp với ngành y tế, chính quyền địa phương để xây dựng môi trường công cộng không khói thuốc, đưa quy định của pháp luật vào cuộc sống.

Giữa núi rừng ĐaKrông, từ căn bếp nhỏ, từ mái nhà của mình, những người phụ nữ nơi đây đang âm thầm góp phần dựng nên những bản làng không khói thuốc, nơi mà sức khỏe được giữ gìn và hạnh phúc được vun đắp mỗi ngày.