Khu dân cư "Đoàn kết, ấm no, hạnh phúc" nâng cao chất lượng sống của người dân

Chiều xuống trên thôn Hoàn Cát, xã Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị, rộn ràng từng tốp người í ới gọi nhau đi tập thể dục. Dọc những tuyến đường bê tông sạch sẽ, trẻ nhỏ nô đùa ở sân sinh hoạt cộng đồng, người già thong thả đi bộ, chị em phụ nữ tranh thủ quét dọn những đoạn đường hoa trước ngõ. 

Ít ai nghĩ rằng, vài năm trước, nhiều tuyến đường ở đây còn nhỏ hẹp, lầy lội mỗi mùa mưa. Cảnh quan thiếu đồng bộ, các hoạt động cộng đồng chưa thực sự sôi nổi. Từ những cuộc họp dân, từ sự vận động của Ban Công tác Mặt trận và sự đồng lòng của người dân, Hoàn Cát dần đổi khác. Người góp ngày công, người hỗ trợ cây xanh, người con xa quê góp kinh phí làm đường, dựng nhà văn hóa. Những việc tưởng nhỏ nhưng góp lại thành diện mạo mới cho cả khu dân cư.

Điều thay đổi lớn nhất không chỉ nằm ở những tuyến đường sáng - xanh - sạch - đẹp, mà ở sự gắn kết cộng đồng ngày càng bền chặt hơn. Người dân bắt đầu quan tâm tới việc chung của thôn xóm, cùng nhau giữ gìn môi trường, xây dựng nếp sống văn minh, hỗ trợ các gia đình khó khăn và chung tay giữ gìn an ninh trật tự.

Đó cũng chính là điều mà mô hình khu dân cư "Đoàn kết, ấm no, hạnh phúc" hướng tới: Xây dựng một cộng đồng mà ở đó người dân không chỉ sống gần nhau, mà còn biết sẻ chia, đồng hành và cùng nhau vun đắp cuộc sống bình yên từ cơ sở.

Từ phong trào đến sự thay đổi thực chất

Ở tỉnh Quảng Trị, những khu dân cư "Đoàn kết, ấm no, hạnh phúc" đang ngày càng được nhân rộng. Đây cũng là một trong những mô hình đột phá mà Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Quảng Trị xác định triển khai trong quá trình đổi mới phương thức hoạt động theo hướng gần dân, sát dân.

Theo đại diện Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Quảng Trị, lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước đã chứng minh sức bền của làng, bản, khu dân cư trong đời sống người Việt. Đó không chỉ là nơi cư trú mà còn là không gian văn hóa, nơi con người gắn bó, sẻ chia và cùng nhau vượt qua khó khăn. Từ nhận thức ấy, việc xây dựng khu dân cư tự quản "Đoàn kết, ấm no, hạnh phúc" được xác định là nhiệm vụ có ý nghĩa nền tảng, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân ngay từ cơ sở. Mô hình không triển khai theo cách áp đặt từ trên xuống, mà lấy người dân làm chủ thể. Người dân được bàn bạc, thống nhất nội dung thực hiện, cùng góp công, góp sức và giám sát kết quả. Chính điều đó tạo nên sự thay đổi rõ nét trong nhận thức và hành động ở cơ sở.

Hiện nay, hơn 60% khu dân cư trên toàn tỉnh Quảng Trị đã đăng ký xây dựng mô hình điểm; nhiều địa bàn nông thôn đạt trên 70%. Toàn tỉnh có 266 khu dân cư nông thôn mới kiểu mẫu, duy trì hiệu quả hơn 700 mô hình và đang xây dựng mới 94 mô hình.

Các nội dung tự quản đều gắn chặt với đời sống hằng ngày của người dân như: giữ gìn an ninh trật tự, bảo vệ môi trường, xây dựng nếp sống văn minh, hỗ trợ sinh kế, giúp nhau giảm nghèo, xây dựng tổ liên gia, dòng họ tự quản, khu dân cư sáng - xanh - sạch - đẹp. Nhờ đó, nhiều vụ việc phát sinh được giải quyết ngay từ cơ sở; tỷ lệ hòa giải thành công đạt trên 80%, góp phần hạn chế khiếu kiện kéo dài, giữ ổn định địa bàn và tăng cường tình làng nghĩa xóm.

