Khuyến cáo của chuyên gia về viêm da do kiến ba khoang và zona thần kinh

Độc tố từ kiến ba khoang rất nguy hiểm

Thời gian gần đây, Trung tâm Dị ứng Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai tiếp nhận nhiều trường hợp viêm da tiếp xúc do kiến ba khoang. Không ít bệnh nhân đến khám trong tình trạng tổn thương da lan rộng, bỏng rát kéo dài vì xử trí không đúng cách ngay từ đầu.

Theo TS.BS Nguyễn Hữu Trường, Phó Giám đốc Trung tâm Dị ứng Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai thì kiến ba khoang không phải là loài côn trùng đốt hay chích người. Nguyên nhân gây tổn thương da là do độc tố Pederin có trong cơ thể kiến.

Vào mùa hè, nhất là sau mưa bão hoặc trong mùa gặt, môi trường sống bị thay đổi khiến kiến ba khoang thường bay vào nhà theo ánh sáng đèn điện. Chúng có thể bám trên quần áo, khăn mặt, chăn màn hoặc bò trực tiếp lên cơ thể người.

Khi phát hiện côn trùng trên da, phản xạ tự nhiên của nhiều người là dùng tay đập hoặc miết mạnh. Tuy nhiên, hành động này vô tình làm cơ thể kiến bị nghiền nát, giải phóng độc tố Pederin tiếp xúc trực tiếp với da.

Đây là loại độc tố có khả năng gây viêm da kích ứng rất mạnh. Chỉ sau vài giờ đến một ngày tiếp xúc, vùng da bị ảnh hưởng có thể xuất hiện ban đỏ, cảm giác nóng rát, phỏng nước hoặc các mụn nước kéo dài thành vệt. Một số trường hợp còn hình thành mụn mủ trắng đục ở giữa vùng tổn thương.

Không chỉ dừng lại ở vị trí tiếp xúc ban đầu, độc tố còn có thể dính vào tay rồi lan sang những vùng da khác như mặt, cổ hoặc mắt khi người bệnh vô tình chạm vào. Điều này khiến tổn thương xuất hiện ở nhiều vị trí trên cơ thể, gây khó khăn trong việc nhận biết nguyên nhân.

Đa số trường hợp viêm da do kiến ba khoang có thể điều trị khỏi hoàn toàn nếu được phát hiện sớm và xử trí đúng cách. Tuy nhiên, những sai lầm trong chăm sóc ban đầu lại là nguyên nhân khiến nhiều bệnh nhân phải điều trị kéo dài.

Tự ý đắp lá cây có thể khiến tổn thương nặng hơn

Một trong những nguyên nhân khiến viêm da do kiến ba khoang dễ bị điều trị sai là do biểu hiện lâm sàng khá giống bệnh zona thần kinh. Cả hai đều có thể xuất hiện các mụn nước, cảm giác đau rát và tổn thương ngoài da. Tuy nhiên, bản chất bệnh hoàn toàn khác nhau.

Viêm da do kiến ba khoang là tình trạng viêm da tiếp xúc kích ứng do độc tố Pederin gây ra. Tổn thương thường xuất hiện ở các vùng da hở như mặt, cổ, tay hoặc chân. Các mụn nước thường sắp xếp thành vệt dài hoặc thành từng đám nhỏ theo đường kiến bò qua. Người bệnh chủ yếu cảm thấy nóng rát, bỏng rát và ngứa nhiều.

Trong khi đó, zona thần kinh là bệnh do virus Herpes zoster gây nên. Các mụn nước thường mọc thành từng chùm, chỉ xuất hiện ở một bên cơ thể theo đường đi của dây thần kinh. Triệu chứng nổi bật là đau nhức sâu bên trong, cảm giác như kim châm hoặc điện giật, có thể kèm theo sốt nhẹ và mệt mỏi.

Theo TS.BS Nguyễn Hữu Trường, việc nhầm lẫn hai bệnh lý này khiến nhiều người tự ý mua thuốc kháng virus để điều trị zona. Tuy nhiên, các thuốc này không có tác dụng đối với viêm da do kiến ba khoang.

Nguy hiểm hơn, nhiều người còn áp dụng các mẹo dân gian như đắp lá trầu không, lá phèn đen, lá cây nghiền nát, nhai gạo nếp rồi đắp lên vùng da tổn thương. Khi lớp bảo vệ da đã bị phá vỡ, những nguyên liệu này có thể mang theo vi khuẩn, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, viêm loét sâu và để lại sẹo.

Các chuyên gia khuyến cáo, nếu phát hiện kiến ba khoang đang bò trên người, cần dùng giấy hoặc vật mềm để gạt nhẹ ra ngoài, tuyệt đối không đập hay chà xát. Ngay sau khi nghi ngờ tiếp xúc với kiến, nên rửa kỹ vùng da bằng nước sạch, xà phòng dịu nhẹ hoặc nước muối sinh lý nhằm loại bỏ độc tố còn bám trên bề mặt da.

Khi da xuất hiện đỏ rát hoặc phỏng nước, người bệnh không nên tự ý bôi thuốc chứa corticoid mạnh hoặc các loại thuốc không rõ nguồn gốc. Việc điều trị cần có sự hướng dẫn của nhân viên y tế để tránh biến chứng.

Trường hợp tổn thương lan rộng, xuất hiện mủ, đau rát kéo dài, sốt hoặc ảnh hưởng đến vùng mắt, người bệnh cần đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám kịp thời.