“Kho kinh nghiệm sống” từ ông bà

Qua những câu chuyện đời thường, những lời dặn dò giản dị và chính cách sống của mình, người cao tuổi đang góp phần giữ gìn nếp nhà, kết nối các thế hệ và bồi đắp nhân cách cho con cháu. Câu chuyện của ông Nguyễn Xuân Hiếu (72 tuổi) và bà Hoàng Thị Thu Bình (68 tuổi) ở tỉnh Quảng Trị là một minh chứng sinh động.

Trong căn nhà ba thế hệ ở phường Đồng Thuận, mỗi dịp cuối tuần, ông Hiếu thường dành thời gian trò chuyện cùng các cháu. Từ chuyện học hành, bạn bè đến những điều các cháu bắt gặp trên mạng xã hội, câu chuyện của ông cháu cứ thế nối dài trong không khí gần gũi, cởi mở.

Bên cạnh đó, bà Bình lại âm thầm giữ nếp nhà qua từng việc nhỏ. Trong lúc chuẩn bị bữa cơm chiều, bà khéo léo nhắc các cháu về sự lễ phép, cách quan tâm người thân hay tinh thần sẻ chia với những người khó khăn. Nếu ông Hiếu truyền cho các cháu những bài học từ trải nghiệm cuộc đời thì bà Bình lại giúp những giá trị ấy hiện diện trong sinh hoạt hằng ngày.

Sau mỗi câu chuyện về quê hương, tình làng nghĩa xóm hay những năm tháng vượt khó, điều ông bà mong các cháu ghi nhớ vẫn là sống tử tế, biết yêu thương và không bỏ cuộc trước thử thách.

Những bài học không có trong sách vở

Khi được hỏi nếu chỉ có thể để lại cho con cháu một tài sản ngoài vật chất, ông Hiếu khẳng định đó là lòng nhân ái và đạo đức làm người.

Theo ông, tiền bạc có thể mất đi nhưng cách sống tử tế, biết yêu thương, sẻ chia và sống có trách nhiệm sẽ theo mỗi người suốt cuộc đời. Đó mới là hành trang giúp con người vượt qua những biến động của cuộc sống.

Trải qua hơn bảy thập kỷ với nhiều thăng trầm, ông cho rằng điều quan trọng nhất cần trao truyền kinh nghiệm cho thế hệ trẻ hôm nay là truyền thống gia đình, lòng biết ơn và tinh thần vượt khó.

Những bài học ấy không đến từ những bài giảng dài dòng mà hiện diện trong chính cách ông bà đối xử với người thân, hàng xóm, trong những câu chuyện về quê hương, gia đình hay những lời nhắc nhở hằng ngày về sự lễ phép và lòng biết ơn.

Trong gia đình ông Hiếu, việc dạy cháu bắt đầu từ những điều rất nhỏ như làm việc nhà phù hợp với lứa tuổi, biết kính trên nhường dưới, quan tâm người lớn tuổi và sẵn sàng giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn hơn mình.

Chính những điều giản dị ấy lại trở thành nền tảng hình thành nhân cách. Nếu nhà trường trang bị kiến thức và kỹ năng học tập, internet mở ra thế giới thông tin rộng lớn thì ông bà lại giúp con cháu hiểu sâu sắc hơn về trách nhiệm với gia đình và cộng đồng.

Có lẽ vì thế, nhiều giá trị sống quan trọng nhất thường được truyền lại qua chính tấm gương và cách sống của thế hệ đi trước. Đây cũng là một nội dung quan trọng trong Bộ tiêu chí ứng xử trong gia đình.

Khi khoảng cách thế hệ ngày càng rõ nét

Không thể phủ nhận, cuộc sống hiện đại đang tạo ra nhiều khác biệt giữa các thế hệ. Theo ông Hiếu, các cháu ngày nay năng động, tự tin và có điều kiện tiếp cận công nghệ tốt hơn rất nhiều so với thế hệ của ông bà.

Tuy nhiên, sự phát triển của công nghệ cũng tạo nên những khoảng cách nhất định. Ông Hiếu và bà Bình thừa nhận có những lúc không hiểu hết điều các cháu quan tâm trên mạng hay cách giao tiếp của giới trẻ hiện nay. Thay vì coi đó là rào cản, hai ông bà chọn cách học hỏi, chủ động hỏi han và lắng nghe.

Những bữa cơm gia đình hay các câu chuyện về quê hương, về những kỷ niệm trong cuộc sống trở thành cơ hội để các thành viên hiểu nhau hơn. Từ trải nghiệm của mình, ông bà cho rằng muốn giáo dục con cháu hiệu quả thì trước hết phải biết lắng nghe.

Thực tế, khoảng cách thế hệ không hoàn toàn đến từ tuổi tác mà còn xuất phát từ việc các thành viên thiếu thời gian trò chuyện hoặc chưa thực sự hiểu thế giới của nhau. Khi người lớn chỉ muốn dạy còn người trẻ chỉ muốn được công nhận, đối thoại rất dễ rơi vào bế tắc. Ngược lại, nếu mỗi thế hệ đều sẵn sàng chia sẻ, khác biệt sẽ trở thành cơ hội học hỏi lẫn nhau.

Giữ gốc gia đình từ những câu chuyện đời thường

Đối với gia đình người con gái lớn, sự hiện diện của ông Hiếu và bà Bình mang ý nghĩa lớn hơn nhiều so với việc hỗ trợ chăm sóc các cháu. Bởi nếu những câu chuyện và lời dạy của ông bà dần vắng bóng, con trẻ sẽ mất đi một phần quan trọng của ký ức gia đình cũng như những bài học được đúc kết từ trải nghiệm thực tế.

Ngày nay, trẻ em có thể dễ dàng tìm kiếm thông tin trên internet. Tuy nhiên, những câu chuyện về cội nguồn, về gia đình, về cách đối nhân xử thế hay đạo lý làm người vẫn được truyền tải sâu sắc nhất từ ông bà. Họ chính là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về giá trị truyền thống của gia đình và quê hương.

Để duy trì sự gắn kết ấy, gia đình luôn cố gắng giữ những bữa cơm chung, những dịp cuối tuần hoặc ngày lễ để các thành viên quây quần bên nhau. Đây cũng là khoảng thời gian để ông bà và các cháu có thêm cơ hội trò chuyện, chia sẻ và học hỏi lẫn nhau.

Với các cháu, điều đáng quý nhất ở ông bà là sự yêu thương, bao dung và những lời động viên mỗi khi gặp khó khăn. Các em cho biết đã học được nhiều điều mà trường học hay mạng xã hội khó có thể truyền tải trọn vẹn như biết kính trên nhường dưới, sống chân thành, biết ơn và không bỏ cuộc trước thử thách.

Có những tài sản không thể đo bằng tiền bạc, đó là lòng nhân ái, sự tử tế, tinh thần vượt khó và tình yêu thương gia đình. Những giá trị ấy đang được trao truyền mỗi ngày qua lời nói, việc làm và tấm gương của người cao tuổi, góp phần thực hiện hiệu quả những tiêu chí ứng xử trong gia đình và giữ gìn "gốc" gia đình qua nhiều thế hệ.

CỤC VĂN HOÁ CƠ SỞ, GIA ĐÌNH VÀ THƯ VIỆN - BỘ VĂN HOÁ, THỂ THAO VÀ DU LỊCH PHỐI HỢP THỰC HIỆN!