• Mới cập nhật:

Văn hóa - Giải trí

Hấp dẫn, cuốn hút môn thể thao cờ người đầu Xuân ở đất võ Bình Định

Nhuận Trí 28/01/2020 - 09:15 (GMT+7)

Mỗi dịp đầu xuân, nhiều địa phương ở tỉnh Bình Định lại rộn ràng với môn thể thao cờ người. Đó là sự kết hợp giữa cờ tướng và võ thuật. Những trận cờ người đã tôn thêm những nét văn hóa đặc trưng của vùng “đất võ trời văn” Bình Định.

Mỗi dịp đầu xuân, nhiều địa phương ở tỉnh Bình Định lại rộn ràng với môn thể thao cờ người. Đó là sự kết hợp giữa cờ tướng và võ thuật. Những trận cờ người đã tôn thêm những nét văn hóa đặc trưng của vùng đất này.

Đánh cờ và đấu võ

Theo lão kỳ thủ Nguyễn Minh Trưng (ngụ thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định, từng vô địch giải cờ tướng quốc gia), trước đây, hội cờ người phổ biến khắp các làng quê ở tỉnh Bình Định. Tuy nhiên, trải qua bao thăng trầm của lịch sử, hội cờ người dần mai một. Mãi đến năm 2006, võ sư Lê Xuân Cảnh (ngụ phường Nhơn Hưng, thị xã An Nhơn) mới quyết định khôi phục lại trò chơi dân gian cờ người này tại phường Nhơn Hưng. Võ sư Cảnh có sáng kiến đưa biểu diễn, thi đấu võ cổ truyền vào hình thức chơi cờ người, để hội cờ càng thêm sinh động và hấp dẫn hơn. Sau đó, các địa phương như: An Nhơn, Quy Nhơn, Tuy Phước… vào những ngày đầu xuân luôn tổ chức biểu diễn, thi đấu cờ người nhằm khôi phục lại trò chơi, nét văn hóa dân gian đặc sắc này.

Ngày xuân, thưởng ngoạn cờ người ở đất võ Bình Định - Ảnh 1.

Một trận thi đấu cờ người ở Bình Định

Xuất phát từ môn thể thao đầy trí tuệ và nghệ thuật là cờ tướng, cờ người có luật chơi như cờ tướng với đầy đủ các tướng, sĩ, tượng, xe, pháo, mã và tốt. Nhưng thay vì đặt bàn cờ trên bàn với những quân cờ bằng gỗ hay ngà thì bàn cờ người được vẽ vuông vức trên khoảng sân rộng với 32 quân cờ là 32 võ sinh. Các võ sinh cầm trên tay những vũ khí như: gươm, đao, mác, kiếm… và được điều khiển bởi hai kỳ thủ ngồi trên chòi.

Trước giờ thi đấu, bên ngoài bàn cờ người, cổ động viên "tiếp sức" cho đội mình bằng những hồi trống, tiếng chiêng liên hồi làm cho không khí trở nên sôi động. Quá trình thi đấu, khi kỳ thủ ngồi trên chòi điều khiển quân cờ (điều khiển bằng ba thuật ngữ: tấn, bình, thoái) thì tiếng trống lệnh vang lên, quân cờ phải xuất tiến bằng các thế võ như: đứng tấn, múa đao, giáo, mác, đi một bài quyền...

Ngày xuân, thưởng ngoạn cờ người ở đất võ Bình Định - Ảnh 2.

Những màn đối khán khi ăn quân luôn khiến người xem thích thú

Trong khi đó, mỗi nước cờ ăn quân được gắn liền với thế võ tương ứng khác nhau. Chẳng hạn, quân mã muốn sát bất cứ quân cờ nào khác của đối phương thì dùng thế "hầu tiểu kiêm kê" xoay một vòng rồi đánh ngang, quân xe sát quân pháo thì dùng thế "thừa châu bố địa" đánh phủ đầu từ trên xuống, quân pháo sát quân mã thì dùng thế "đục pháo xuân thiên" từ dưới đánh lên trên…

Khi quân của một trong hai bên bị sát hạ thì hồi trống cũng vang lên theo nhịp trống sát. Quân cờ thua sẽ bị loại khỏi cuộc chơi, phải ngồi về phía sau bàn cờ của đối phương. Còn khi một trong hai kỳ thủ rơi vào thế bí, không chịu xuất quân thì hồi trống thúc giục vang lên liên hồi, nếu kỳ thủ không thể xuất quân sẽ bị xử thua.

