Khơi dậy niềm tin để nữ sinh tự tin chọn STEM

Phát biểu tại chương trình, bà Nguyễn Thị Thu Hiền, Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam, nhấn mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành những động lực quan trọng đối với sự phát triển đất nước. Nhu cầu về nguồn nhân lực có tri thức khoa học, năng lực công nghệ, tư duy sáng tạo và khả năng làm chủ tương lai ngày càng lớn. Trong nguồn nhân lực đó, phụ nữ không thể đứng ngoài.

Thực tế cho thấy phụ nữ Việt Nam đã có những bước tiến đáng ghi nhận trong giáo dục và việc làm STEM. Theo thống kê, phụ nữ chiếm khoảng 36,5% số người tốt nghiệp các ngành khoa học, kỹ thuật và công nghệ ở Việt Nam và gần 37% lực lượng lao động trong các lĩnh vực này. Tuy nhiên, khoảng cách giới vẫn tồn tại, đặc biệt trong một số lĩnh vực như công nghệ thông tin, nơi nữ giới chỉ chiếm khoảng 11% tổng số sinh viên.

Một trong những rào cản được chỉ ra là định kiến giới. Những quan niệm như "con gái không hợp với kỹ thuật", "công nghệ là lĩnh vực của con trai" hay con gái nên chọn những ngành "nhẹ nhàng hơn" có thể tác động đến cách nữ sinh nhìn nhận năng lực và lựa chọn nghề nghiệp của chính mình. Khoảng cách giới trong STEM vì thế có thể bắt đầu từ rất sớm, từ cách gia đình định hướng, cách nhà trường tạo cơ hội và những hình mẫu mà trẻ em gái được tiếp xúc.

Từ góc độ thúc đẩy bình đẳng giới, chương trình truyền thông gửi đi thông điệp rằng giới tính không nên trở thành yếu tố quyết định việc lựa chọn ngành học và nghề nghiệp. Một nữ sinh hoàn toàn có thể trở thành kỹ sư, nhà khoa học, chuyên gia công nghệ, lập trình viên, chuyên gia dữ liệu hay nhà nghiên cứu nếu đó là lĩnh vực các em yêu thích, có năng lực và sẵn sàng theo đuổi.

Tháo gỡ những "rào cản" từ định kiến giới

Tại phần tọa đàm, theo chuyên gia, một trong những nguyên nhân khiến nữ giới còn ít hiện diện trong một số lĩnh vực STEM là những định kiến hình thành từ khá sớm đó là "con gái không hợp với kỹ thuật", "công nghệ là lĩnh vực của con trai" hay con gái nên chọn những ngành "nhẹ nhàng", ổn định hơn.

Theo ThS. Đặng Thị Diệu Linh, Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội, quan niệm nữ sinh nên chọn những ngành nghề ít cạnh tranh, có thời gian ổn định để dành cho gia đình vẫn tồn tại trong định hướng của một bộ phận phụ huynh. Tuy nhiên, cha mẹ ngày nay đã cởi mở hơn, tôn trọng sở thích, năng lực và quyền quyết định nghề nghiệp của con.

Thực tế, định kiến giới có thể khiến nữ sinh tự giới hạn khả năng của mình trước khi có cơ hội trải nghiệm. Nếu thường xuyên được nhắc rằng kỹ thuật, công nghệ "không dành cho con gái", các em có thể ngại thử sức với những lĩnh vực này, ngay cả khi có năng lực và sở thích.

Bà Linh cho rằng, giới tính không nên trở thành yếu tố quyết định việc lựa chọn ngành học, nghề nghiệp. Một nữ sinh hoàn toàn có thể trở thành kỹ sư, nhà khoa học, lập trình viên, chuyên gia dữ liệu hay chuyên gia công nghệ nếu đó là lĩnh vực các em yêu thích, có năng lực và sẵn sàng theo đuổi.

Tuy nhiên, để lựa chọn đúng, học sinh cần chủ động tìm hiểu STEM gồm những lĩnh vực nào, nghề nghiệp đang thay đổi ra sao và bản thân phù hợp với vị trí nào. Theo ThS. Đặng Thị Diệu Linh, học sinh không nên tự giới hạn cơ hội chỉ vì chưa giỏi một môn như Vật lý hay Tin học. Trong một nhóm ngành có thể có nhiều vị trí khác nhau, từ nghiên cứu, quản trị đến xây dựng cơ sở dữ liệu, quy trình.

Khi xác định được sở thích, năng lực, ngành học và mục tiêu điểm số, nữ sinh có thể thuyết phục cha mẹ bằng một kế hoạch cụ thể. Điều quan trọng là chủ động tìm kiếm thông tin, xây dựng mục tiêu và lựa chọn con đường phù hợp với bản thân.

Chọn ngành chỉ là bước khởi đầu

Trong khuôn khổ chương trình, PGS.TS Nguyễn Văn Biên, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, cho rằng nữ sinh không nên tự giới hạn lựa chọn ngành học bởi quan niệm kỹ thuật, công nghệ chỉ phù hợp với nam giới.

Thay vì chạy theo những ngành được quảng bá là "hot", học sinh cần trang bị phương pháp tư duy khoa học để tự đánh giá thông tin, xem xét cơ hội việc làm, nhu cầu nhân lực và những chính sách có thể thúc đẩy một lĩnh vực trong những năm tới.

Theo chuyên gia, STEM không chỉ là câu chuyện lựa chọn nghề nghiệp. Ở bậc phổ thông, các môn Vật lý, Hóa học, Sinh học, Khoa học tự nhiên, Công nghệ, Tin học hay Toán học còn giúp học sinh hình thành phương pháp nhận thức, năng lực tư duy và tư duy thiết kế để giải quyết những vấn đề trong cuộc sống.

Tư duy thiết kế giúp con người biết cách tổ chức, sắp xếp và tìm ra giải pháp phù hợp thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào những khuôn mẫu có sẵn. Đây cũng là nền tảng để nữ sinh khám phá năng lực và tự tin hơn trong lựa chọn tương lai.

Còn theo PGS.TS Hoàng Văn Xiêm, Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội, điều quan trọng đầu tiên đối với nữ sinh muốn theo đuổi các ngành STEM là xác định mình thực sự muốn gì. Khi đã có mục tiêu và một đích đến rõ ràng, các em đã giải quyết được một phần khó khăn trong quá trình lựa chọn ngành học, nghề nghiệp.

Trong bối cảnh học sinh có nhiều phương tiện để tìm hiểu về ngành học và thị trường lao động, thay vì chỉ hỏi "học ngành này ra trường có việc làm không?", các em cần quan tâm đến việc mình có phù hợp, có khả năng học tốt và phát triển chuyên môn trong lĩnh vực đó hay không.

Để ngày càng có nhiều nữ sinh bước vào STEM, theo PGS.TS Hoàng Văn Xiêm, trách nhiệm không chỉ thuộc về các em. Gia đình cần khuyến khích con gái khám phá lĩnh vực yêu thích; nhà trường cần tạo thêm cơ hội trải nghiệm STEM thông qua dự án, câu lạc bộ, cuộc thi và hoạt động thực hành. Các trường đại học, doanh nghiệp và cơ sở nghiên cứu cũng cần mở rộng cơ hội tiếp cận để nữ sinh nhìn thấy rõ hơn những con đường nghề nghiệp trong lĩnh vực này.