Khởi nghiệp không chỉ cần ý tưởng mà còn phải vượt qua những điểm nghẽn

Ở xã Văn Miếu, tỉnh Phú Thọ, các hộ trồng thanh long từng gắn với một nỗi lo thường trực mỗi mùa quả chín, đó là bán ở đâu?

Vào vụ, những vườn thanh long ruột đỏ quả sai trĩu cành, nhưng niềm vui mùa thu hoạch không phải lúc nào cũng trọn vẹn. Thanh long cần nhiều công chăm sóc, trong khi đầu ra thiếu ổn định. Khi sản lượng đồng loạt tăng, giá có thể giảm nhanh nhưng quả lại khó bảo quản lâu và càng để lâu càng khó giữ được chất lượng và giá trị.

Với HTX Lộc Thúy Quỳnh Farm, bài toán tiêu thụ sản phẩm đi kèm với trăn trở: Nếu không thể bán hết thanh long tươi, có cách nào để giữ lại giá trị của trái quả sau mùa thu hoạch? Trả lời cho câu hỏi đó, HTX đã đưa ra ý tưởng tưởng làm mì từ thanh long.

Bà Trần Thị Thúy, Giám đốc HTX Lộc Thúy Quỳnh Farm, cho biết: Thanh long ruột đỏ được ép lấy nước, kết hợp với gạo thơm để tạo nên những sợi mì có màu sắc tự nhiên. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thời điểm thu hoạch và những chuyến xe chở quả tươi ra khỏi vùng nguyên liệu, HTX đầu tư dây chuyền sản xuất công nghiệp, máy móc tự động và hệ thống sấy khép kín. Trái thanh long được "giữ lại" lâu hơn trong một hình hài khác, thuận lợi hơn cho vận chuyển và phân phối.

Nguồn cung nguyên liệu những sợi mì nhiều màu ấy là khoảng 30ha thanh long ruột đỏ của HTX với sản lượng ước khoảng 700 tấn/năm. Sản phẩm đã có mặt ở thị trường trong nước và nhận được sự quan tâm từ một số đối tác tại Nhật Bản, Nga, Pakistan. Nhưng khi sản phẩm không còn nằm trên quầy hàng trong chợ quê mà bắt đầu hướng tới những chuỗi phân phối lớn hơn, HTX phải cùng lúc giải quyết nhiều bài toán như: Tính toán để ản xuất đủ số lượng mà không tồn kho, bảo đảm chất lượng đồng đều và nguồn nhân lực để vận hành dây chuyền khi máy móc ngày càng hiện đại, cách giao tiếp với khách hàng quốc tế...

Bà Trần Thị Thúy hiểu rằng con đường đưa sản phẩm ra thị trường quốc tế không chỉ cần một sản phẩm ngon. HTX đã từng ký với đối tác Trung Quốc để chuẩn bị đưa sản phẩm vào một chuỗi siêu thị tại Hà Lan. Nhưng cùng với cơ hội là những yêu cầu mà một HTX quy mô nhỏ phải học cách đáp ứng là công nghệ, thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc, kỹ năng số và khả năng tổ chức sản xuất theo đơn hàng.

Câu chuyện của HTX Lộc Thúy Quỳnh Farm vì thế không chỉ là câu chuyện về một sản phẩm mới mà là hành trình một mô hình khởi nghiệp bước ra khỏi vùng nguyên liệu và chạm vào những yêu cầu khắt khe hơn của thị trường.

Những rào cản cần vượt qua

Bà Trần Thị Thúy tâm sự: "Tôi nghĩ rằng sản phẩm của tôi khi vận dụng công nghệ số vào thì trước hết là giảm giá thành, thứ hai là khi đưa vào các chuỗi siêu thị và xuất khẩu ra nước ngoài thì không lo bị đứt gãy chuỗi cung ứng. Vì vậy, tôi đã đầu tư vào công nghệ sản xuất, tuy còn nhiều khó khăn như về công nghệ số, ứng dụng thương mại điện tử và truy xuất nguồn gốc nhưng chúng tôi sẽ cố gắng học hỏi thêm, để có thể đáp ứng được những điều kiện để xuất khẩu đến các thị trường khó tính.

Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ trong sản xuất tôi cũng gặp rất nhiều khó khăn. Dây chuyền càng hiện đại, yêu cầu đối với người vận hành càng cao. Trong khi đó, khoảng 20 hộ thành viên của HTX đều là những người đã lớn tuổi, việc sử dụng điện thoại thông minh, ghi nhật ký sản xuất hay thực hiện các thao tác số còn hạn chế. Cùng với đó, máy móc thay đổi nhanh, kiến thức vận hành cũng phải liên tục cập nhật. 

Mặt khác, HTX còn thiếu nhân lực cho những công việc phía sau sản phẩm như ghi chép dữ liệu, xây dựng nội dung, quản trị thương mại điện tử, trả lời khách hàng và xử lý đơn hàng".

Từ chỗ giải quyết đầu ra cho thanh long tươi, HTX Lộc Thúy Quỳnh Farm còn phải học cách tổ chức sản xuất theo nhu cầu thị trường để tham gia các chuỗi phân phối lớn.

Gỡ điểm nghẽn cho chuỗi giá trị

Những khó khăn HTX Lộc Thúy Quỳnh Farm gặp phải cũng là điểm nghẽn của nhiều đơn vị khác. Rào cản không chỉ nằm ở việc thiếu máy móc mà còn ở sự thiếu đồng bộ từ vùng nguyên liệu, giống, quy trình sản xuất đến chế biến, bảo quản, truy xuất và kết nối thị trường. Ở nhiều nơi, nguyên liệu còn manh mún, chất lượng đầu vào chưa ổn định; năng lực sơ chế, bảo quản và chế biến sâu hạn chế; dữ liệu về vùng trồng, tiêu chuẩn, kiểm nghiệm và truy xuất chưa đầy đủ. Vì vậy, nhiều sản phẩm có giá trị vẫn khó đi xa hơn thị trường địa phương.

Theo ông Phạm Quyết Tiến, Phó Giám đốc Viện Công nghệ hỗ trợ nông nghiệp, điểm nghẽn lớn nhất không chỉ là thiếu máy móc hay công nghệ hiện đại, mà là thiếu một hệ thống công nghệ đồng bộ, phù hợp với quy mô và điều kiện của từng vùng. Nhiều nơi vẫn sản xuất phân tán, giống và quy trình canh tác chưa được chuẩn hóa; việc kiểm soát chất lượng nguyên liệu chưa ổn định. Sau thu hoạch, tổn thất còn cao do thiếu công nghệ sơ chế, sấy, bảo quản và chế biến phù hợp. Bên cạnh đó, dữ liệu về vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng và khả năng kết nối thị trường còn yếu. Vì vậy, sản vật có giá trị văn hóa và chất lượng tốt nhưng thường mới dừng ở dạng nguyên liệu thô, sản lượng không ổn định và khó tạo ra giá trị gia tăng cao.

Từ góc nhìn của chuyên gia, ông Phạm Quyết Tiến chia sẻ quan điểm không chạy theo công nghệ đắt tiền. Ông Tiến nhấn mạnh: Công nghệ tốt phải giải quyết đúng bài toán của địa phương, sử dụng được trong điều kiện thực tế và tạo ra hiệu quả kinh tế có thể đo lường. Khi công nghệ gắn với tiêu chuẩn sản phẩm và đầu ra thị trường, người dân mới có động lực áp dụng lâu dài; doanh nghiệp mới yên tâm đầu tư; và đặc sản địa phương mới có thể phát triển thành sản phẩm hàng hóa bền vững.

Hiện nay, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được các doanh nghiệp, các HTX áp dụng đang mang lại những giải pháp mới để tháo gỡ các hạn chế trong toàn bộ chuỗi giá trị. Từ tổ chức sản xuất, kiểm soát chất lượng đến chế biến, bảo quản, truy xuất nguồn gốc và kết nối thị trường, công nghệ đang mở ra khả năng nâng cao năng suất, ổn định chất lượng và gia tăng giá trị cho các sản phẩm; qua đó mở rộng đầu ra, nâng cao thu nhập, tạo sinh kế cho người lao động ngay trên chính quê hương mình.