Càng về sau, khi các quân cờ càng thưa dần cũng là lúc cuộc cờ thêm căng thẳng. Những quân cờ chủ chốt còn lại, tùy theo từng thế cờ nhất định để di chuyển, thi triển các thế võ khác nhau. Tính hấp dẫn vì thế cũng tăng dần, tạo những cao trào nhiều cung bậc cảm xúc. Nhiều ván cờ còn là sự tái hiện của những trận chiến, những trận đánh oai hùng trong lịch sử với các chiến thuật cực kỳ cao thâm khó lường, mang đến cho người xem hết bất ngờ này đến bất ngờ khác. Những thế trận tưởng thắng bỗng hóa thành bại, hay tưởng bại bỗng vùng lên quật khởi kiên cường.

Ngày xuân, thưởng ngoạn cờ người ở đất võ Bình Định - Ảnh 3.

Lão kỳ thủ Nguyễn Minh Trưng điều khiển một trấn đấu cờ người ở Bình Định

Để thực hiện được nước cờ theo từng thế võ, đòi hỏi các võ sinh am hiểu võ cổ truyền, các võ sinh phải được huấn luyện võ thuật rất nhuần nhuyễn, công phu. Trong 32 quân cờ, ngoài những chàng trai khỏe mạnh cũng có nhiều bóng hồng xinh đẹp. Các cô gái ẩn mình trong những quân cờ với những thế võ của đất Bình Định danh tiếng, mang đến cho khán giả nhiều khoảnh khắc thú vị và bất ngờ, như thể những bông hoa tô điểm thêm cho mùa xuân của đất trời.

Nét văn hóa đặc trưng

Mỗi trận cờ người đều có người điều khiển và bình luận, thường là một cao thủ cờ tướng. Một trận đấu thường kéo dài hai giờ đồng hồ, nếu sau thời gian này vẫn bất phân thắng bại thì người điều khiển sẽ hội ý hai cao thủ với hai phương án, một là bốc thăm để phân chia thắng bại, hai là cả hai nhận kết quả hòa. Vì thi đấu dưới hình thức biểu diễn, giao lưu học hỏi kinh nghiệm nên kết thúc trận đấu, cả hai bên đều được trao giải nhằm động viên tinh thần của các kỳ thủ và võ sinh.

Theo lão kỳ thủ Nguyễn Minh Trưng, thi đấu cờ người thể hiện rất rõ bản sắc văn hóa vùng miền. Nếu như ở miền Bắc, tiến trình trong hội cờ người mang đậm dấu ấn diễn xướng dân gian qua các điệu múa kèm theo những bài vè đặc trưng; thì ở miền Trung và miền Nam, phần biểu diễn của các quân cờ có phần sống động hơn, khi tiếng trống lệnh vang lên, quân cờ phải xuất tiến tới, tấn công đối phương bằng các thế võ. Riêng hội cờ người ở Bình Định, người xem được thưởng ngoạn những màn thi đấu võ thuật độc đáo như một cuộc đối kháng thật sự, chứ không chỉ đơn thuần là những màn biểu diễn.

Ngày xuân, thưởng ngoạn cờ người ở đất võ Bình Định - Ảnh 4.

Kỳ thủ ngồi trên chòi điều khiển quân cờ

"Có dịp xem hội đánh cờ người ở một số thành phố lớn, tôi thấy cờ người ở Bình Định có nét độc đáo riêng. Đó là phần "hồn" mang đậm nét dân dã. Điểm hay nữa là ở mỗi trận thi đấu, lực lượng võ sinh đồng đều về hình thể, đánh những động tác võ thuật cổ truyền bám sát đặc điểm chiến đấu riêng của từng quân cờ", lão kỳ thủ Nguyễn Minh Trưng nhận xét.

Có thể nói, mặc dù là một môn thể thao đấu trí và có sự thắng thua nhưng trong trận đấu cờ người ở Bình Định, cuộc chơi thường đem lại những tiếng cười sảng khoái, những niềm vui hòa lẫn trong không khí háo hức của lễ hội mùa xuân, chứ không nặng nề như nhiều cuộc chơi khác. Với khán giả, xem đấu cờ người, ngoài chú ý các nước đi của mỗi bên, còn chú ý cả những màn tỉ thí võ thuật đặc trưng của từng quân cờ. Đây chính là sự kết hợp hài hòa khiến cho trận đấu thêm thú vị, cuốn hút.

Ý kiến của bạn
(*) Nội dung bắt buộc cần có
bình luận
Xem thêm bình luận

Nhập thông tin của bạn

Đọc thêm
Xem thêm