Cùng với việc xây dựng cảnh quan, mô hình còn hướng tới nâng cao chất lượng sống của người dân một cách bền vững. Thông qua Quỹ "Vì người nghèo", các chương trình an sinh xã hội và sự chung tay của cộng đồng, nhiều hộ nghèo, cận nghèo được hỗ trợ nhà ở, sinh kế và điều kiện vươn lên; thu nhập của người dân tại các khu dân cư thực hiện mô hình điểm tăng từ 1,2 đến 1,5 lần so với trước. Các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc cũng được tổ chức ngày càng thực chất hơn, thu hút đông đảo người dân tham gia. Những buổi sinh hoạt cộng đồng ấy không chỉ tạo không khí vui tươi mà còn góp phần kéo gần khoảng cách giữa người dân với nhau.

Khi người dân trở thành chủ thể của khu dân cư

Trên cả nước, mô hình khu dân cư "Đoàn kết, ấm no, hạnh phúc" đang được nhiều địa phương triển khai với cách làm ngày càng thực chất hơn.

Tại thôn Hạ, xã Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên, khu dân cư với 384 hộ dân và 1.353 nhân khẩu vừa được lựa chọn xây dựng mô hình điểm năm 2026. Những năm qua, Ban Công tác Mặt trận thôn đã tích cực vận động người dân tham gia phát triển kinh tế, giữ gìn an ninh trật tự, xây dựng đời sống văn hóa và thực hiện tốt các quy định của địa phương. 

Khu dân cư thôn Hạ được Ủy ban MTTQ Việt Nam xã lựa chọn xây dựng mô hình điểm khu dân cư "Đoàn kết, ấm no, hạnh phúc" năm 2026 với mục tiêu: 100% hộ gia đình tham gia ký cam kết thực hiện không có mâu thuẫn kéo dài, khiếu kiện phức tạp; thu nhập bình quân của người dân tăng cao hơn mức trung bình của xã; khu dân cư không có hộ nghèo, hộ cận nghèo; 100% hộ gia đình đăng ký xây dựng "Gia đình văn hóa", gia đình "Ông bà, cha mẹ mẫu mực, con trung hiếu, cháu thảo hiền"; xây dựng khu dân cư đạt tiêu chuẩn "an toàn về an ninh, trật tự"; có ít nhất 1 mô hình tự quản hoạt động hiệu quả.

Tại thôn Thượng Phúc, xã Thụy Anh hay thôn Từ Hồ, xã Việt Yên, tỉnh Hưng Yên, người dân cũng cùng nhau ký cam kết giữ gìn an ninh trật tự, xây dựng nếp sống văn minh, bảo vệ môi trường và hỗ trợ nhau phát triển kinh tế.

Đằng sau những bản cam kết ấy là sự thay đổi trong cách làm của Mặt trận ở cơ sở. Thay vì chỉ phát động phong trào, cán bộ Mặt trận trực tiếp xuống từng khu dân cư, lắng nghe tâm tư của người dân, lựa chọn những vấn đề sát thực nhất để triển khai.

Gần dân để giữ vững niềm tin từ cơ sở

Từ thực tiễn triển khai mô hình khu dân cư "Đoàn kết, ấm no, hạnh phúc", nhiều bài học kinh nghiệm đã được rút ra. Theo Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Quảng Trị, trước hết, phải thật sự lấy Nhân dân làm trung tâm, làm chủ thể. Mọi chủ trương nếu không xuất phát từ nhu cầu thiết thực của dân, không được dân đồng thuận và tham gia thì khó đi vào cuộc sống. Bên cạnh đó, xây dựng khu dân cư tự quản phải bám sát thực tiễn, tránh hình thức. Mỗi địa phương có điều kiện khác nhau nên cần lựa chọn đúng vấn đề người dân quan tâm như môi trường, an ninh, sinh kế, nếp sống văn minh…

Một bài học quan trọng khác là vai trò của đội ngũ cán bộ Mặt trận cơ sở. Muốn vận động được dân thì cán bộ phải thật sự gần dân, hiểu dân, biết lắng nghe và đối thoại. Ở đâu cán bộ tâm huyết, sâu sát, ở đó phong trào sẽ bền vững và có sức lan tỏa mạnh hơn.

Thực tiễn cũng cho thấy, xây dựng khu dân cư "Đoàn kết, ấm no, hạnh phúc" không phải nhiệm vụ riêng của Mặt trận mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị. Khi có sự lãnh đạo của cấp ủy, sự phối hợp của chính quyền, đoàn thể và sự đồng thuận của Nhân dân, sức mạnh cộng đồng sẽ được phát huy mạnh mẽ hơn.